Turdaly Parmanqulov óz zamanynyń kókirek kózi oıaý, saýatty, bilimdi azamaty bolatyn. Agronom mamandyǵyn ıgergen jigit sol kezde ekiniń birine bilý buıyra bermeıtin arab jáne orys tilderin jetik meńgergen. О́tken ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldary Myrzashóldi ıgerýge shaqyrǵanda alǵashqylardyń qatarynda baryp, Maqtaral sovhozynyń negizin qalaýǵa belsene atsalysqan azamattardyń biri edi. Sovhozdyń dırektory bolyp Orlov degen azamat taǵaıyndalǵan. Jergilikti turǵyndar sovhoz basshysymen tek Turdaly arqyly túsiniskendikten, onyń agronom bolǵandyǵyna qaramastan «tilmásh» dep atap ketken. Jas ta bolsa eliniń eńsesin tikteýge belsene kirisken Turdaly men Toıǵannyń shańyraǵynda 14 náreste jaryq dúnıege kelgenimen, odan eki uly ǵana tiri qalyp, ata-anasynyń kóz qýanyshyna aınalyp, erteńgi kúnge úmit otyn jalǵaǵan.
Basshy qyzmetter atqarǵan Turdaly óz perzentterine ónegeli tálim-tárbıe bergen. «Bilimińdi tereńdetýden jalyqpa, eliń úshin adal qyzmet et, istegen jumysyńdy mindet etpe, qolyńnan kelse janyńdaǵylarǵa járdem ber», dep únemi aıtyp otyratyn. О́miri úlgili áke ósıeti zaıa ketpedi.
Úlken uly Ánýar Uly Otan soǵysy jyldary tylda eńbek etti. Mektepte úzdik oqyǵan, esepke júırik jasóspirim 1942 jyly Keles aýdandyq qarjy bólimine esepshi bolyp qabyldandy. Keıinnen bozbala arman jeteginde Tashkent qalasyndaǵy zań ınstıtýtyna oqýǵa túsip, quqyq boıynsha bilimin tereńdetti. Stýdent shaǵynda qurdasy ári aýyldasy, medısına ınstıtýtynyń stýdenti Satybaldy Ospanovtyń páterinde qazaq jastary jınalyp bas qosatyn. Ultymyzdyń birtýar azamattarynyń biri, qoǵam qaıratkeri Zııabek Rústemovtiń halqymyzdyń tarıhynan tereń syr shertetin áńgimeleri men jyrlaryn uıyp tyńdap, boıyndaǵy otansúıgishtik sezimi kúsheıip, nyǵaıa tústi.
Joǵary oqý ornyn aıaqtaǵan jas maman joldamamen Túrkimenstan SSR-i, Ashhabad oblysy, Qazanjyq aýdanyndaǵy prokýratýrada, keıinnen Nebıt-Dag qalasyndaǵy prokýratýrada aǵa tergeýshi bolyp qyzmet etti.
Kindik qany tamǵan jerge degen súıispenshilik sezimi basqa elde júrgeninde aıqyn bilinip, janyna maza bermedi. Zań salasynda abyroımen alty jyl eńbek etken ol týǵan aýylyna oralyp, Keles aýdandyq partııa komıtetine nusqaýshy bolyp ornalasty. Sózi men minezi salmaqty, túr-tulǵasy kelisken jigittiń sultany, ózine júktelgen mindetke asqan jaýapkershilikpen qaraıtyn. Tyndyrympaz maman, sheshendigimen kópti baýrap, bir iske jumyldyra biletin qabiletimen erekshelengen Ánýarǵa sol kezdegi Keles aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Ábjappar Jylqyshıev úlken senimmen birinshi basshy qyzmetin atqarýdy tapsyryp, Oshaqty aýylyndaǵy mashına-traktor stansııasyna partııa bıýrosynyń hatshysy etip taǵaıyndady.
О́zine júktelgen senimdi az ǵana ýaqyttyń ishinde aqtaǵan bilikti de bilgir jigit Ǵanı Muratbaev atyndaǵy sovhozdyń partııa komıtetiniń hatshysy etip jiberildi.
Budan keıin sol sovhozdy basqardy. Sharýashylyq jumystarymen qatar áleýmettik salany órkendetýge de septigin tıgizip, úsh qabatty Keńes Odaǵynyń Batyry Ilesbek Joldasovtyń esimin ıelengen mektepti saldyrdy. Shyndyq úshin kúresken atpal azamat bes jyl boıy Keles aýdandyq halyqtyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy boldy. 1978 jyly Keles aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy qyzmetine taǵaıyndaldy.
Keıinnen elimiz táýelsizdik alǵan tusta Ánýar Turdalyuly Qazaqstan Respýblıkasyna eńbegi sińgen zeınetker dárejesinde zeınetke shyqty.
Zeınetke shyqqan soń da aǵa keıingi tolqynǵa ómirlik tájirıbesin úıretýden jalyqqan emes. Qoǵamdyq jumysqa belsene aralasqan aǵa bıler ınstıtýty qurylǵanda kindik qany tamǵan – Abaı aýylynyń alǵashqy tóbe bıi bolyp saılandy.
О́ner men ádebıetti qatty qadirlegen Ánýar aǵa osy salada júrgen maıtalmandarmen tyǵyz baılanysta júrdi. Uly Otan soǵysynyń ardageri, aqyn Toqash Berdııarovtyń týǵan aýylynda onyń mereıtoıyn ótkizýge, qaıtys bolǵan soń Ushqyn aýylyndaǵy bilim uıasyna Toqashtyń esimin berip, mekteptiń aldyna jáne aqynnyń týǵan jeri – Qoshqarata aýylyndaǵy mádenıet úıiniń janyna eskertkishin ornatýǵa bastama kóterip, muryndyq boldy.
Búginde Ánýar qajy 10 perzentinen órbigen 30-dan asa nemere men 8 shóbereniń súıikti atasy. Nemereleriniń birazy shet el asyp bilim alyp júrgeni qarııanyń mereıin asqaqtatady. Tuńǵyshy Áshirbek Keles, Shardara, Saryaǵash aýdandarynyń partııa, keńes qyzmetin atqaryp, keıin Abaı aýylynyń ákimi, aýdan ákiminiń orynbasary boldy. Qazirgi tańda «Nur Otan» halyqtyq demokratııalyq partııasy Saryaǵash aýdandyq fılıaly basshysynyń orynbasary. Quralbek – Shymkenttegi munaı óńdeý zaýytynda bas mehanık. Saparbek – oblysaralyq transport komıtetinde bólim bastyǵy. Kenjesi Serjan – qarashańyraqta, kásipkerlikpen aınalysady.
Bizben áńgimesinde «Osy kúndi kórýge jazǵan Jaratýshy ıemizge shúkirshilik etemin. Ata-babalarymyz san ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdikke elimizdiń qol jetkizgenin kórdim. Otan-Anamyz jarqyn bolashaqqa nyq qadammen bara jatyr. Memleketimizdiń ekonomıkasy kún saıyn qaryshtap damyp, qalalary men aýyldary gúldenip, turǵyndarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıynyń jaqsarǵanyn, alyp zaýyttar men fabrıkalardyń iske qosylyp, bilimdi jastardyń mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasyp jatqanyna bek qýanamyn. Kásipkerlikpen, dıqanshylyqpen aınalysamyn degen azamattarǵa memleket tarapynan jeńildetilgen nesıeler berilýde. Mine, bul elimizdiń táýelsizdik týyn jelbiretkeli bergi jıyrma jyldyń ishinde qol jetkizgen jetistigi. О́z aýdanymyzdan bir ǵana mysal keltire ketsem, buryn bir mektep úsh-tórt jylda áreń boı kóteretin bolsa, sońǵy eki jyldyń tóńireginde aýdanymyzda 12 bilim uıasy órkenderimizge esigin aıqara ashty. Bul jaqsylyqtyń nyshany» – dep sózin qorytyndylady júzinen nur tógilgen Ánýar aǵa.
Aıtqul KО́BEN,
Gúlbahar AMANBEKQYZY.
Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saryaǵash aýdany.