Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekterine súıensek, halyqaralyq «Fitch» reıtıngtik agenttigi «VVV» deńgeıindegi nesıe reıtınginiń táýelsizdigin anyqtap, «Turaqtylyq» boljamyn usyndy.
Agenttik monetarlyq saladaǵy jáne valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaı sońǵy aılarda jaqsara túskendigin rastaıdy. Bul elimizdiń ortalyq banki júrgizip otyrǵan monetarlyq saıasattyń birte-birte nyǵaıýyn jáne munaı óndirý salasyndaǵy baǵa jaǵdaıynyń qalypty ekendigin kórsetedi.
arapshylardyń pikirinshe, bıylǵy jyly Ulttyq qorǵa túsetin salyq kólemi munaı óndirisiniń ulǵaıýymen jáne respýblıka bıýdjetine transfertterdiń tómendeýimen baılanysty bolmaq.
«Fitch» baǵalaýy boıynsha «Turaqtylyq» boljamynda jaǵymdy jaǵdaılar men tosyn qaterler de qarastyrylǵan.
Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń derekteri boıynsha, aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda Ulttyq qorǵa túsken qarjy kólemi 466,97 mlrd teńgeni quraǵan. Kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda (592,3 mlrd teńge) 21,2% tómen. О́tken jylǵy túsimderge paıdaly qazbalardan túsetin salyq kólemi aıtarlyqtaı yqpal etken.
Qaýymdastyq málimetterine sáıkes, turaqtylyq jaǵdaılary Qashaǵan ken ornyndaǵy óndirispen baılanysty. Munaı óndirisi artsa, munaı sektorynan túsetin salyqtar da ulǵaımaq. Munaı eksporttaýshy elder uıymy 2018 jyly Qashaǵandaǵy munaı óndirý kólemi ulǵaıyp, táýligine 0,27 mıllıon barrelge, al elimizdiń munaıly aımaqtaryndaǵy óndirý kólemi táýligine 1,82 mıllıon barrelge jetedi degen boljamyn usynyp otyr. Tıisti mınıstrlik derekterine oraı, bıylǵy jyly elimizde 7,6 mln tonna gaz kondensaty men munaı óndirilgen. Bul kórsetkish ótken jyldyń qańtar aıymen salystyrǵanda 7,0% joǵary. Osyǵan sáıkes munaı men gaz kondensatynyń eksporty 6,02 mln tonnany qurap, 2017 jylmen salystyrǵanda 6,7%-dy qurady.
О́tken jyly respýblıka bıýdjeti salyq mólsheriniń kóptep túsýine – 2,07 trıllıon teńge (toǵyz aıdyń qorytyndysy boıynsha), al ınvestısııalyq tabys 1,61 trıllıon teńge kóleminde bolǵandyǵyna qaramastan, Ulttyq qorǵa táýeldi bolǵany belgili, onyń saldarynan qor 758,15 mıllıard teńgege azaıǵan bolatyn. Qordan paıdalanylǵan qarjynyń jalpy somasy – 4,42 trln teńge.
Aldaǵy kezeńde el Úkimeti respýblıkalyq bıýdjettiń Ulttyq qordan beriletin transfertterge táýeldiligin azaıtýdy kózdep otyr. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zańǵa sáıkes 2020 jyldan bastap respýblıka bıýdjetine kepildendirilgen transfert 2 trln teńge kóleminde tirkeletin bolady. Jańa erejege ótý maqsatynda Ulttyq qordan respýblıka bıýdjetine transferttiń kepildendirilgen kólemi kezeń-kezeńmen tómendetiledi. 2018 jyly kepildendirilgen transfert – 2,6 trln, 2019 jyly – 2,3 trln, 2020 jáne odan arǵy jyldarda 2 trln teńgeni quraıtyn bolady.
Elvıra SERIKQYZY, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY