«Rýhanı qazyna» festıvali bastaldy

Festıvaldi Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Mu­ha­medıuly ashyp, barsha qatysýshylardy mereke­simen quttyqtaı kele, mundaı mańyzdy sharany uıymdastyrýdaǵy maq­sat – elimiz kólemindegi má­de­nıet jáne óner salasy qyz­met­kerleriniń basyn qosyp, táji­rıbe almasý jáne óńirlerdegi má­denı nysandardyń ımıdjin kó­terý ekenin jetkizdi.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» maqa­lasyndaǵy ıgi ıdeıalardy qol­­daý maqsatynda atalmysh mı­nıstrlik «Rýhanı qazyna» at­ty kishi baǵdarlama ázirlegen eken. Osynyń bir salasy retinde mınıstrlik janynan «Qasıetti Qa­zaqstan» atty ǵylymı-zert­teý ortalyǵy qurylyp, ol óte mar­dymdy jumystar atqaryp jatyr. Atap aıtqanda, el aýma­ǵyndaǵy qasıetti oryn­­dardyń ǵylymı-saraptamalyq anyq­­tamalyǵy men tizimin naqtylap, «Qazaq­stannyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty vırtýaldy-ın­teraktıvti karta jasap úl­geripti.

Sondaı-aq atalmysh baǵ­dar­lama aıasynda ulttyq qundy­lyqtarymyzdy nasıhattaý jaıy da oıdaǵydaı iske asýda. Máselen, ótken jyly AQSh jáne Eýropa elderinde Qazaqstan kınosynyń kúnderi ótse, qazaq ádebıetiniń jaýharlaryn aǵylshyn tiline aýdarý áreketi tııanaqty júrip jatyr. Elimizdiń tarıhı-máde­nı sımvoly «Altyn adam» eskert­kishiniń álem mýzeılerine sherý kórmesi uıymdas­tyrylypty. Mınıstrdiń aıtýynsha, bulardyń barlyǵy Uly dala mádenıetin álemge tanys­tyrý maqsatynda iske asyrylyp jatqan dúnıeler eken.

Kelesi kezekte sóz alǵan Qazaq­stan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Bas­shysynyń orynbasary Ońdasyn Orazalın, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy kúlli qazaqstandyqtardyń sanasyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan óte aýqymdy mádenı joba eke­nine toqtaldy.

Atalmysh joba aıasynda byltyr el kóleminde eki myńnan as­tam shara uıym­das­tyrylyp, oǵan 85 mıllıard teńge bólinse, onyń 69 mıllıardy demeýshiler tarapynan qarjylandyrylǵan. «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý jolynda 735 mádenı eskertkish qal­pyna kel­tirilip, 86 monografııa ja­rııa­lanyp, 134 arheologııalyq jáne etnografııalyq ekspedısııa uıymdastyrylypty. Al ústi­mizdegi jyldyń alǵashqy aılarynda 500-den astam joba iske asyp, 2800-ge tarta mádenı shara ót­kizilipti.

«Elbasynyń baǵdarlamalyq maqa­la­synda aıtylǵan basty ba­ǵyttyń biri – ulttyq kod­ty saqtap, ony ulttyq patrıo­tız­mniń ózegine aınaldyrý. Osy arqyly biz tarıhymyz, dás­túr-saltymyz jáne ulttyq máde­nıetimizdi saqtaı alamyz. Bul turǵydan alǵanda «Týǵan jer» baǵdarlamasy osy isti júzege asyrý úshin alty baǵytta jumys júrgizip jatyr», dedi Ońdasyn Seıiluly.

Odan keıin rýhanı jańǵyrý konsep­sııasynyń «Atameken» baǵdarlamasyna jaýapty Din isteri jáne azamattyq qoǵam vıse-mınıstri Abzal Núkenov dál qazir ózderiniń tarapynan atqarylyp jatqan jumystarmen tanystyrdy. Onyń málimdeýinshe, qazaq tilindegi jańa 100 oqýlyqtyń 18-niń tusaýy kesilse, ótken jyly demeýshiler arqyly 53 mıllıard teńgege 424 nysan salynyp, 377 nysan kúrdeli jóndeýden ótken. Osylardyń ishinde 36 mádenıet nysany jańadan salynyp, 51-ine kúrdeli jóndeý júrgizilipti. Mem­lekettik jastar saıasatyna sáı­kes tujyrymdama-jospar ja­ńartylyp, nátıjesinde «Daryn» memlekettik jastar syılyǵy buryn 2 jylda bir ret berilip kelse, budan bylaı jyl saıyn beriletin bolypty.

О́z kezeginde sóz alǵan márte­beli jıyn­nyń qurmetti qonaǵy, Italııa­nyń­ Mılan qalasynda ornalas­qan «Ambrozıana» Azııa klass akademııa­synyń ǵalym hatshysy Kanetta Edýardo, kezin­degi Uly Dala mádenıetiniń búgingi ókili retinde qazaqtar qazir Elbasy N.Nazarbaevtyń basshylyǵymen jańa dáýirge qadam jasaýda dese, óńir ókili retinde pikir bildirgen Pavlodar ob­lysy ákiminiń oryn­basary Meıram Begentaev baǵ­darlama aıasynda óz aımaǵynda at­qarylyp jat­qan jumys barysymen tanys­tyrdy.

Festıval jumysy kelesi kúni de jal­ǵasady dep kútilýde. Iаǵnı er­teń Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Kitaphana jahan­daný dáýirindegi ult­tyq qun­dylyq» jáne «Mýzeıler: ǵy­lym men zertteý qyzmetin damytý dińgegi» atty plenarlyq májilister ótip, otyrysqa qa­tysqan mamandar ózara oı bó­lisip, tájirıbe almasady.

Mádenı sharanyń kelesi bir mańyz­dy tusy Mádenıet jáne sport mınıstr­ligi respýblıka kólemindegi barlyq mýzeılerge qatysty «Rýhanı qazyna» atty baıqaý jarııalaǵan-tyn. Baıqaý tómendegi atalymdar boıynsha úzdikterdi anyqtamaq. Atap aıtqanda: «oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana jáne oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana qyzmetkeri, aýdan­dyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana jáne aýdan­dyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana qyzmetkeri» deı­tin kórsetkishter boıynsha anyqta­lady.

Bul baıqaýǵa respýblıka kó­le­minde qyzmet kórsetetin bar­lyq deńgeıdegi 238 mýzeıden báıgege qatysýǵa 54 óti­nim tú­sipti. Osylardan 12 mýzeı úz­dik­ter qatarynan tabylsa, oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı jáne kitaphana qyzmetkerinen 15 adam, al aýdandyq úzdik mýzeı qyzmetkerine 5 adam úmitker retinde baǵyn synapty.

– Bul úmitkerler áýeli ob­lys­tyq-aýdan­dyq irikteýden ót­kender, – deı­di bizge joǵarydaǵy málimetti bergen Mádenıet jáne óner isteri departa­menti mýzeı jáne kitaphanalar isi bas­qarmasynyń bas sarapshysy Nazgúl Kádirimbetova hanym. Bul kisiniń aıtýynsha, baıqaýǵa qa­tysýshy mekemelerde eń bas­tysy ǵylymı-shyǵarmashylyq jumysynyń júıeliligi, sodan keıin materıaldyq-tehnıkalyq bazasy men eksponattardy sıfr­ly formatqa kóshirý isi basty nazarda bolady.

Aqberen ELGEZEK, Qazaqstan Ja­zýshylar odaǵy Basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary, aqyn:

– Jaqynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń bastamasy­men «Rýhanı qazyna» festıvali aıasynda jas aqyn-jazýshylar keńesi quryldy. Quramyna eli­mizdiń barlyq óńirin qamtı otyryp, 30-ǵa jýyq aqyn-ja­zýshy qabyldandy. Bul jerde jalpy jastar ádebıetiniń negizgi máseleleri qaralyp, tal­­­­qylanyp, soǵan baılanys­ty mınıstrlik tarapynan she­shim­der qabyldanatyn bolady. 2018 jyldyń 23 mamyryn­da Ulttyq akademııalyq kitap­hanada Keńestiń alǵashqy otyrysy ótedi. Qazaq ádebıetiniń búgingi jaı-kúıi men jastar shy­­ǵar­­mashylyǵynyń álem til­­derine aýdarylý máselesi jó­ninde baıandama jasalyp, qyzý pikir­talas bolady dep kútilýde. Qazir áleýmettik jeli­lerden de, buqaralyq aq­parat quraldarynan da kórip, ba­qylap otyrmyz, bul bastama jastar tarapynan úlken qol­daý taýyp otyr. Árıne qy­rýar sharýa atqaryp tas­tadyq demeımiz, biraq al­da jos­­par kóp. Jazýshylar odaǵy negizinen basymdyqty jas­tar shy­ǵarmashylyǵyna berip otyr. Sonyń biri – Qa­zaq­­stan Jazý­shylar odaǵy janynan Áde­bıetshiler akademııa­syn ash­qymyz keledi. Bul qalam­gerlerdiń biliktiligin arttyryp, «Bolashaq» baǵdar­lamasy negi­zinde shetelde bilim alýyna múm­kindik beredi. Sony­men qatar «Tuń­ǵysh ki­tap» degen serııamen jas jazý­shylardyń kitaptaryn shy­ǵarý da josparymyzda bar.

Ǵabdol ÁÝEZOV, Jezqazǵan tarıhı-arheologııalyq mýzeıi Tarıh jáne arheologııa bóliminiń jetekshisi:

– Jezqazǵan tarıhı-arheo­logııalyq mýzeıine bıyl 40 jyl tolyp otyr. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqa­la­synyń aıasynda mýzeıdiń 40 jyldyǵyna oraı respýblıka kóleminde mýzeıler festıvalin ótkizdik. Baıqaýǵa 14 oblys túgel­imen qatysty. Úzdik dep tanylǵan ujymdar arnaıy dıp­lomdarmen marapattaldy. Bul qaı mýzeı ujymy úshin de bir-birimen tájirıbe almasýda úl­ken paıdasyn tıgizgeni sózsiz. Jalpy, Jezqazǵan óńiri tarıhı eskertkishterge óte baı. Memleket basshysynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy «Týǵan jer» arnaıy jobasy negizinde Jezqazǵan, Ulytaý óńiriniń tabıǵı erekshelikteri men tarıhı-arheologııalyq mańyzyn jas jetkinshekter sanasyna sińirý maqsatynda kóptegen naqty jobalar júzege asyp jatyr. Sondaı jobalardyń biri – «Jas ólketanýshy», «Jas týrıst» úıirmeleri. Bul jobanyń arqasynda mektep oqýshylary óz eliniń tarıhymen tanysýǵa keńinen múmkindik alady. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń eń negizgi maqsaty – ult sanasyn ósirý desek, bul jobanyń bizdiń óńirdiń tarıhı, ekonomıkalyq hám saıa­sı damýyna qosar úlesi óte zor. Búgingi uıymdastyrylyp jatqan «Rýhanı qazyna – 2018» festıvali – soǵan baǵyttalǵan negizgi qadamdardyń biri dep esepteımin.   

Beken QAIRATULY,

Nazerke JUMABAI,

«Egemen Qazaqstan»