Dúbir
Bıyl Ulybrıtanııanyń astanasy London qalasynda tórt jylda bir aınalyp keletin, jumyr jerdegi sport jankúıerleriniń asyǵa kútetin jarysy, jarysy emes, onyń tóresi – jazǵy Olımpııadasynyń jalaýy jelbireıdi.
DúbirBıyl Ulybrıtanııanyń astanasy London qalasynda tórt jylda bir aınalyp keletin, jumyr jerdegi sport jankúıerleriniń asyǵa kútetin jarysy, jarysy emes, onyń tóresi – jazǵy Olımpııadasynyń jalaýy jelbireıdi.Bul tórt jyldyqtyń basty dodasy 27 shilde men 12 tamyz aralyǵynda London men onyń aınalasyndaǵy qalalarda ótedi. Olımpıadanyń negizgi jarystary Londonnyń ózinde ótse, fýtboldan týrnırler men eskek esý, akademııalyq eskek, jelkendi sport jáne maýntınbaıkten jarystardy Bırmıngem, Nıýkasl, Manchester, Koventrı, Glazgo jáne Kardıff qalalarynda ótkizý josparlanýda.Jalpy, Londonda Olımpııa oıyndary osymen úshinshi ret ótkizilgeli otyr. Bul elde Olımpıada alǵash ret 1908 jyly, odan keıin 1948 jyly ótken bolatyn. Endi, mine, araǵa 64 jyl salyp, Tumandy Albıon taǵy da baıraqty básekege qatysýshylardy qarsy alatyn bolady. Buǵan deıin 2012 jylǵy Olımpıadany ótkizýge Londonnan basqa Gavana, Ystambul, Leıpsıg, Madrıd, Máskeý, Nıý-Iork, Parıj ben Rıo-de-Janeıro nıet bildirgen edi. Alaıda solardyń arasynan tańdaý London qalasyna tústi. Bıylǵy Olımpıada qatysýshy elder men sportshylardyń sany jaǵynan eń kóp oıyndar retinde tarıhta qalǵaly tur.Olımpıada jarystary ótetin jerler úsh aımaqqa bólingen. Olar Olımpıadalyq, О́zen-sýly jáne Ortalyq dep atalady. Onyń birinshisi jarystyń ashylýy men jabylýy ótetin Olımpıadalyq stadıon bolsa, ekinshisi Londonnyń sý ortalyǵy, qalalyq veloparki, Konkı ortalyǵy, Basketbol arenasy, Gandbol arenasy, Grınvıch arenasy, Kórme ortalyǵy, Ýemblı stadıony, Laýn tennıs pen kroket klýby, Rıdjents saıabaǵy, Hors Gards Pered, Gaıd park, Erls kort, Eskek slalomy ortalyǵy, Dornı leık jáne Jelkendi sporttyń ulttyq akademııasy. Úshinshi ótetin jer Londonnyń mańyndaǵy Nıýkasl, Manchester, Bırmıngem, Koventrı men Ýelstiń Kardıff pen Shotlandııanyń Glazgo qalalary. Sonymen birge, Anglııanyń Tema ózeni de jarystardy ótkizýge daıyn tur. Mine, osy jerlerdiń bárinde Olımpıada kezinde álemniń 205 elinen 12 500 sportshy qatysyp, sporttyń 33 túrinen 303 medal jıyntyǵyn sarapqa salady. Onda eń kóp júldeler ádettegideı jeńil atletıka (47) men júzýden (34) taratylady. Basqa sport túrlerinde, máselen, kúres túrlerinde (18), velosportta (18), eskek esýde (16), nysana kózdeýde (15), aýyr atletıkada (15), dzıýdoda (14), akademııalyq esýde (14), taekvandoda (8), at sportynda (6), badmıntonda (5), tennıste (5), sadaq atýda (4), voleıbolda (4), ústel tennısinde (4), úshsaıys, basketbol, sý doby, batýtta sekirýde, bessaıysta, kórkem gımnastıka, kógaldaǵy hokkeı, sınhrondy júzý men fýtbolda júldeler eki-ekiden sarapqa salynady.Endi bizdiń eldiń táýelsizdik alǵan kezden beri Olımpııa oıyndarynda kórsetken ónerlerine qysqasha toqtalsaq, Qazaqstan táýelsiz el retinde Olımpıadaǵa 1996 jyly qatysa bastady. Osy oıyndarda bizdiń el álemge ózin taǵy bir qyrynan tanytty. Atlantada bizdiń sportshylar 3 altyn, 4 kúmis jáne 4 qola medal ıelenip, jalpykomandalyq esepte 24-orynǵa taban tiredi. Bul synda boksshymyz Vasılıı Jırov, grek-rım kúresiniń sheberi Iýrıı Melnıchenko men bessaıysshy Aleksandr Parygın altynnan alqa taqty.2000 jyly Sıdneıde ótken Olımpıadada Qazaqstan sportshylary 3 altyn, 4 kúmis medal alyp, 22-orynǵa ıe boldy. Onda boksshylar Bekzat Sattarhanov pen Ermahan Ybyraıymov, jeńil atlet Olga Shıshıgına altyn júldeni jeńip aldy. Osy arada 1996 jáne 2000 jyldary altyn medal almasa da, eki birdeı Olımpıadaǵa qatysyp, kúmis júlde ıelengen boksshymyz Bolat Jumadilovtiń eńbegin atap ótkenimiz jón. Qazir álemde eki ret Olımpıadaǵa qatysyp, ekeýinde de fınalǵa shyqqan sportshylar az. Mine, solardyń qatarynda bizdiń Bolat Jumadilov bar.2004 jyly Afınada ótken Olımpıadada Qazaqstan jalǵyz ǵana altyn júldeni qanaǵat tutty. Ony boksshy Baqtııar Artaev jeńip aldy. Bul synda odan basqa elimiz tórt kúmis jáne 3 qola medal ıelendi. Sóıtip, jalpykomandalyq esepte 40-orynǵa taban tiredi.Al sońǵy Beıjiń Olımpıadasynda elimiz 2 altyn, 4 kúmis jáne 7 qola medaldy ıelengeni belgili. Munda Qazaqstan sportshylarynyń ishinen ziltemirshi Ilıa Ilın men boksshy Baqyt Sársekbaev qana qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysynan kórindi. Al jalpykomandalyq esepte elimiz 204 eldiń arasynan 29- oryndy ıelendi.Endi London Olımpıadasynda sportshylarymyzdyń qansha júldeni jeńip alatyndaryn aıtý qıyn. Jaqynda Astanada ótken Týrızm jáne sport mınıstrliginiń eseptik jıynynda London Olımpıadasyna daıyndyq máselesi talqylanyp, onda elimizdiń ozyq 25 memlekettiń qataryna kirý úshin talasatyny aıtyldy. Bizdiń mejemiz 4 nemese 5 altyn júlde eken. Sonyń ishinde aýyr atletıkaǵa kóbirek senim artylatyn sekildi. Sonymen birge, boks, grek-rım, erkin kúres, dzıýdo men jeńil atletıkadan da altyn júldege úmittimiz. Osy jıynda vıse-mınıstr Elsııar Qanaǵatov búgingi ýaqytqa deıin bizdiń sportshylardyń Jazǵy Olımpııa oıyndaryna 46 joldamany jeńip alǵanyn, 2012 jyly negizgi lısenzııalyq jarystardyń ótkiziletinin eskersek, Qazaqstan óz joldamalarynyń sanyn Beıjiń Olımpıadasyna alǵan lısenzııalar sanynan asyrýdy josparlap otyrǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, otandyq sportshylar joǵary sportta óte bıik jetistikterge jetip júr. Olımpııalyq sport túrlerinen ótken álem chempıonattarynda otandyq sportshylar jeńip alǵan medaldardyń rekordtyq sany tirkeldi. «Qysqa ýaqyt ishinde qanjyǵamyz 15 medalmen tolyqty. Álem reıtınginde Qazaqstan altyn medaldardyń sany boıynsha 22-orynǵa, al júlde sany boıynsha 14-orynǵa ornalasyp otyr. Buryn-sońdy osyndaı ýaqyt ishinde munshama medal túsip kórmegen. Bul otandyq sportshylardyń London Olımpıadasy qarsańyndaǵy daıyndyq deńgeıiniń joǵary ekendigin kórsetedi», – dedi ol.Jalpy, táýelsizdik alǵan kezden beri Olımpııa oıyndarynda 9 altyn, 17 kúmis jáne 14 qola medal ıelengen elimiz London Olımpıadasynda júldeler sanyn aldyńǵy jarystardan góri kóbeıtýdi maqsat etip otyr. Qazir bizdiń elimizde Olımpıadanyń 46 joldamasy, onyń ishinde jeńil atletıkadan – 12, aýyr atletıkadan – 8, bokstan – 6, erkin kúresten – 4, kanoe jáne eskek esýden – 4, grek-rım kúresinen – 3, taekvandodan – 3, áıelder kúresinen – 2, veloshosseden – 2, nysana kózdeý men slalom jáne kanoe men baıdarkada eskek esýden bir-bir joldama bar.Bıylǵy Olımpıadanyń bir ereksheligi – onda tuńǵysh ret Olımpıada baǵdarlamasyna áıelder boksy endi. Bul synda qyz-kelinshekter úsh salmaq dárejesinde qolǵap túıistiredi. Búginde bizdiń bokstan áıelder quramasy Olımpıada joldamasy úshin ótetin jarystarǵa daıyndalyp, sol úsh salmaqta qolǵap túıistirýdi maqsat etýde.Arǵy jaqtan bir jańalyqUlybrıtanııanyń álemge áıgili VVS telearnasy Londonda ótetin Olımpııa oıyndarynan tikeleı aqparat taratý maqsatynda ýaqytsha radıostansa ashý týraly sheshim qabyldady.Radıostansa 20 kún jumys isteıtin bolady. Telearna basshylyǵy ony ashý úshin 200 myń fýnt sterlıngtiń jumsalatynyn habarlady. Osy somaǵa radıostansanyń ınternet nusqasyn ashýǵa jumsalatyn qarjy da kiredi. Budan basqa VVS basshylyǵy Olımpııa oıyndary kezinde jastarǵa arnalǵan VVS-3 telearnasynyń jarysty kórsetetin basty aqparat quraly bolatynyn málimdedi. Ázirshe bul arna tek keshkilik habarlardy kórsetip keledi eken. Oıyndar bastalǵanda ol kúndizgi efırge shyǵatyn bolady. Olımpıada kezinde VVS-3 telearnasy 4,5 mln. fýnt sterlıng tabys túsiredi dep boljanǵan.Londonda Olımpııa oıyndarynyń bıletteri resmı túrde qaıta satylyp jatyr. Buǵan deıin Ulybrıtanııa Parlamenti alypsatarlyqpen aınalysqan adamnyń 20 myń fýnt sterlıng (31 myń AQSh dollary) aıyppul tóleıtini týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Alaıda ýaqyt óte kele, Parlament qoǵamnyń kóńil-kúıine baılanysty Olımpıadaǵa bara almaıtyn adamdardyń satyp alǵan bıletteriniń kúıip ketpeýi úshin olarǵa bıletterdi qaıta satýǵa ruqsat berý týraly sheshim shyǵardy.Dastan KENJALIN.