Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty bıylǵy Joldaýynda eldegi, qoǵamdaǵy eń ózekti sanalatyn máselelerdi kóterdi.
Aıtalyq, Elbasynyń Joldaýdaǵy «Bilim berý, densaýlyq saqtaý salasy, turǵyn úıdiń sapasy men qoljetimdiligi, jaıly jáne qaýipsiz jaǵdaıda ómir súrý máseleleri árbir qazaqstandyq otbasyna qatysty» degen sózderi elimizdiń barlyq turǵyndarynyń kóńilinen shyqqandyǵyna kúmánim joq. Ásirese, halyqty qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý máselesiniń kóterilýi – Memleket basshysynyń shynaıy qamqorlyǵy dep bilemin.
Osyǵan oraı, Parlament qabyrǵasynda ýaqytynda qolǵa alynyp, biraq oryndalý tetikteri naqtylanbaǵandyqtan aıaqsyz qalyp kelgen 20 jyldan asa eńbek ótili bar áskerı qyzmetkerlerdi baspanamen qamtý isi endigi ýaqytta júıelene túsedi dep senemin. Atalǵan másele jýyrda ǵana Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Darıǵa Nazarbaevanyń jetekshiligimen ótken «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańynyń iske asyrylý máseleleri boıynsha ótken kezdesýde jan-jaqty talqylandy. Oǵan Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Qorǵanys mınıstrligi, Ishki ister mınıstrligi jáne Qarjy mınıstrlikteriniń basshylyǵy arnaıy shaqyrylyp, qurylym basshylary qalyptasqan ahýal boıynsha baıandama jasady. О́zimniń tarapymnan turǵyn úımen qamtýdyń jańa modelin engizýdi kózdeıtin zań jobasy qabyldanar tusta birneshe depýtattyq saýal joldanyp, Parlamentke kelgen atqarýshy organdardyń basshylary, Úkimet músheleriniń aldynda atalǵan máseleni birneshe ret kóterdim. Endi osy azamattardy baspanamen qamtýǵa baılanysty ótken sońǵy jıynda D.Nazarbaevanyń basshylyǵymen áskerılerdiń muń-muqtajdyqtary ashyq aıtyldy. Onyń ústine, qazir bul iske naryqtaǵy eń tıimdi tetik sanalyp otyrǵan Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki jumyldyryldy.
Zańdy iske asyrǵan birinshi kezekte Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń járdemimen Qarýly Kúshterdiń 37 myńnan astam áskerı qyzmetkeri jeke esepshot ashyp, 30 mıllıardtan astam teńge aýdaryldy.
Joǵaryda atalǵan jıynda «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» basshylyǵynyń málimdeýinshe, qarjylyq uıym tarapynan áskerılerge banktiń qatardaǵy salymshylaryna usynylatyn ónimderden basqa jeńildiktiń qosymsha tórt túri qarastyrylǵan. Eger qarapaıym azamattardyń «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankinen» nesıe alýy úshin jınaǵynyń kólemi 20 men 50 paıyzdyń aralyǵynda bolýy qajet bolsa, áskerı qyzmetshilerge bastapqy jınaqtyń kólemi 0-den 5 paıyzǵa deıingi aralyqta belgilengen. Sonymen qatar banktiń «áskerı ónim» jobasy boıynsha Bas áskerı prokýratýra, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Qorǵanys mınıstrligi, Ulttyq ulan, Memlekettik kúzet qyzmeti jáne «Syrbar» syrtqy barlaý qyzmetiniń áskerıleri barynsha jeńildetilgen jaǵdaıda baspanaly bolý múmkindigine ıe. Sońǵy esep-qısaptarǵa qaraǵanda, azǵantaı ýaqyttyń ishinde atalǵan qarjylyq uıym arqyly áskerı qyzmetshilerge 17 mlrd teńge kóleminde nesıe berilgen. Ýaqyt tegermeshi men áskerılerdiń belsendiligi arqyly bul kórsetkish áli de eselene túspek.
Oǵan qosa «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasynda» kórsetilgen «7-20-25» baǵdarlamasy da áskerılerge elimizdegi ekinshi deńgeıli bankter arqyly jeńildikpen baspanaly bolýyna múmkindik berip otyr. Demek, áskerı qyzmetshiler baspanamen qamtý máselesindegi memleket qamqorlyǵyn tolyq sezine bastady.
Sonymen Qarjy mınıstrliginiń resmı jaýabyna kóz salsaq, áskerı qyzmetshilerdi zańnamalyq turǵyda baspanamen qamtýdyń esh kemtigi joqtaı kórinedi. Máselen, áskerı qyzmetkerler men olardyń otbasylaryn turǵyn úımen qamtamasyz etýdiń jańa tetikteri 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap engizildi jáne áskerı qyzmetkerlerdiń eńbek etken jyldaryna qaramastan, turǵyn úı tólemderin berýdi; áskerı qalashyqtarda, shekara jasaqtarynda jáne basqa da jabyq nysandarda ornalasqan qyzmet úılerimen nemese jataqhanalarmen qamtamasyz etilgen áskerı qyzmetshilerge 50 paıyz turǵyn úı tólemderin berýdi; turǵyn úıge muqtaj bolyp tanylǵan áskerı qyzmetshilerge bosatylǵan kezde turǵyn úımen qamtamasyz etilmegen kezeńge turǵyn úı tólemderin berýdi kózdeıdi degen baptarda eshqandaı min joq. Onyń ústine, 2018 jylǵy respýblıkalyq bıýdjette áskerı qyzmetshilerdi, quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdardyń qyzmetkerlerin turǵyn úımen qamtamasyz etý úshin 90 mlrd teńgeden artyq qarajat qarastyrylǵan. Al respýblıkalyq úshjyldyq bıýdjette jyl saıyn bul maqsattarǵa 100 mlrd teńgeden asa qarjy bólip otyrý kózdelgen.
Bizdiń komıtet músheleriniń turǵyn úı zańnamasyna engizilgen jańalyqtardy qoldaný tájirıbesi ony odan ári jetildirýdi qajet degen usynysyn qorǵanys salasy mekemeleriniń basshylary da qoldaıdy.
Aldaǵy ýaqytta Elbasynyń Joldaýyndaǵy tapsyrmalarǵa sáıkes, Úkimet el qorǵany – áskerılerdiń, onyń ishinde joǵaryda atalǵan Zań aıasyna enbeı qalǵan júzdegen burynǵy qyzmetshilerdi baspanamen tolyq qamtıtyn tetikterin qarastyrýdy qolǵa alatyndyǵyna senim bildiremin.
Nurjan NURSIPATOV,
Senat depýtat