Emi tabylmaǵan dert

Emi tabylmaǵan dert

Juma, 17 aqpan 2012 8:01

Ony asqyndyrmaýdyń qazaqstandyq ssenarııleri ázirlený ústinde

Qazirgi kúni kúlli álemdi tolǵandyryp turǵan asa kúrdeli máselelerdiń biri – álemdik ekonomıkalyq daǵdarys. Ol ýaqyt ótken saıyn jahandyq sıpat alyp, jeti basty aıdahardaı Jer sharyn ýysyna qysa tústi. Ázirge bul derttiń basty emi eshbir elde tabylǵan emes. О́ıtkeni, onymen kúres te jeke memlekettiń aýqymynan shyǵyp, adamzattyń bárine ortaq ótkir problemaǵa aınaldy.

Juma, 17 aqpan 2012 8:01

Ony asqyndyrmaýdyń qazaqstandyq ssenarııleri ázirlený ústinde

Qazirgi kúni kúlli álemdi tolǵandyryp turǵan asa kúrdeli máselelerdiń biri – álemdik ekonomıkalyq daǵdarys. Ol ýaqyt ótken saıyn jahandyq sıpat alyp, jeti basty aıdahardaı Jer sharyn ýysyna qysa tústi. Ázirge bul derttiń basty emi eshbir elde tabylǵan emes. О́ıtkeni, onymen kúres te jeke memlekettiń aýqymynan shyǵyp, adamzattyń bárine ortaq ótkir problemaǵa aınaldy. Demek, bul jaǵdaıdyń álemdik ekonomıkaǵa ıntegrasııalanǵan, halyqaralyq rynoktarǵa munaı men gaz, qara jáne tústi metall, astyq, basqa da shıkizat kózderin shyǵaratyn el retinde Qazaqstanǵa da áser etpeı qalmaıtyny shyndyq. Osyǵan oraı gazetimizde búginnen bastap «Dúnıe jáne daǵdarys» atty jeke aıdar ashylsa, ol arqyly osy problema tóńireginde bolyp jatqan oqıǵalarmen halyqty qulaǵdar etip otyrý kózdelgen.

Burynyraq ýaqyttarda ekonomıka­lyq daǵdarys jekelegen elder aına­lasynda óris alyp, ári ketkende belgili bir óńirlerdi qamtıtyn. Qazir bul qubylystyń bir óńirdi sharpyp baryp ekinshi bir óńirge aýysýy, sóıtip, búkil álemdi keze bastaýy baıqalady. Osy turǵydan alǵanda adamzat sońǵy 10-15 jyldan beri daǵdarys qaýpinen kóz ashpaı keledi dese de bolady. Máselen, osydan biraz jyl buryn Ońtústik-Shyǵys Azııa elderiniń ekonomıkasyn turalatyp ketken osy dert 2008-2009 jyldary AQSh-ta jańa tegeýrindi ekpinmen bas kótergen edi. Onyń qyzýy sál salqyndaı túsken sátte, endi mine, Eýroaımaq elderin órtteı sharpı bas­ta­dy. Onyń ekpini de asa qatty. «Eýro­aımaq ortaq valıýtaǵa birikken el retinde ómir súrip qala ala ma, qala almaı ma?» degen suraq kún tártibine shyǵyp otyr. Onyń ústine qazirgi kúni osy óńir elderinde bolyp jatqan jaǵdaıdyń basqa óńirlerdiń de tizesin dirildete bastaǵandyǵy seziledi. Má­selen, osy ýaqytqa deıin syr bermeı kelgen, damý qarqyny 10 paıyzdyq deńgeıden tómendemegen Qytaı ekono­mıkasynyń taıaý bolashaǵy týraly sarapshylar boljamy da jaqsy bolmaı tur. Osy eldiń Memlekettik aqpa­rattyq ortalyǵy ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda Qytaı ishki jalpy óniminiń ósimi 8,5 paıyzdy quraıdy dep málimdese, álem elderi ekonomı­kalarynyń damýyna aýyq-aýyq bilikti baǵa berip, boljam jasap otyratyn Halyqaralyq valıýta qory ústimizdegi jyly bul eldiń damý deńgeıi 8,2 paıyzdan aspaıdy degen qorytyndy túıdi. Al basqa da keıbir halyqaralyq sarapshylar Qytaıdyń bıylǵy jyly damý kórsetkishi 7-7,5 paıyzdyq damýmen tuıyqtalady degen de kúdik aıtty. Osy ýaqytqa deıin syr bermeı kele jatqan alyp ekonomıka týraly boljam osylaı bolǵanda, daǵdarys órtine jıi sharpylyp turǵan batystyq aldyńǵy qatarly ekonomıkalar tý­raly qaýip-qater budan da kúshtirek.

Jýyqta ǵana bolyp ótken Davos­ta­ǵy basqosý álemdik deńgeıde sóz sóı­leıtin saıası qaıratkerler men ekono­mıst ǵalymdardyń, sarapshylardyń kó­ńiline qatty alań kirip otyrǵan­dyǵyn taǵy bir dáleldep berdi. Olar «daǵdarystyń uly kóshi», ıaǵnı bul derttiń bir kezeńnen ekinshi kezeńge kedergisiz ótip, búkil álemdi sharlaı bastaýy týraly aıtýǵa kiristi. Osy forýmnyń atqarýshy dırektory Klaýs Shvabtyń ózi bolashaqqa qara bult tóndire sóıledi. «2012 jyl – biz úshin asa mańyzdy. Biz dál osy jyly eý­roaımaqta daǵdarystyń budan ári órshýine jol bermeýge tıistimiz. Osy rette men bizdiń bolashaǵymyzdyń kúreskerleri jas urpaqtyń daýysyn estigim keler edi. Al olardyń ózin qazirgi kúni qalyń, kúrdeli problemalar shyrmaı bastady. Onyń eń qaýiptisi – jumyssyzdyq. Bizge kem degende 6 mıllıon jumys ornyn qurý qajet. Bul – ári áleýmettik, ári saıası másele», dedi.

Halyqaralyq valıýta qorynyń atqarýshy dırektory Krıstın Lagard­tyń aıtýynsha, Eýroaımaqtaǵy jaǵdaı jaqsarar emes. Osy óńirdegi kóptegen damyǵan elderdiń jıyntyq qaryzy shamadan tym asyp ketti. Osyǵan oraı Halyqaralyq valıýta qory qaryz daǵ­darysynyń ekpinin basyp, Eýroodaq­taǵy jaǵdaıdy retke keltirý úshin álemniń úlken elderinen 500 mıllıard dollardy qosymsha bólýdi suraǵan. Alaıda, AQSh, Qytaı, Japonııa sııaq­ty áleýetti elder ózderiniń mundaı qadamǵa áli daıyn emes ekendigin sezdirdi. Osyǵan oraı Krıstın Lagard Davos forýmyndaǵy óz sózinde eger álemdik qaýymdastyq resessııanyń aldyn alý úshin tıimdi áreket etpeıtin bolsa, onda búkilálemdik ekonomıka daǵ­darys tuńǵıyǵyna batatyndyǵyn, al onyń áseri AQSh-taǵy 30-jyldar­daǵy «uly kúızelisten» kem bol­maıtyn­dyǵyn» málimdedi. «Bizge dál qazirgi sáttiń aıqyndaýshy sát ekendigin uǵýdyń mańyzy óte zor. Bul jerde áńgime jekelegen eldi nemese óńirdi aman saqtap qalý týraly bolyp otyr­ǵan joq. Búkil álemdi ekonomıkalyq tuńǵıyqtan aman saqtap qalý týraly bolyp otyr. AQSh-ta 30-jyldardyń ba­syndaǵy áreket­sizdik pen oralym­syzdyq jáne qatań ıdeologııalyq ustanym aqyr aıaǵynda osy elge uly kúızelistiń dendeı enýine jol ashqan bolatyn. Bul jolǵy jaǵdaı da dál sondaı», dedi.

Halyqaralyq valıýta qory Eýro­padaǵy bastalý ústindegi resessııanyń dúnıe dıdaryna tıgizetin yqpalyn óziniń burynǵy boljamynan qaraǵanda neǵurlym salmaqtyraq baǵalap, álem­dik ekonomıkanyń ústimizdegi jylǵy damýy jónindegi boljamdy kórset­kish­terin tómendete tústi. Onyń bu­ryn­ǵy, ıaǵnı ótken jyldyń qyrkúıek aıyndaǵy boljamy boıynsha, álemdik ekonomıkanyń 2012 jylǵy damý deń­geıi 4 paıyzdy quraıdy dep eseptelse, endi ol 3,3 paıyzǵa tómendetilip otyr. Sol sııaqty buryn Eýroodaqtyń damý deńgeıi 1,1 paıyz bolady dep eseptelse, endi ol, kerisinshe, ótken jylǵy kórsetkishine qaraǵanda 0,5 paıyzǵa quldyraıdy dep boljanýda. Eýropada jaǵdaıy tómendeı túsetin elder qatarynda Grekııa, Italııa, Ispanııa jáne taǵy basqa da birqatar elder bar.

Endi osy elderdiń jaǵdaıyna jekeleı toqtala keteıik.

 

Grekııa – daǵdarystyń basty oshaǵy

Grekııanyń daǵdarysqa urynýyna basty sebep bolyp otyrǵan jaǵdaı­lar­dyń biri, halyqaralyq sarapshy­lar­dyń paıymdaýynsha, bul eldiń shet memleketter men halyqaralyq qorlar aldyndaǵy qaryzynyń shekten tys artýy bolyp otyr. О́tken 2009 jyl­dyń ózinde ǵana bul el jaǵdaıynyń aýyrlyǵyna baılanysty 80 mıllıard eýroǵa jýyq qaryz alǵan. Bul qaryzdyń ózi onyń ishki jalpy óni­mi­niń 30 paıyzyn quraıdy. Jýyqta el­diń jalpy qaryzy 360 mıllıard eýro­ǵa jetkendigi málim boldy. Ekinshi jaq­tan bıýdjet tapshylyǵynyń máse­le­si de el eńsesin túsirip barady. Ol eýroaımaq boıynsha rekordtyq kór­set­kishke jetip, eldiń ishki jalpy óni­miniń 13 paıyzyn qurap otyr.

Qaıtadan qaryz almasa, Grekııanyń ózin ózi saqtap qalýǵa eshbir múmkindigi joq. Biraq bul joly eýroaımaq elde­riniń basshylary qaryz berer aldynda Grekııaǵa birqatar aýyr sharttar qoı­dy. Endi bul el jalaqy men zeınet­aqyny, járdemaqyny barynsha qys­qar­typ, azdan da, kópten de únemdeýge kirisýi kerek. Biraq buǵan halyq na­razylyq tanytyp, jıi-jıi ereýilderge shyǵýda. Ereýilge shyqqanymen, odan eshqandaı paıda joqtyǵy, jaǵdaı bulaı sozyla berse, kezindegi gúlden­gen memlekettiń bir-aq sáttiń ishinde qurdymnyń quryǵyna túsetindigi má­lim. Osyny uqqan ereýil uıymdas­ty­rýshy Grekııanyń kásipodaqtar odaǵy úkimetpen kelisimge kelip, Germanııa, Fransııa men Halyqaralyq valıýta qory basshylarynyń qoıǵan shart­taryn oryndaýǵa májbúr boldy.

Qazirgi kúni Grekııaǵa 130 mıllıard eýronyń qaryzyn berý máselesi tal­qy­laný ústinde. Eýroaımaq komıs­sııasy men el úkimetiniń kezdesip, kelissóz júrgizýi 20 aqpanda ótedi dep belgilenip otyr. Jalpy, osy kezdesý Grekııanyń budan keıingi taǵdyryn aıqyndaıtyn bolady. Nemese kelissóz keıinge syrǵytylýy da múmkin. Biraq qalaı alyp qaraǵanda da, Grekııaǵa qazirgi qysyltaıań jaǵdaıdan shyǵý úshin qarjy alý máselesin kóp keshiktirmeý qajet. Sondyqtan bul el Parlamentte burynǵy zańdardyń bárine ózgerister engizip, áleýmettik shyǵyn­dardy shekteý máselesindegi Eýroaımaq ókilderi qoıyp otyrǵan sharttardy oryndaýǵa belsendi túrde kirisip ketti.

 

Ispanııany jumyssyzdyq basyp barady

Ispanııadaǵy qazirgi jumyssyzdar sany 5 mıllıon adamnan asqan. Mu­nyń ózi árbir 4 adamnyń biri jumys­syz ekendigin kórsetedi. Mundaǵy neǵurlym zardap shekken salalardyń biri – qyzmet kórsetý salasy. Eldegi týrızm jaqsy jetilgen óńirlerdiń biri – Andalýsııada jumyssyzdyq deńgeıi 30 paıyzǵa deıin kóterilgen. Kata­lo­nııa­daǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Bul óńirler buryn Ispanııadaǵy neǵurlym halyq turmysy jaqsy óńirler qata­ryn­da atalatyn. Tipti osy jaǵdaıǵa baılanysty Ispanııadan bólek ketip, avtonomııa qurmaq oılary da bolǵan. Al qazirgi jaǵdaı tek týrızm salasyna ǵana súıenip, ómir súrý múmkin emestigin, bul salanyń daǵdarys shyrmaýyna túsýge neǵurlym beıim ekendigin kórsetip berdi.

Sarapshylar Ispanııadaǵy ekono­mı­kany ınvestısııalaý deńgeıiniń de quldyraǵandyǵyn aıtyp otyr. Ha­lyq­aralyq valıýta qorynyń boljamy boı­ynsha, bul kórsetkish bıylǵy jyly 10,3 paıyzǵa deıin tómendeı tús­pek. 2013 jyly da osy jaǵdaı jalǵasýy múmkin.

Sarapshylardyń atap kórsetke­nin­deı, bul eldiń de túbine jetip otyrǵan másele jaqsy ómirdiń qyzyǵyn meılinshe qyzyqtaý, bar men joqtyń ara­syn ekshemeı, qaryzben kún keshý bo­lyp otyr. Munda memlekettik qaryz­dyń kólemi ishki jalpy ónimniń 67 paıyzyna deıin jetken. Bıýdjet tap­shylyǵy 8 paıyzdan asyp túsken. El úkimetiniń basshylyǵy endi ony 2012 jyly 4,3 paıyzǵa deıin shektep, 2013 jyly jalpy eýropalyq standart 3 paıyzdyq shamaǵa jetkizý jóninde ýáde berip otyr.

Qıyndyqtan shyǵýdyń sharasy retinde el basshylyǵy memlekettik ap­pa­ratty barynsha qysqartyp, jalaqyny shekteý máselesin qarastyrýda. Biraq birqatar sarapshylardyń atap kór­set­kenindeı, eldiń daǵdarysty eńserý sharalarynyń ishinde jańa jumys oryn­daryn qurý máselesi meılinshe kúmándi bolyp otyr. О́ıtkeni, dál qa­zirgi sátte Ispanııa úshin buǵan negiz bo­latyndaı senimdi alǵysharttar qa­lyptasa qoıǵan joq.

 

Portýgalııada saıası kıkiljiń kóp

Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, Portýgalııadaǵy daǵdarystyń alǵash­qy sheti 2009 jyly osy eldegi tros­kııshil-maoshyl bloktyń parlament saılaýynda 10 paıyzdyq daýysqa ıe bolýynan bastalǵan. Bul eldiń basty zań shyǵarýshy organyndaǵy saıası kı­kiljińdi kúsheıtip, elge kelip jatqan ınvestısııa kóleminiń azaıýyna yqpal etti. Investorlar 2009 jylǵy el bıýd­jetindegi shyǵyndardyń artýyna óz narazylyqtaryn bildirdi. Bıýdjet tap­shylyǵy ishki jalpy ónimniń 9,3 paıyzyn qurady.

Jaǵdaıdyń nasharlaǵandyǵy eldegi baǵaly qaǵazdar satý jónindegi ótkizi­letin aýksıondardan kórinis berdi. Mem­lekettik oblıgasııalar men eldegi iri kompanııalardyń baǵaly qaǵaz­dary­nyń quny quldyraı bastady. Eldegi  ekonomıkalyq jaǵdaıǵa jaýap beretin mınıstr Horhe Lakaonyń aıtýynsha, parlamentte bastalyp ketken saıası daý-damaı aqyr aıaǵynda  úkimettiń eldi basqarý qabiletiniń tómendeýine alyp keldi. «Qazir kún tártibine Por­týgalııanyń memleket retindegi ómir súrýine senim bildirý máselesin qoıý ǵana qalyp otyr», dedi ol parlamenttegi sózinde.

Portýgalııanyń memlekettik qa­ry­zy jóninde táýekeldi bildiretin nesıe­lik-defolttyq kórsetkishi 2 aqpan kúni 28 bazıstik pýnktke kóterilip, re­kordtyq jaǵdaı – 222 deńgeılik kórsetkishke deıin jetti. Osyǵan oraı, el premer-mınıstri Joze Sokrates óziniń otstavkaǵa ketý nıeti bar ekenin bildirip te qaldy. Munyń negizgi sebebi retinde ol óziniń parlamentte eldi basqarýǵa, qatań jaǵdaıdaǵy ekono­mıkalyq sharalardy engizýge jetkilikti dárejede quqyqqa ıe bola alma­ǵandyǵymen túsindirgen.

 

Italııa Olımpıadadan bas tartty

Defolt qarsańynda turǵan, mine, osyndaı elder qataryna Italııany da qosýǵa bolady. Bul eldiń basqalardan bir ereksheligi – onyń alyptyǵy. Ekonomıkalyq qýaty jóninen Italııa Eýropada Germanııa men Fransııadan keıingi úshinshi oryn alady. Sondyq­tan onyń ekonomıkasyn, eger alda-jalda defolt jaǵdaıy ornyǵatyn bolsa, qutqaryp qalý tipten qıyn­dyqqa túspek. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, Italııa daǵdaryspen kúres sharalaryn kúsheıtip jatqanymen, ázir­ge olardyń tıimdiligi baıqalmaı otyr.

Máselen, bul el  2020 jyly Rımde ótýge tıis Olımpıadadan bas tartty. Bul jaıynda Italııanyń premer-mınıstri Marıo Montı málimdedi. Onyń aıtýynsha, mundaǵy negizgi sebep eldegi qarjy jaǵdaıynyń  nasharlaýyna baılanysty bolyp otyr. «О́tkir qar­jy daǵdarysynyń qarsańynda úkimet salyq tóleýshilerdiń aqshasyn mundaı jobalarǵa shasha almaıdy», dep málimdedi ol. Sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, Rımde ótýge tıis Olım­pıadany uıymdastyrý úshin 12,5 mıllıard dollarǵa jýyq memlekettik ınvestısııa qajet bolady eken. О́ziniń basqa jyrtyqtaryn bútindeı almaı otyrǵan Italııa úshin mundaı qarjy tabý tym qıynǵa túspek. Osy rette 2020 jylǵy Olımpıadany ótkizýge Italııamen qatar Ázerbaıjan, Túrkııa, Ispanııa, Japonııa, Katar elderiniń de úmitker retinde tirkelgendigi belgili. Olımpıada ótkizý quqy endi osy elderdiń qaısysyna buıyrmaq? Ony Halyqaralyq olımpııalyq komıtet 2013 jyly naqty aıqyndaıtyn bola­dy. Al Italııa týraly aıtarymyz, bul eldiń daǵdarysqa qarsy uıymdas­ty­ryp jatqan sharalarynyń tıimsiz bo­latyn sebebi, memlekettiń moınyna alyp otyrǵan áleýmettik  shyǵyn­dary­nyń tym kólemdi ekendigi. Salys­tyrmaly túrde alatyn bolsaq, mun­daǵy parlament depýtattary men pre­mer-mınıstrdiń alyp otyrǵan jal­aqy­­lary basqa Eýropa elderimen sa­lys­tyrǵanda áldeqaıda artyq kó­rinedi.

Sonymen, qazirgi kúni Eýropa elderin, ásirese, Eýroaımaqty daǵdarys bul­ty kernep tur. Sonyń ishinde ju­myssyzdyq problemasy aldyńǵy qa­tarda tur. Al jumyssyz adam – qaýipti adam. Ol kez kelgen eldegi áleýmettik silkinistiń belsendi qatysýshysyna aınalady.

Máselen, Eýropada sońǵy kezderi adamdardyń kóshege shyǵýy beleń alyp otyrǵandyǵy belgili. Osyndaı dertten saqtaný úshin birinshi kezekte burynǵy jumys oryndaryn saqtaı otyryp, jańa jumys oryndaryn ashý Eýropa úshin asa mańyzdy, kún tárti­binde turǵan birinshi mindet bolyp otyr. Biraq, dál qazirgi kúni onyń aıqyn tásilderi men amaldary tabyla qoıǵan joq. Eýropanyń jekelegen elderin barǵan saıyn qarjy qaryzy basyp barady.

Búkil álem boıynsha jaǵdaıdyń kúrdelene túsýi Qazaqstan úshin de keri yqpal etetindigi aıqyn. О́ıtkeni, bizdiń elimiz qazirdiń ózinde búkil­álem­dik qoǵamdastyqtyń qaı jaǵynan alyp qarasaq ta belsendi múshesine aınal­ǵan. Biz halyqaralyq rynoktarǵa kó­mir­sýtegi shıkizatyn, metall men as­tyq saýdalaý ústindemiz. Álemde daǵ­darys beleń alǵan jaǵdaıda elderdiń satyp alý qabileti tómendep, osydan baryp bizdiń strategııalyq taýarlary­myzdyń baǵasy da arzandaı túsetindigi belgili. Demek, bizdiń elimiz úshin de dál qazirgi ýaqytta jaǵdaı birshama jaqsy, ekonomıkamyzdyń damýy tu­raqty bolyp otyrǵanymen, kúlli álemdi sharpı bastaǵan daǵdarysqa tyńǵylyqty ázirlik kerek. Muny óziniń jýyqtaǵy Joldaýynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev myqtap eskertti.

«О́tken 2011 jyly el ekono­mı­kasy 7,5 paıyzǵa ósti. Ishki jalpy ónim jan basyna shaqqanda 11 myń dollardan asty. Buryn satylyp ketken aktıvterdiń birqatar ma­ńyzdy bóligi memleket menshigine qaı­taryldy. Endi «Bogatyr», «Qa­rashyǵanaq», «Qashaǵan» ken oryn­dary men ENRC, «Qazaqmys» kom­pa­nııalarynyń basym aktıvteri memleket ıeliginde bolady. Kezinde men mynadaı jaǵdaılarǵa baıla­nysty satyp jatyrmyz, qazir jekeshelendirý kerek, ýaqyty kelgende qaıtaramyz dep aıtyp edim. Mine, endi bári qaıtarylýda. Barlyq aksııalar paketi Qazaqstanda. Endi ózimiz barlyǵyna yqpal jasaıtyn bolamyz. Qazaqstan halqy birtutas, birligi myzǵymas kemel elge aınal­dy. Degenmen, biz kúrmeýi qıyn, qaıshylyǵy mol almaǵaıyp zamanda ómir súrýdemiz. Boljanǵan ja­han­dyq daǵdarys qaýpi shyndyqqa aınalyp kele jatqanyn kórip otyrsyzdar. Sarapshylardyń pikirinshe, jańa álemdik daǵdarys bes-alty jylǵa sozylýy múmkin. Bizdiń mindetimiz – ekonomıkany osy sy­naq­qa daıyndaý, ony ártaraptan­dyrýdy jalǵastyrý bolyp ta­bylady», dedi.

Jalpy, Elbasynyń bıylǵy Jol­daýynyń bir ereksheligi osy álem­di sharpyp kele jatqan daǵdaryspen kúrestiń basty baǵyttary men amal­daryn kórsetip bergendigi boldy. Joldaýda on mindetti alǵa tartqan Elbasy sonyń eń birinshi mindeti retinde Úkimetke jumyspen qamtýdyń jańa strategııasyn bıylǵy jyldan bastap el kóleminde jappaı júzege asyrýǵa kirisýdi tapsyrdy. Iаǵnı, Joldaý qazirgi álemdi kernep otyrǵan kúrdeli problemany el ishinde eńserý maq­satyn kózdep, búkilálemdik jaǵ­daıǵa oraılas jasalǵan. Bizdiń oıy­myzsha, bul Elbasynyń bıylǵy Jol­daýynyń basty sıpaty bolyp ta­bylady.

Qazaqstan ekonomıkasynyń osy ýaqytqa deıingi damý qarqyny, osy qarqyndylyqtan týyndaǵan áleýmet­tik jaǵdaıdyń jyldan jylǵa jaqsara túsýi adamdardyń biraz bóligin jol­daýlardy oqyǵan kezde olardan ózde­riniń jeke basyna jaqsylyq kútýge daǵdylandyrǵan edi. Qalyptasyp qal­ǵan bul qubylysty «Joldaýdan jyl­ma-jylǵy dámetý» dep atasaq ta artyq emes. Bul jolǵy Joldaýda «ana áleý­mettik toptyń jalaqysyn ulǵaıtaıyq, myna áleýmettik toptyń járdem­aqysyn kóbeıteıik» degendeı, ataýly tapsyrmalar bolǵan joq. Onyń esesine bul Joldaýda búkil qazaq­stan­dyqtarǵa ortaq máseleler qamtylǵan. Ekonomıkany nyǵaıtýdyń, onyń áleýe­tin arttyrýdyń basty joldary kórsetilgen. Al munyń qaıyry bu­rynǵy joldaýlardan eshbir kem bolmaıtyndyǵy aqıqat.

Elbasy osyǵan oraı Úkimetke daǵ­darystyń Qazaqstanǵa tıgizer áserin elep-eksheı otyryp, birneshe nusqalar boıynsha jumys isteýdiń aldyn ala ssenarıılerin ázirleýdi tapsyrdy. Jaman aıtpaı, jaqsy joq. Daǵda­rystyń Qazaqstanǵa qandaı áser etetindigi bizge ázirge belgisiz. Myna aýma­ly-tókpeli zamanda, búkil dúnıe dúrbeleńge túsip turǵan shaqta aldaǵy ýaqyttan bárin de kútýge bolady. Sonyń tek jamandyǵy az, jaqsylyǵy mol bolsa eken. Árıne, ol úshin eń aldymen bereke-birilik, tártip pen óz memleketińe degen senim, «Sen de bir kirpish dúnıege, ketigin tap ta bar, qalan», dep Abaı atamyz aıtqandaı, jurtshylyq bolyp qolǵa alyp jatqan iske jaqsy nıet qajet demekpiz.

Suńǵat ÁLIPBAI.