Sársenbi, 14 naýryz 2012 7:45
Áýelden jyl sanaýdyń basy bolyp, keıinnen zaman aǵymyna saı umytyla bastaǵan Naýryz merekesi qazaqqa da qashannan-aq qadirli, qasterli kún. Kókshetaýdyń bel balasy, uly babalarymyzdyń biri Shoqan Shyńǵysuly Ýálıhanov bul kúnge «qamal» degen at bergen eken. Kónekóz qarttardyń sózine súıensek, Keńes kúntizbesi resmı túrde bekitilgenge deıin qamal aıy 22 naýryzdan bastalyp kelgen. Búginde, árıne, kóktemniń alǵashqy kúnin 1 naýryzdan bastap esepteımiz, ıaǵnı kún esebi Grıgorıı kúntizbesi boıynsha júrgiziledi. Bizdiń barlyq ǵumyrymyzdyń da máni osynda: biz tarıhymyzdy umytpaımyz. Sondyqtan bolar, kóńilimizben keshegi, júregimizben búgingi zamanda ómir súrip jatyrmyz… Bul, árıne, zańdylyq.
Sársenbi, 14 naýryz 2012 7:45
Áýelden jyl sanaýdyń basy bolyp, keıinnen zaman aǵymyna saı umytyla bastaǵan Naýryz merekesi qazaqqa da qashannan-aq qadirli, qasterli kún. Kókshetaýdyń bel balasy, uly babalarymyzdyń biri Shoqan Shyńǵysuly Ýálıhanov bul kúnge «qamal» degen at bergen eken. Kónekóz qarttardyń sózine súıensek, Keńes kúntizbesi resmı túrde bekitilgenge deıin qamal aıy 22 naýryzdan bastalyp kelgen. Búginde, árıne, kóktemniń alǵashqy kúnin 1 naýryzdan bastap esepteımiz, ıaǵnı kún esebi Grıgorıı kúntizbesi boıynsha júrgiziledi. Bizdiń barlyq ǵumyrymyzdyń da máni osynda: biz tarıhymyzdy umytpaımyz. Sondyqtan bolar, kóńilimizben keshegi, júregimizben búgingi zamanda ómir súrip jatyrmyz… Bul, árıne, zańdylyq.
Keı adamdar naýryzdyń mán-mańyzyn jete túsine bermeıdi. Ásirese, jastar jaǵy. Onyń merekelik sıpatyn qyzyqtaıdy da, tanymdyq, tarıhı jaǵyna bas aýyrtyp jatpaıdy. О́ıtkeni, ony keıde úlkenderdiń ózderi de bilmeıdi. Tipti dinı meıram dep te shatastyratyndar bar. Sondyqtan naýryz týraly az-kem toqtalyp ótkim kelip otyr.
Shyndyǵynda naýryzben qazaqtyń ómir úrdisi, tanym-túsinigi tyǵyz baılanysyp jatyr. Eń aldymen tabıǵattyń adam balasyna qoıatyn sharty – ýaqytty durys ajyrata bilý. Tirshiligi tórt túlik malmen baılanysty bizdiń babalarymyz sharýa qamy úshin ýaqyt júıelerin únemi dál anyqtap, óz esepterin aı men kún, juldyzdardyń ornalasý jaǵdaıymen-aq júrgize bergen. Tipti búgingi ǵalymdarymyzdyń ózderi de ertedegi qazaq halqynyń ýaqyt esepteýdegi qoldanǵan júıesine qaıran qalady. Zamannyń qaryshtap damyp, ýaqyt esebin dál beretin aspaptardyń dúnıege kelýi árıne bizdiń tabıǵatpen etene baılanystyǵymyzdy álsiretip tastaǵandaı. Bul týraly óz zamanynda qazaqtyń kórnekti jazýshysy Júsipbek Aımaýytov óziniń «Barometr» degen áńgimesinde jazdy da. Ol eń alǵash ret shetelge shyǵyp, barometr aspabyn kórip, qazaqtardyń osy aspaptyń rólin baǵzy zamannan beri óz tanym-túısigi boıynsha oryndap júrgenine ol tipti tańǵalady. Osydan-aq babalarymyz úshin ýaqyt óte úlken mańyzǵa ıe bolǵandyǵyn baıqaýǵa bolady.
Al búgingi merekemiz naýryzdyń ýaqytpen baılanystylyǵy týraly aıtatyn bolsaq, ol ǵylymı turǵyda aspan deneleriniń eń bastapqy bastalý núktesine toǵysýy. Kún men túnniń teńeletin sáti osy aıǵa dóp keledi. Sondyqtan naýryzdy ata-babalarymyz bir-eki kún emes, bir aı boıy toılaǵan kórinedi. Iаǵnı, aı boıy bir-birine qonaq bolyp, jaqsy tilek aıtyp, ádemi án, ásem kúı shertip, bir-birin jańa jyldyń bastalýymen quttyqtaǵan. О́kpe-renishteri bolsa keshirgen. Naýryz alǵashqy tań shapaǵymen keledi degen uǵym bar. Soǵan sáıkes Shyǵys halyqtary Naýryz tańyn kirpik ilmeı, uıqysyz qarsy alatyn bolǵan. Biri-biriniń betine tik qaraýdy uıat kóretin qazaq halqynda jas erekshelikterine qaramaı, bala-shaǵasy, kelin-kepshik demeı, Naýryz aldyndaǵy túnde bári birigip ulttyq oıyndar oınaý dástúri bolǵan degen de oılar aıtylýda. Árıne, bul búgingi zamanda qulaqqa ersi estilýi de múmkin, biraq bul qystan qaljyrap shyqqan jandardyń jańa ómirge jetý qýanyshynyń bir kórinisi bolýy da bek múmkin.
Erteden «Naýryz kúni toı toılap, jaqsy tilek tilegen adam kelesi Naýryzǵa deıin qýanysh pen baqytta, beıbit ómir súredi» degen uǵym bar. Mine, sanaýly kúnderden keıin áz Naýryz tabaldyryqty attaıdy. Sóıtip, jańa kún tóńirekke nur shapaǵatyn tógedi. Endeshe, jer betine nuryn tókken kúndi qarsy alýda enjarlyq tanytpaıyq, naýryzdan naýryzǵa aman-esen jeteıik, aǵaıyn!
Aqjan EShTAI, Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy.
KО́KShETAÝ.