Jeńisti jaqyndatqan erlerdiń biri

Jeńisti jaqyndatqan erlerdiń biri

Juma, 17 mamyr 2013 1:29

Erdi el tárbıeleıdi. Shyn er eli-jeri úshin jan beredi. Arly er eńbekte de, maıdanda da alda bolyp, esimi el aýzynda saqtalady.

Búgingi shaǵyn maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan keıipkerimiz soǵys jáne eńbek ardageri marqum Qur­manǵalı Toqtarov atamyz. Sum soǵystyń aýyrtpashylyǵyn bir ki­sideı kórgen ol – óz eliniń, jeriniń maqtanyshy.

 

Juma, 17 mamyr 2013 1:29

Erdi el tárbıeleıdi. Shyn er eli-jeri úshin jan beredi. Arly er eńbekte de, maıdanda da alda bolyp, esimi el aýzynda saqtalady.

Búgingi shaǵyn maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan keıipkerimiz soǵys jáne eńbek ardageri marqum Qur­manǵalı Toqtarov atamyz. Sum soǵystyń aýyrtpashylyǵyn bir ki­sideı kórgen ol – óz eliniń, jeriniń maqtanyshy.

Q.Toqtarov 1913 jyldyń 15 naý­ryzynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵaı aýdanyna qarasty Kamenka aýylynda, qarapaıym sharýa otbasynda dúnıege kelip, sol óńirdegi Shyńǵystaı aýylynda qazaqtyń uly aqyndarynyń biri Sultanmahmut Toraıǵyrov muǵalim bolǵan mektepti bitirgen. 1933 jyly 20 jasynda aýyldyq keńestiń tóraǵalyǵyna saılanǵan atamyz 1935-1937 jyldary Qyzyl armııa qataryna shaqyrylyp, Tashkent shaharynda artıllerıst bolady. Ásker she­binen oral­ǵan soń Almatyda je­tekshi maman­dardy daıyndaıtyn eki jyl­dyq kýrsty bitirgen ol 27 jasynda Katonqaraǵaı aýdandyq atqa­rý komıteti tóraǵasynyń bi­rin­shi orynbasary qyzmetine ta­ǵaı­yn­dalady.

1941 jyldyń 22 maýsymynda fashıstik Germanııa áskeri Keńes Odaǵyna tutqıyldan basyp kirdi.

«Baqytty dáýren súrip shattanǵanbyz,

О́mirge massattanyp maqtanǵanbyz.

Otanǵa kúnbatystan jaý shapqanda,

Sap túzep qan maıdanǵa attanǵanbyz»,

dep jyrlaǵan Qasym Amanjolov sekildi Q.Toqtarov ta 1942 jyldyń 21 qańtarynda maıdanǵa attanyp, dańqty I.V.Panfılov atyndaǵy 28-gvardııalyq dıvızııasynyń qu­ra­mynda pýlemetshiler rotasynyń saıası jetekshisi bolyp Máskeý túbindegi shaıqastarǵa qatysty. Bastapqyda Kalının, sońynan sol­tústik-batys baǵytyndaǵy maıdan­darda boldy.

1941 jyly bastalǵan surapyl so­ǵysta halqymyzdyń atyn dúnıe júzine jarııa etken I.V.Panfılov basqarǵan 316-atqyshtar dıvızııa­sy, onyń ishinde Baýyrjan Mo­myshuly bastaǵan batalon Máskeý túbinde aýyr synǵa tótep berip, qandy aıqasta teńdesi joq erlik kórsetti. Bul – barshaǵa málim jaıt.

1942 jyly Q.Toqtarov osy gvar­dııalyq dıvızııa quramyndaǵy batalonnyń saıası jetekshisi boldy. Ol 1943 jyldyń shildesinen 1944 jyldyń shildesine deıin Sibir óńiri Tom oblysynda ornalasqan áskerı ýchılıshede komandırler daıyndaıtyn kýrsty oqyp bitirip, 1944 jyldyń tamyzynda Latysh dıvızııasynyń gvardııalyq 25 polkiniń 9-rota komandıri bolyp Lenıngrad maıdanyndaǵy shaıqastarda erlik kórsetti. Atalmysh shaıqastarda eki ret kontýzııa alǵan Q.Toqtarov gospıtalda emdelip, qaıta maıdanǵa oraldy.

1942 jyly Ilıa Erenbýrgtiń «Qazaqtar» dep atalatyn ocherki jaryq kórdi. Onda «Odın frıs mne skazal: protıv nas bılıs strashnye soldaty – ıh ne mog ostanovıt nıkakoı ogon, onı bejalı prıamo na nas. Potom mne skazalı, chto eto bylı kazahı. Iа ne znal prejde, chto sýshestvýet takoı narod» dep jazylǵanyndaı, sheginýdi bilmeıtin qazaq sarbazdary soǵys barysynda erliktiń eren úlgilerin kórsetip, qaharman retinde tanyldy. Solardyń biri –  Q.Toqtarov Máskeý túbindegi shaı­qas, Lenıngradty qorǵaý, taǵy bas­qa maıdandarda kórsetken erligi úshin «Qyzyl Juldyz» ordenimen, birneshe medalmen marapattaldy.

Ol elge maıor sheninde je­ńis­pen oraldy.

«Er týǵan jerine» degendeı, el­ge oralǵan soń beıbit ómirde de janqııarlyqpen eńbek etti. Al­ma­ty­da Joǵary partııa mektebin biti­rip, Katonqaraǵaı aýdandyq par­tııa komıtetiniń uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq saýda bóliminiń meńgerýshisi, aý­dan­dyq daıyndaý mekemesiniń dırektory, partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqardy. Birneshe ret aýdandyq keńestiń depýtaty, aý­dandyq partııa komıtetiniń múshesi bolyp saılandy.

Áne-mine degenshe soǵystyń bitkenine 68 jyl toldy. Beıbit ómirde janqııarlyqpen eńbek etken kóptegen ardagerlerimiz qazir ortamyzda joq. Bıyl 15 naýryzda atamyz Qurmanǵalı Toqtarov 100-ge kelgen edi. Jeńis merekesi – bul eldik pen erliktiń, batyldyq pen batyrlyqtyń, qaısarlyq pen qaharmandyqtyń merekesi. Bul – halqymyzdyń myzǵymas birliginiń, beriktiginiń arqasynda kelgen qýanysh pen shattyqqa toly mereke. Atalarymyzdyń qaıyspas qaısarlyǵy men Otanǵa degen súıispenshilikteri jas urpaq úshin úlgi-ónege.

Qanat ESKENDIR,

«Egemen Qazaqstan».