Juma, 1 aqpan 2013 6:50
Jýyrda elimizdegi Kásibı medısınalyq qaýymdastyqtyń uıymdastyrýymen jatyr moıny obyry tóńireginde jıyn ótti. Onda sarapshylar adam papıllomy vırýsyna (APV) qarsy ekpeni egýdi erikti túrde engizýdi qoldaıtyndyqtaryn bildirdi.
Juma, 1 aqpan 2013 6:50
Jýyrda elimizdegi Kásibı medısınalyq qaýymdastyqtyń uıymdastyrýymen jatyr moıny obyry tóńireginde jıyn ótti. Onda sarapshylar adam papıllomy vırýsyna (APV) qarsy ekpeni egýdi erikti túrde engizýdi qoldaıtyndyqtaryn bildirdi.
Jatyr moıny obyry degen túsinik bastapqyda qulaǵymyzǵa túrpideı tıetin. Qazirgi kúnde áıelder arasynda keń tarap, jyldan-jylǵa ýyty jaıylyp bara jatqan bul dert qoǵamǵa tańsyq bolýdan qalǵan. Dıagnostıkanyń damyǵan kezeńinde obyr op-ońaı anyqtalyp, túrli derekkózder arqyly oǵan qatysty málimetterdiń san qılysyn tabýǵa bolady. Resmı statıstıkalyq derekter boıynsha, elimizde jatyr moıny obyryna shaldyqqan 10 myń 500 áıel esepte turady eken. Tek ótken jyldyń ózinde 1599 naýqas tirkelse, osy dertten qaıtys bolǵandardyń sany 655 adam.
Mamandar qaýipti aýrýǵa shaldyǵatyn áıelderdiń jas shamasyn 35-55 dep belgilep otyr. 20 paıyz jaǵdaıda 65 jastan asqan analardy «aınaldyrady» desek, jas áıelderde dert bastapqy kezde bilinbeıdi. О́ıtkeni, onyń alǵashqy satysynda esh klınıkalyq belgisi bolmaıtynǵa uqsaıdy. Sondyqtan, dárigerler áıelderdi jyl saıyn mindetti túrde gınekologııalyq tekseristen ótip turýǵa shaqyratyny, tipti, aýrýdyń bastapqy satysynda onyń emdelý múmkindiginiń joǵary ekeni jıyn barysynda basa aıtyldy.
Adam papıllomasy vırýsy (APV) degenge toqtalaıyq. Bul erlerde de, áıelderde de san alýan aýrý týdyratyn vırýs túri. Uzaq ýaqyt boıy qaýipsiz vırýs dep eseptelip kelgeni de ras. Tek ótken ǵasyrdyń 70- jyldary atalǵan vırýs obyrǵa shaldyqqan adamnyń jatyr moınynan tabylǵan soń bul pikir ózgerip, zertteý júrgizile bastaǵan. Nemis ǵalymy Harold sýr Haýzen atalmysh vırýstyń 16 jáne 18 túriniń onkogendik ekendigin jáne jatyr moınynyń obyryn týdyratynyn dáleldep, 2008 jyly medısına boıynsha Nobel syılyǵyn alǵan. Al osy adam papıllomasy vırýsyna qarsy qazirgi kezde álemniń 21 elinde ulttyq vaksınasııa baǵdarlamasy qabyldanyp, iske asyp jatyr. Onyń ishinde Fransııa, Belgııa, Ulybrıtanııa, AQSh, Kanada syndy irgeli elder bar.
Al, endi bul turǵyda ózimizdiń mamandar ne deıdi? Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Súrııa Esentaeva 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq kómek kórsetý baǵdarlamasy boıynsha birqatar ister atqarylyp jatqanyn, onyń ishinde, obyr aýrýyn erte kezden anyqtaýǵa basymdyq berilip otyrǵanyn aıtady. Baǵdarlamany júzege asyrý úshin osy jylǵa 51 mlrd. 97 mln. teńge bólinse, onyń 2,7 mıllıard teńgesi adam papıllomasy vırýsyna qarsy jasalatyn ekpege jumsalmaq.
«Bizdiń ınstıtýt ótken jyldyń sońynda elimizde APV shtammdarynyń jatyr moınynyń obyrymen baılanysty túrleriniń taralýyn zerttedi. Zertteýge 4 myń áıel qatysty. Synamalar Almaty, Astana qalalarynyń, sondaı-aq, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń áıelderinen alyndy. Asa qaýipti APV shaldyǵýdyń jalpy mólsheri zertteýge qatysqan barlyq áıelderdiń 28,5 paıyzynda anyqtaldy. Búgingi kúni bizdiń mekeme jumysynyń qorytyndysy APV-ǵa qarsy ekpe júrgizýdiń qajet ekendigin aıtýǵa tolyq negiz bolady», dedi Qazaq onkologııa jáne radıobıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory Murat Qaıyrbaev.
Kásibı onkologtardyń medısınalyq qaýymdastyǵy jatyr moınynyń obyryna qatysty máseleniń kúrdeli ekendigin nazarda ustaı otyryp, elordada ótken TMD elderi onkologtary men radıologtarynyń basqosýyndaǵy qorytyndy qararda ekpe salynýy múmkin maqsatty top retinde 9-10 jas pen 13 jasqa deıingi qyz balalardy ataǵan bolatyn. Al elimizdegi qaǵıdat boıynsha APV-ǵa qarsy ekpege usynylǵan jas 11-12 jas bolyp otyr. Jáne onyń erikti túrde ótýi men tegin jasalýy nazarda ustalmaq.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».