G-Global – daǵdarysqa qarsy álem

Úshinshi myńjyldyqtyń basy, barlyq boljamdarǵa qaramastan, órkenıettiń evolıýsııalyq-teh­nologııalyq damýdyń jańa deń­geıi­ne ótýimen este qalady. Al biraq HHI ǵasyrda álem burynǵy daǵ­da­rystyq belgilerden qutyla almaýymen qatar, odan da kólemdi ekonomıkalyq jáne qarjylyq kúızeliske tap boldy.

Úshinshi myńjyldyqtyń basy, barlyq boljamdarǵa qaramastan, órkenıettiń evolıýsııalyq-teh­nologııalyq damýdyń jańa deń­geıi­ne ótýimen este qalady. Al biraq HHI ǵasyrda álem burynǵy daǵ­da­rystyq belgilerden qutyla almaýymen qatar, odan da kólemdi ekonomıkalyq jáne qarjylyq kúızeliske tap boldy.

2007-2009 jyldardaǵy ja­han­dyq qarjy-ekonomıkalyq daǵ­darys kapıtal álemin tur­laý­syzdyqtyń «besinshi buryshyna» qoıyp, is júzinde bolyp jat­qan­nyń tereń faktorynyń kóri­ni­sinen alshaq halyqaralyq sarap­shylardyń barlyq «bir­qalypty» boljamdaryn joqqa shyǵardy. Osy jaǵdaıda Qa­zaq­stan Res­pýb­lı­kasynyń Pre­zı­denti Nursul­tan Na­zar­baevtyń 2009 jylǵy aq­pan­da Reseıdiń «Izvestııa» gazetinde jarııalanǵan «Daǵdarystan shy­­ǵý kilti» maqalasynda qa­zir­gi za­mannyń qarjy-ekono­mıkalyq daǵdarystyń mánisine jan-jaq­ty salmaqty ǵylymı túsi­nik­teme berildi. Osy irgeli maqa­lada bul tabıǵı apat já­ne kez­deı­soq jaǵdaılar toǵy­synyń nátıjesi emes ekendigi, álem ekonomıkasynyń tereń qateliginiń zańdy saldary ekendigi atap kór­setildi. So­nyń bederinde, ıaǵnı V Astana eko­nomıkalyq forýmynda Elbasy álem qaýymdastyǵyn shy­naıy adamgershilikke, tó­zimdilikke jáne shydamdylyqqa negizdelgen HHI ǵasyrdaǵy álem­di qurýdyń jańa G-Global qaǵı­dalaryn qurýǵa shaqyrdy.

Halyqaralyq ekonomıkalyq saıa­satty odan da konstrýktıvti qurý jáne daǵdarysqa qarsy jahandyq sheshimder izdestirý maqsatynda Qazaqstan Pre­zı­denti qazirgi G20 formatyna qo­symsha retinde G-Global el­de­ri tobyn qurý týraly usyny­syn alǵa tartty. Forým sheń­be­rinde Elbasy Astanada álemdik daǵdarysqa qarsy jospar jasaý úshin daǵdarysqa qarsy búkil­álemdik konferensııa ótkizý qajettiligi týraly aıtty. Munyń ózinde álemdi ekonomıkalyq óz­gertý jumystary BUU-nyń qam­­qor­­lyǵymen ótýi kerektigi atap kórsetildi. Mundaı qajet­tilik eko­nomıkanyń bar­lyq úrdisteriniń údemeli jahan­da­nýymen erik­siz qabyldanyp otyr, ol BUU qyz­metiniń eko­no­mıkalyq qura­masynyń paradıgmasyn aýystyrýdy meńzeıdi.

Sondaı-aq Elbasy álemdik daǵ­darys sebepterin boljaý jáne joıý valıýtalyq já­ne saý­da-eko­no­mıkalyq retteý sala­syndaǵy álem­dik qury­lym­dar jumysynyń basty máni bolýy tıis degen pi­kir bildirdi. 2012 jylǵy 21 jel­toq­sanda Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń qararymen Astana qalasynda Daǵdarysqa qarsy búkilálemdik konferensııa ótkizý týraly usynysty BUU-ǵa qatysýshy barlyq 193 el qoldady. «...Qazaqstan sekildi elderdiń daý­sy tyńdalýy úshin men eki jyl buryn G-GLOBAL jobasyn alǵa tarttym. Bul G8 jáne G20-nyń balamasy emes, ol aqparattyq-kommýnıkatıvtik alań retinde iske asyp jatqan jahandyq únqatysý júrgizýdiń qosymsha quraly», dedi bul rette Elbasy.

Sammıt sharalary sheń­berinde BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn eko­nomıkalyq qaýip­sizdiktiń halyq­aralyq saıasa­tyn qalyptas­ty­rýdaǵy Qazaq­stannyń rólin joǵary baǵalady. Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Pre­zıdentimen kezdesý barysynda ol bylaı dep atap ótti: «Qa­zaqstandy G20 Sammıtine sha­qyrý eldiń ekonomıkalyq da­mýdaǵy tabystary men jetis­tik­terin absolıýtti moıyndaý, onyń halyqaralyq mártebesiniń art­qany, sondaı-aq memlekettiń ǵalamdyq ekonomıkalyq máse­le­lerdi sheshýdegi róliniń kýási dep bilemin. Siz Qazaqstandy óńir­lik qaýipsizdikte mańyzdy ról atqaratyn elge aınaldyrdyńyz jáne munyń bárine Sizdiń kósh­bas­shylyq qasıetińizdiń arqasynda qol jetkizilip otyr».

BUU-nyń Daǵdarysqa qarsy josparyn álem memleketteriniń kópshiliginiń jasaý jáne qa­byldaý úrdisin odan ári demokratııalandyrý jáne ǵalamshardyń árbir turǵynyna shyn máninde ǵalamsharlyq máni bar joba jasaýǵa tikeleı qatysýǵa quqyq berý maqsatynda G-Global vırtýaldy formatynda pikirtalas úzdiksiz júrgizilmek. 2014 jyl­dyń mamyr aıynda VII Astana eko­no­mıkalyq forýmy kezinde ótki­ziletin II Daǵdarysqa qarsy búkil­álemdik konferensııada álem­dik qoǵamdastyq BUU-nyń Búkil­álemdik daǵdarysqa qarsy jospary jobasyn qabyldaýy tıis, ony júzege asyrý jahandyq ekono­mıkanyń jáne, tutastaı alǵanda, órkenıettiń aldaǵy taǵdyryn belgileıdi.

Qoryta aıtqanda, álemdik qoǵamdastyq Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevqa múmkinniń jáne múm­kin emestiń shegin keńeı­tý qabi