Elimizdiń ustanymy álemge úlgi bolýǵa tıis

1991 jyldyń 29 tamyzy kúni jahandyq ıadrolyq álem tarıhyndaǵy jańa paraqsha ashylyp, ıadrolyq qarýdan azat dáýirdiń jylnamasy bastaldy. Bul adamzat tarıhyndaǵy orasan zor mańyzǵa ıe oqıǵanyń bastamashysy Qazaqstan bolatyn. Sebebi, Qazaqstan álemdegi jappaı qyryp-joıatyn qarýdan óz erkimen sanaly túrde jáne birjaqty negizde bas tartqan. 1992 jyly bizdiń táýelsiz memleket strategııalyq qarý-jaraq shartyna, ıaǵnı Lıssabon hattamasyna qol qoıdy. Semeı synaq alańyn jabý men ıadrolyq qarýdan erikti túrde bas tartý ońaıǵa túsken joq. О́ıtkeni, álemdegi tórtinshi orynda turǵan ıadrolyq arsenaldan bas tartyp, kólemi jaǵynan dúnıejúzinde ekinshi orynda turǵan Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý keıbir memleketter tarapynan túsinbeýshilikter týǵyzdy. Elbasynyń sózimen aıt­qanda, «keıbir «tilektesterdiń» keńesterinen jáne birinshi musyl­mandyq ıadrolyq derjava bolýdyń kúmándi abyroıynan batyl túrde bas tartylǵandyǵy belgili. Semeı polıgonynyń jabylýyna baılanysty ıadrolyq qarýdy taratpaýdyń jáne qarýsyzdanýdyń jahandyq úderisiniń jańa kezeńi bastaldy. Elimiz birinshi bolyp ıadrolyq synaqtarǵa tolyq já­ne sózsiz tyıym salý aktisin, osy­ǵan oraı «aqyret kúniniń» qarýyn jetildirýdi toqtatýdy júzege asyrdy. 2011 jyldyń 12 qazanynda Astanadaǵy Táýel­sizdik saraıynda Iаdrolyq sy­naqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúnine arnalǵan sharalar tóńireginde «Iаdrolyq qarýsyz álem úshin» atty halyqaralyq forýmda Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan qanshalyqty zardap shekkendigin, endigi kezekte álem halqy ondaı alapat zulymdyqty kórmeýin qalaıtyndyǵyn aıta otyryp, Qazaqstan Jer betindegi qaýipsizdik pen beıbitshiliktiń jarshysy ári jaqtaýshysy ekendigin jetkizdi. Forýmda sóılegen sózinde N.Nazarbaev: «Iаdrolyq polıgondy alǵash japqan mem­lekettiń Prezıdenti retinde jeke óz basym úshin ıadrosyz álem – absolıýtti saıası aksıo­ma. Keıde tarıhı oqıǵalar men jekelegen adam basyndaǵy oqıǵalar qaıshylasatyn sátter bolady. Men úshin jáne meniń halqym úshin Táýelsizdigimizge qol jet­kizip, ıadrolyq polıgondy japqan 1991 jyl sondaı jyl boldy. Tarıhtyń sabaqtary olar bolashaqqa baǵdarlanǵanda ǵana qandaı da bir mazmun ıelenedi. Sondyqtan ótkendi eske ala otyryp, biz bolashaqtaǵy is-áreketterimiz týraly, balalarymyz ben nemerelerimiz úshin HHI ǵasyrdaǵy ıadrolyq qaýipsizdik týraly oı­laýǵa tıis­piz», – dedi. «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Jol­daýynda: «Iаdrolyq qarýdy ta­ra­tpaý rejimin nyǵaıtý jó­nindegi bastamalarymyz – álem­dik turaqtylyqqa, tártip pen qaýipsizdikke qosqan sózsiz úle­simiz. Budan úsh jyl bu­ryn BUU Bas Assambleıasy 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaý týraly usynysymdy qoldady. Osynyń barlyǵy – jahandyq saıasattaǵy bizdiń róli­mizdi taný», dedi Elbasy. HHI ǵasyr – jahandaný dá­ýirinde ıadrolyq qarýdan bas tartý máselesi eń aýqymdy ári kúrdeli máselelerdiń biri bolyp tabylady. Eger álemdik qoǵamdastyq ıadrolyq qarýǵa ıe memleketter aýqymynyń keńeıýine qarsy saıası kúsh-jiger tanyta almaıtyn bolsa, onyń saldarlary úlken aýyrtpalyqtarǵa alyp kelýi múmkin. Sol sebepti de Qazaqstan Respýblıkasy men onyń Elbasy usynyp otyrǵan ıadrolyq qarýsyz álem – adamzat umtylýǵa tıis ortaq maqsat. Ýálıhan IBRAEV, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh, quqyq jáne ekonomıka ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. __________________________________ Osydan shırek ǵasyr buryn