Akademık atynda

Akademık atynda planeta, qala, mıneral, gúlder, muzdyq jáne taý shyńy, kósheler, kásiporyndar men mekemeler bar

Bul kúnderi Almatydaǵy Memlekettik ortalyq mýzeıde akademık Qanysh Sátbaevtyń týǵanyna 115 jyl tolýyna oraı «Qazaq jeriniń uly ǵalymy» atty kórme bastaldy. Qazaqstan jer qoınaýyndaǵy baılyqtardy keshendi zerttegen jáne olardy ashý isterin uıymdastyrǵan, sóıtip, elimizdiń mıneraldyq-shıkizattyq bazalaryn keńeıtýge baǵa jetpes úles qosqan tulǵa týraly kórme tórt bólimnen turady. Keıingi urpaqqa akademıktiń taǵylymdy ǵumyryn, ǵylymı murasyn Memlekettik ortalyq mýzeı qoryndaǵy jáne ǵalymnyń muraǵatyndaǵy jádigerler arqyly kórsetýdi murat tutqan kórme kelýshilerge kóp áser syılap otyr. Máselen, «О́mirlik joldy tańdaý» atty alǵashqy bólimde Qanysh Sátbaevtyń balalyq shaǵy, Semeıdegi muǵalimder semınarııasynda oqýy jáne onyń muǵalimdik qyzmeti, Tom tehnologııa ýnıversıtetindegi stý­denttik jyldarynan syr sher­tedi. «Ǵalym-geolog» bólimi ǵyly­mı-tájirıbelik qyzmetine ar­nalǵan. Fotoqujattar men zattaı eksponattar ǵalymnyń ınjener-geolog, bólim jetekshisi, Atbasar jáne Qarsaqpaı geologııa tresteriniń bas geology kezeńderindegi ekspedısııalyq qyz­metimen, sondaı-aq, Jezqazǵan mys jáne Baıqońyr kómir ken oryndarynda alǵash ret turaqty geologııalyq barlaý jumysta­ryn uıymdastyrǵany týraly baıandaıdy.Ásirese, álemdegi úsh iri mys rýdasy ken ornynyń biri – Ulytaý-Jezqazǵan ken or­nyndaǵy qyzmeti týraly erekshe syr shertedi. Aıtqandaı, ǵalymnyń esimi Úlken Jezqazǵan men Geologııa ınstıtýtyna berilgen. «Akademık Q.I. Sátbaev – Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń negizin salýshy» bólimi onyń ǵylymı qyzmetine arnalǵan. Bul bólim arqyly Sátbaevtyń qashan Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń alǵashqy prezıdenti bolyp taǵaıyndalǵany týraly bilýge bolady. Al «Mura» bólimine akade­mık­tiń geologııa salasymen qosa basqa ǵylymdarda, atap aıtsaq mádenıet pen tarıh salasynda qaldyrǵan eńbekteri qoıylǵan. Munan da bólek, qazirgi jastardyń kópshiligi ǵalymnyń Sh.Ýálıhanovtyń «Edige» jyrynyń mátinindegi qazaq oqyrmandaryna qaıtadan daıyndap, Jezqazǵan-Ulytaý óńirinen kóptegen muralardy zerttep, «Jezqazǵan aýdanyndaǵy kóne zaman eskertkishteri» atty eńbek jazǵanyn bile me? Sol sııaqty Sátbaevtyń qazaq orta mektebiniń tómengi jáne jo­ǵary synyp oqýshylaryna ar­nalǵan «Algebra» oqýlyǵyn daıyndaǵany, 1931 jyly ba­syl­ǵan A.Zataevıchtiń «500 qazaq án­deri men kúıleri» jınaǵyna 25 ándi ózi oryndap, orys tilinde ǵylymı túsinikteme engizgeni de qyzyǵýshylyq týǵyzýda. Zańǵar ǵalymnyń esimimen Sátbaev kishi planetasy, Qara­­­­­­­­­­ǵan­dy oblysyndaǵy qala, mıneral, gúlder, muzdyq jáne taý shyńy, kósheler, kásiporyndar jáne mekemeler atalady. Aıtýly tulǵanyń atynda birneshe syılyqtar men stıpendııalar taǵaıyndalǵan. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY. ––––––––––– Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.