Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda О́zbekstanmen aradaǵy strategııalyq áriptestik sharty qaraldy. Sondaı-aq, depýtattar ruqsattar men habarlamalar týraly eki zańdyq qujatty qyzý talqyǵa saldy.
Aldymen «Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqqa múshe memleketterdiń eksporttyq baqylaýynyń biryńǵaı tártibi týraly kelisimniń kúshin joıý týraly» Zań jobasy qaralyp, qoldaý tapty. Qyrǵyzstan men Tájikstan EýrAzEQ-tyń biryńǵaı keden aýmaǵyna qosylǵan kezden bastap kúshine enetin jekelegen baptardy aıtpaǵanda, Kelisim 2007 jyly kúshine endi. Onyń keıbir baptary oryndalǵan jaǵdaıda EýrAzEQ-qa múshe memleketterdiń (Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan) aýmaǵy boıynsha eksporttyq baqylaýǵa jatatyn taýarlar men tehnologııalar erkin qozǵalýyna ruqsat belgilenedi.
Eksporttyq baqylaýǵa jatatyn ónimderdiń ishinde jarylǵysh zattar, hımııalyq, ıadrolyq jáne bıologııalyq materıaldar bar. Sondyqtan eksporttyq baqylaýǵa jatatyn taýarlar men tehnologııalardyń baqylaýsyz tasymaldanýy elimiz halyqaralyq mindettemeleriniń, onyń ishinde BUU Qaýipsizdik Keńesiniń sanksııalaryn jáne eksporttyq baqylaýdyń halyqaralyq rejimderi talaptarynyń buzylýyna alyp kelýi múmkindigi erekshe ataldy.
Budan keıin depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaý úshin Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Samat Ordabaev minberge kóterildi. Senat Tóraǵasy baıandamashyǵa sóz bererden buryn mundaı mańyzdy qujat boıynsha mınıstrdiń ózi kelgeni durys edi degen pikirin bildirdi. Jalpy, atalǵan qujatqa 2013 jylǵy 14 maýsymda Tashkentte Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń О́zbekstanǵa resmı sapary barysynda qol qoıylǵan. Bul jerde Qazaqstan О́zbekstandy Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy saıası jáne ekonomıkalyq áriptesi retinde qarastyratynyn aıta ketken jón.
Vıse-mınıstrdiń sózimen jetkizsek, О́zbekstanmen kópjosparly qatynastardy damytý elimizdiń strategııalyq múddelerine saı keledi. Sondaı-aq, Shart О́zbekstanmen negiz qalaýshy qujattardyń biri bolyp tabylsa, onda ekijaqty yntymaqtastyqtyń arqaýlyq qaǵıdattary kórsetilgen. Qujat aımaqtaǵy beıbitshilikti, qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda ózekti halyqaralyq máseleler boıynsha ekijaqty saıası únqatysýdy damytýǵa qyzmet etedi. Jáne de ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qatynastardy, kóliktik dálizderdi qurý, sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný, áskerı-tehnıkalyq, sonymen qatar, mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty odan ári damytý máselelerin aıqyndaıdy.
Shart Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy sharttyq-quqyqtyq bazany arttyryp, qazaq-ózbek dostyǵyna jańa sapa beredi. Osy rette sóz alǵan depýtat Qýanysh Aıtahanov ózbek pen qazaq ejelden aǵaıyn bolyp aralasyp jatqan, tarıhy men tili, dini men túri de uqsas dos el ekendigin erekshe atady. Sondyqtan bul shart eki el arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqqa jańa serpin berýi tıis. Alaıda, senator eki el arasynda keıbir máselelerde túsinispeýshilikter de oryn alatynyn ortaǵa saldy. Aǵyn sýdy paıdalanýda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral jáne Saryaǵash aýdandarynda jyl saıyn týyndaıtyn sý tapshylyǵy máselesin kóterdi. Senatordyń aıtýynsha, atalǵan aýdandardy sýlandyratyn Qalym, Dostyq kanaldary О́zbekstan jerinen bastaý alatyndyqtan, sýdyń belgilengen mólsheri kúnniń eń ystyq kezderinde (shilde, tamyz aılarynda) Qazaqstan aýmaǵyna jetpeı qalyp jatady. Eki el arasyndaǵy sý bólisý kelisimshartyna qaramastan, Qazaqstanǵa tirshilik nári bar-joǵy 30-40 paıyz kóleminde ǵana keledi. Sonyń saldarynan ónim azaıyp, sharýalar zardap shegýde.
Q.Aıtahanov mundaı jaǵdaı kógildir otynmen qamtý barysynda da oryn alyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Kelisimge sáıkes qarjysy aldyn ala tólenip qoıylǵanymen, gaz qystyń keıbir sýyq kúnderi Ońtústik óńirine, ásirese, Shymkent qalasyna jetpeı qalyp jatady. Sóziniń sońynda depýtat sharttar negizinde jyl saıyn qaıtalana beretin osy máselelerdi sheshý qajettigin erekshe atady.
Sondaı-aq, keshegi otyrysta depýtattar Elbasy tapsyrmasyna oraı jedel ázirlenip, Parlament qaraýyna usynylǵan «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ruqsat berý júıesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» (eki oqylymda) zań jobalaryn da qarap, qabyldady. Depýtattar О́ńirlik damý mınıstri Bolat Jámishevke suraq berý rásimi kezinde zań jobalarynyń ekiushty maǵyna beretindigine kóńilderi tolmaıtyndyqtaryn bildirdi. Senat Tóraǵasy bul oraıda bylaı dedi: «Bolat Bıdahmetuly, zań mátinderinde ekiushtylyq baıqalady. Al biz olardyń bolýyna jol bermeýimiz kerek. Onyń ústine Memleket basshysy bul zańdarǵa birinshi kezekte nazaryn aýdaryp, olardy shuǵyl dep jarııalady. Shynyn aıtqanda, biz sizdiń jaýabyńyzǵa qanaǵattanǵan joqpyz».
Áıtse de, depýtattar mınıstrdiń suraqtarǵa jaýabyna qarap, negizgi zań jobasynyń ilespesin kún tártibine qaıta shyǵardy, sóıtip, ekinshi oqylymda qoldap daýys berdi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».