Aqtóbe oblysynda aýyl adamdarynyń tabysyn arttyryp, jumyssyzdyqty azaıtý jáne ár otbasynyń kirisin ulǵaıtý maqsatynda «Aýyl amanaty» qanatqaqty jobasy bastaldy. Turǵyndardyń óz aýlasyn tabys kózine aınaldyrý jobasyna 12 aýdandaǵy 24 aýyldyq okrýgtiń 42 400 turǵyny qatysady.
Atalǵan aýdandarda 747 adam jumyssyz retinde tirkelse, 151 otbasy ataýly áleýmettik kómek alyp otyr jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan ári turaqty tabysy joq turǵyndar sany 5 myńnan asady. Jobaǵa qatysýshylar aýyldaǵy úılerin kepildikke qoıyp, paıyzdyq ústemesi – 2,6 kóleminde bankterden jeńildetilgen nesıe alyp kásip uıymdastyrady. Bul jerde kókónis ósirý, qus sharýashylyǵyn uıymdastyrý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý jobalaryna basymdyq beriledi. Osy máseleler aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandary men taýar óndirýshileri qatysqan keńeste aıtyldy.
О́ńir basshysy Eraly Toǵjanov aýyl adamdarynyń tabysyn arttyrý maqsatynda qolǵa alynǵan qanatqaqty jobanyń mańyzdylyǵy týraly bylaı dedi: «Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy el ekonomıkasynyń jańa qozǵaýshy kúshi bolatynan aıtyp ótti. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes aldaǵy úsh jyl aýyldyq aýmaqtardy barynsha damytýǵa arnalady. Aqtóbe oblysy Memleket basshysynyń tapsyrmasyn alǵashqylardyń biri bolyp oryndaýǵa kiriskenin maqtanyshpen aıta alamyn. Jobaǵa qatysatyn aýyldar tolyqtaı skrınıngten ótkizilip, áleýmettik beınesi anyqtaldy. Skrınıng nátıjesinde, naqty jumyssyzdar sany men ózin-ózi qamtýshylar sany, ár otbasynyń tabysy aıqyndaldy. Biz tańdalyp alynǵan eldi mekenderdi mal jáne qus eti, kókónispen qamtamasyz etý deńgeıin damytýǵa qajetti óndiris túrlerin belgiledik».
Atap aıtqanda, jobaǵa Alǵa aýdanynan Besqospa, Úshqudyq aýyldyq okrýgteri (766 aýla), Áıteke bı aýdanynan Araltoǵaı jáne Qumqudyq aýyldyq okrýgteri (532 aýla), Baıǵanın aýdanynan Kóltaban jáne Qyzylbulaq aýyldyq okrýgteri (798 aýla), Qarǵaly aýdanynan Kempirsaı jáne Qosestek aýyldyq okrýgteri (686 aýla), Qobda aýdanynan Besqudyq, Taldysaı aýyldyq okrýgteri (485 aýla), Mártók aýdanynan Qaratoǵaı jáne Táńirbergen aýyldyq okrýgteri (727 aýla), Muǵaljar aýdanynan Eńbek jáne Juryn aýyldyq okrýgteri (989 aýla), Temir aýdanynan Aqsaı jáne Sarkól aýyldyq okrýgteri (1138 aýla), Oıyl aýdanynan Saraljyn jáne Kóptoǵaı aýyldyq okrýgteri (511 aýla), Hromtaý aýdanynan Aqjar jáne Tasótkel aýyldyq okrýgteri (636 aýla), Shalqar aýdanynan Eset Kótibaruly jáne Shalqar aýyldyq okrýgteri (257 aýla), Yrǵyz aýdanynan Qyzyljar jáne Táýip aýyldyq okrýgteri (529 aýla) qatysady.
Máselen, Muǵaljar aýdanynan 8 eldi mekeni bar Eńbek jáne Juryn aýyldyq okrýgteri boıynsha 324 jobaǵa qatysýshy anyqtalsa, olarǵa beriletin jalpy nesıe kólemi 182 mln teńgeni quraıdy. Muǵaljarlyqtar qus ósirýge basymdyq berip, sondaı-aq orta jáne shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa 16 joba usyndy. Aýyl turǵyndary úılerin kepildikke qoıyp, arzan nesıe restýrstaryna qol jetkizbekshi. Eger 8 eldi mekende joba sátti júzege asar bolsa, aýdandaǵy aýyldyq okrýgterdiń barlyǵy da qatysady.
Hromtaý aýdanynyń Aqjar jáne Tasótkel okrýgterine 5 eldi meken qaraıdy. Mundaǵy turǵyndar sany – 3 338 adam, 636 – aýla bar. Osy 636 aýlanyń 32 %-y jobaǵa qatyspaqshy. 3 338 turǵynnyń eńbekke jaramdysy – 2 084 adam. Qazirgi kezde 5 aýylda 219 turǵyn jumyspen ózin-ózi qamtyǵan bolsa, 43 turǵyn jumyssyz retinde tirkelgen. Qanatqaqty jobaǵa jumyspen ózin-ózi qamtyǵan 219 adamnyń 87-sy qatysady. 42 myń sharshy metr jerge kókónis egilip, 10 jylyjaı salynyp, 460 bas qaz, 23 850 bas taýyq, 100 bas bódene satyp alynady. Barlyq aýla bir kooperatıvke biriktirilip, sharýaǵa qajetti aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy keledi. Bastapqyda jalpy quny 100 mln teńge bolatyn 11 joba júzege asyrylady. Oǵan eki naýbaıhana, tigin sehy, kondıterlik seh ashý josparlanǵan.
Shalqar aýdanynan «Aýyl amanaty» jobasyna qatysatyn Eset Kótibaruly jáne Shalqar aýyldyq okrýgterine 4 eldi meken kiredi. 4 aýylda 257 úı bar, 1 484 adam turady. Qanatqaqty jobada kókónis túrlerin egý, qus ósirý jáne aýyl sharýashylyǵymen baılanysty shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa basymdyq beriledi. Ázirge 135 joba bekitildi. 2 kooperatıv qurylady, 2 sút óńdeıtin, 2 et óńdeıtin sehtar, 5 jylyjaı qurylysy josparlanǵan. 45 ósimdik sharýashylyǵy, 45 qus sharýashylyǵy qurylady. Aýylda tórt kólik jóndeıtin ortalyq ashylyp, qoǵamdyq monsha salynady. Osyny iske asyrǵanda aýyl turǵyndary ózderin kartoppen qamtamasyz etýdi 30%-dan 41,1%-ǵa, sábizben qamtamasyz etýdi 23%-dan 61%-ǵa, jýamen qamtamasyz etýdi 15%-dan 37,1%-ǵa ulǵaıtpaqshy.
«Aýyl amanaty» jobasynyń túpki nátıjesi – áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasynyń óz aýlasynan tabys taýyp, tabıǵı taza ónimdy satý jolyn uıymdastyrý. Mal ósire me, jylyjaı asha ma, qus sharýashylyǵyn jolǵa qoıa ma, ony kásibı túrde uıymdastyrý kózdelgen. Al qajetti tehnıkamen qamtamasyz etý men ónimdi satý jaǵyn kooperatıv sheshedi. Qazirgi kezde Aqtóbe oblysy azyq-túliktiń 60-70 paıyzyn syrttan ımporttaıdy. Áli kúnge deıin ózimizde óndiriletin jumyrtqa, sary maı, sút ónimderimen, taýyq etimen turǵyndar suranysyn tolyq qamtamasyz ete almadyq. Syrttan tasymaldanatyn azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy aı saıyn qymbattap jatqany taǵy belgili. Bul ár otbasynyń bıýdjetine aýyr salmaq. Sol úshin de qalany aýyldyń tabıǵı azyq-túlik ónimderimen qamtamasyz etýin saýatty túrde jolǵa qoıý – strategııalyq qadamdardyń biri. О́ıtkeni azyq-túlik qaýipsizdigi máselesi eshqashan da mańyzyn joıǵan emes.
Aqtóbe oblysy