Ishinde ólimniń ómir súrip jatqanyn bilip turyp ómir súretin adamnyń árbir kúni – jeńis. Medısınanyń órkendep, aqparat aǵyny asyp-tasyǵan zamanda qaterli isikke shaldyqqan qaıraty myqty naýqastardyń bul keseldi «stomatologtiń kabınetine kirip-shyqqandaı» kóp dıagnozdyń biri retinde qabyldaıtyn jaǵdaıǵa jetkeni de sananyń ósip, saýatynyń artqanynan bolar.
Belsendi ómir súrip júrgen adamnyń bir-aq sátte beıbaqqa aınalyp, úmit pen kúdik aralas jantalas kúıin keshe júrip, ólimdi emes, ómirdi tańdaǵan kezdegi alǵash ıek artar oıy: «Shetelde emdelsem, qalaı bolar eken?».
Qazir áleýmettik jelini ashyp qalǵan adam syrqatyna saýǵa suraǵandardyń ótinish-tileginen aıaq alyp júre almaıdy. «Bas jarylsa – bórik ishinde, qol synsa – jeń ishinde», dep uıat pen namysty ımany sanaıtyn iri minez ajaldyń demin qulaqtyń túbinen sezgende adyra qalatyny aıan ǵoı. Ádette mundaı jarnama mátinderiniń mazmuny da uqsas keledi: «Naýqastyń jaǵdaıy aýyr, sırek kezdesetin syrqat túri, dert asqynyp barady. Bizdiń syrqatty emdep jazýǵa Qazaqstan medısınasy qaýqarsyz. Aıyqpas derttiń daýasyn Koreıanyń ıakı Túrkııanyń dárigerleri bilemiz dep otyr. Kómektesińizder!». Ańǵarǵanymyz, jelidegi jarnamalardyń deni, aıtalyq, bes jarnamanyń tórteýi shetel klınıkasynda emdelýge qarjy suraıdy.
«Kóp túkirse kól», áp-sátte jetkizip beretin ábjil banktiń kómegimen telefonyndaǵy azdy-kópti aqshasynan sadaqa salý búgingi jamaǵattyń úırenshikti daǵdysyna aınaldy. «Oý, – deısiń ishińnen, – baı-baǵlany óz qaltasynan, jarlysy basyndaǵy jalǵyz úıin, taqymyndaǵy jalǵyz kóligin satyp, jurttan járdem surap, naýqastyń bári sheteldiń emin táýir kórip, tańdaý bildiredi eken, sonda álgi Qazaqstannyń maqtaýly medısınasy qaıda qarap otyr?».
Buryn syrqattardyń qalaı ómir súrgeni belgisiz, qazir shybyn janyn shetel alyp qalatyndaı, qıt etse, qıyrǵa qaraı shapqylaı jónelý nege beleń alyp barady? Árkimniń alǵa tartar sebebi bar. El ishinde mamandar jetkilikti bola tura, Batys dárigerleri deńgeıinde biliktilik tanyta almaıtyn otandyq dárigerlerge senimsizdik bildirý, dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý isiniń iri jetistigin óz elinde sezine almaý, barlyq jerdi shyrmaǵan jemqorlyqqa medısına da keńirdeginen maltyqqan degen túrli sebep olardyń bul amalyn aqtaýǵa jetip tur. Muny der kezinde baıqaǵan sheteldiń emdeý oryndary medısınalyq týrızm qyzmetin maqsatty baǵyt túrinde qalyptastyryp, memlekettik saıasattyń mańyzdy bólshegi retinde jolǵa qoıyp aldy. Germanııa, Izraıl, Ońtústik Koreıa, Úndistan, Qytaı, Reseı, tipti irgedegi О́zbekstanǵa aǵylatyn naýqastardy esepke almaǵanda, jyl saıyn 13 myń qazaqstandyq Túrkııadan em qabyldaıdy eken. Medısınalyq týrızm boıynsha álemniń ozyq on eliniń qataryna kiretin Túrkııa jyl saıyn 750 myń sheteldikke qyzmet kórsetip, el bıýdjetine 30 mlrd dollar ınvestısııa tartady. Naýqasqa qajetti kómek kórsetip, Túrkııaǵa baǵyttap otyratyn arnaıy kompanııalar da naryq alańynda ózara básekeles orta quryp alǵan. Áýejaıdan kútip alý, syrqattyń eki aıaǵyn jerge tıgizbeı alyp júrý, transfer tárjimashy, qonaqúıge ornalastyrý sekildi qyzmet kórsetý túrlerin tolyqtaı jaýapkershiligine alyp, járdem berip júrgenderdiń deni deldaldyq qyzmeti úshin elden áreń jınap alǵan qarjynyń ájeptáýir bóligin ımenbesten ózi ıelenip alady.
Jaqynda osy týraly tanys onkolog-dárigermen áńgimelesýdiń oraıy keldi. «Jurt em izdep Eýropany kezip, Amerıka asady. Biraq dál onkologııa boıynsha emdeý standarty búkil álemde birdeı, olar bizdiń, Qazaqstannyń naýqastardy eýrostandartpen, naqtylaı aıtsaq, Amerıka medısınasynyń protokolymen emdeıtinin bile bermeıdi. Mysaly, myna kapsýlanyń ishindegi quny 1,5 mln teńge turatyn aıbrans hımııa dárisiniń quramy Qazaqstan men Amerıkada birdeı. Al sheteldik emdeý ortalyqtarynyń kópshiligi medısınalyq emdeýdi bıznes kózine aınaldyryp alǵan jáne olar Qazaqstandy donor memleket kóredi. Qaltasyndaǵy sońǵy tıynyn sanap almaı, olar syrqatty ońaılyqpen bosatpaıdy. El ishinde tegin em turǵanda, aqshasyn jelge shashyp, osy jurttyń nege tentirep júretinderin túsinbeımin...».
Járdem suraǵanǵa qarjy jınap beretin jalǵyz Qazaqstan emes, jaqynda Anglııada kishkene náresteni Vatıkanǵa aparyp emdeýge eriktiler elden aqsha jınap bergen eken, syrtta emdelgisi keletin ár syrqattyń tarıhymen muqııat tanysyp (!), baqylaýda ustaıtyn aǵylshyn úkimeti ol balany jat elde emdeýge tyıym salyp tastapty. Damyǵan eldiń medısınasynan daýa izdep júrgenderdiń jurttan jınaıtyn qarjysynyń áldeneshe ese ústemelenip kórsetiletini de oılanatyn jaǵdaı. Meshit, saýda úıleri sekildi qoǵamdyq oryndarda sadaqa jınaıtyn jáshikterdiń aılap emes, jyldap turatynyna da eshkim mán bermeıdi. Jyl boıy jınalmaıtyn ne degen qarjy, aılar boıy aýrýyn emdeýge asyqpaıtyn bul qandaı syrqat – alaıaqtyqtyń ıisin sezip turyp selt etpeıtin minezdiń osyny uıymdastyryp júrgenderden nesi artyq?
Shetel medısına mekemelerindegi shyn baǵany bilgisi kelgen adam, saıttaryn shamalap bir súzip shyqsa da, anaǵurlym artyq qarjy surap otyrǵandaryna kóz jetkizer edi. Mıllıondaǵan qarjyny syrqattyń esepshotyna aýdaryp, qaıyrymdy jandardyń kómegimen jekelegen adamdardyń muqtajdyǵy sheshilgenimen, bul jalpy Qazaqstan medısınasyndaǵy kúrdeli máseleni sheship bere almaıdy.
«Qaıyrym, járdem, saýap» sózi qulaqqa súıkimdi estiletin jaqsy qasıet ekeni daýsyz, biraq jappaı sıpat alyp bara jatqany medısınamyzdy tómendetip, ózgege táýeldiligin arttyrmasa, abyroı áperetin jaqsy úrdiske bastamaıdy...
ALMATY