Túrkııadaǵy ǵasyrlyq apat Almatynyń ýaıymyn eseledi. Qashanda seısmıkalyq belsendiligi joǵary qalalardan qaýip kóp. Záýlim ǵımarattar qırap qana qoımaı, turǵyndardy basyp qalýy múmkin. Qutqarýshylar kelgenimen, úıindi astynan bárin aman alyp qalý óte qıyn. Osy rette jas ǵalymdar «Saver» robotyn oılap tapty. Bul – qırandy astyndaǵy adamdarǵa arasha bolar alǵashqy kómek.
Tabıǵı nemese tehnogendik apattar qarjylyq shyǵynmen qatar, adam ólimine ákelýi bek múmkin. Aqsha tabylar, turǵyn úıler qaıta boı kóterer, biraq eshkimge qaıta ómir syılaı almaımyz. Sondyqtan adamdardyń ómirin saqtap qalý mańyzdy. Bul úshin óte jyldam áreket etý kerek, óıtkeni árbir sekýnd qymbat. Osy maqsatta Taldyqorǵandaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń eki oqýshysy Ińkár Qurmanbaeva men Janııa Jumataı eki bólikten turatyn robottar oılap tapqan. Úlkeni – «Saver», oǵan qosymsha «Snake Saver» roboty bar. Atalǵan qurylǵy tastar men úıindilerdi attap ótip, ot, kómirtegi totyǵy jáne basqa da zııandy faktorlarǵa qaramaı adamdy taýyp, ony ózine japsyryp, evakýasııalaı alady. Eger adam tereń úıindi astynda jatsa, «Snake Saver» roboty adamǵa jaryq arqyly jetip, medısınalyq qobdıshany jetkizedi. Tipti qutqarýshylarmen baılanys ornatý úshin rasııa da beredi.
Búginde álem úshin qırandylar astynan adamdardy qutqarý ózekti másele bolyp otyr. Nege deseńiz, qazir kópqabatty úıler kópten salynyp jatyr. Onyń deni álsiz ári jer silkinisine ne alapat órtke tótep bere almaıdy. Máselen, Túrkııadaǵy qaıǵyly jaǵdaıdy alyp qaraıyqshy. Álemniń túkpir-túkpirinen kelgen mamandar qansha tyrysqanymen halyqty tolyqtaı saqtap qala almady. Qanshama adam qırandy astynda tirideı qalyp qoıdy.
«Robot tolyǵymen táýelsiz emes. Ol qashyqtan basqarylady, al operator robottyń qorshaǵan ortasy týraly aqparatty mashınada ornatylǵan ınfraqyzyl kameralardan alady. Infraqyzyl kamera adamdy termııalyq izimen anyqtaýǵa ǵana emes, sonymen qatar túnde jáne qıyn aýa raıy jaǵdaıynda qutqarý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi», deıdi J.Jumataı.
Onyń aıtýynsha, buǵan deıin tóbesinde mınıatıýralyq kamerasy bar «Active Scope Camera» qubyrly roboty jaryqqa shyqqan. Ondaǵy basty jańalyq – tútiksheni jabatyn sansyz plastıkalyq kirpiksheler. Osy shash tárizdi qurylymdar dirildep, keri ıtermeleý arqyly qozǵalady. Al «Saver» roboty neırondyq jeli arqyly adamdy jyldam taýyp, alǵashqy medısınalyq kómek beredi.
Sheteldegi sarapshylar robottyń áleýeti zor dep baǵa berýde jáne AQSh, Japonııa ǵalymdary tańdaı qaqqan. Germanııada osyndaı apattar bolǵan kezde úlken robotqa aınala alatyn izdeý-qutqarý qurylǵy toby jasalǵan eken. Olardyń turqy tanki sııaqty, bir-birine baspaldaq bola alady. Kamerany, gıroskopty jáne GPS modýlin qamtıtyn borttyq sensorlar jıyntyǵy adamdardyń naqty ornalasqan jerin anyqtaı alady. Qaıta konfıgýrasııalanatyn robottardyń basty artyqshylyǵy olardyń ártúrli tapsyrmalar úshin pishinin ózgertý múmkindigine ıe.
Al «Soryu-C» atty birkelki emes, qashyqtan jumys isteýge arnalǵan jylan tárizdi robot shań men sýdy buıym kórmeıdi. Sondaı-aq balshyqta, qumda jáne qoqysta jumys isteı beredi. Negizgi qurylǵy sharlaý jáne jabyq keńistikterdi tekserý úshin paıdalanylady. Eki joǵary ajyratymdylyqtaǵy kameramen jabdyqtalǵan.
«Biz oılap tapqan úlken «Saver» roboty kez kelgen joldaǵy kedergilerdi jeńe alady. Sonymen qatar otty ótý úshin jańbyr kúmbez jasaıdy. Bir adamdy jáne qıraý aımaqtaryn qaýipsiz evakýasııalaýǵa qabiletti jáne adamdar men kedergilerdi anyqtaıtyn neırondyq jelige ıe», deıdi I.Qurmanbaeva
О́nertapqysh qyzdardyń aıtýynsha, bul úlkendi-kishili «jylandardyń» adamdardy jáne úıindiler arasynan ótpelerdi izdeýge arnalǵan neırondyq jelisi bar. Mysaly «Snake Saver» qurylǵysynyń bıiktigi nebári 10 sm, al eni 12 sm. Ol úıindiler men tastarǵa ońaı kóterile alady jáne sol jerdegi adamdardy tabý úshin jylt etken sańylaýlarǵa tereń enedi. Eger robot tóńkerilip, aýdarylsa, ol eshqandaı másele emes, ári qaraı júre beredi. Qurylǵy úsh bólikten turady. Birinshi bólimde robot-elektronıka blogi, ekinshi bólimde eń qajetti dári-dármek pen sý qory, úshinshi bólimde rasııa bar. Ol dárigerler men psıhologter úıindi astyna adamǵa jiger berý úshin sóılesýge arnalǵan.
Aldymen adam tabylmas buryn, «Snake Saver» roboty «Saver» robotynyń ishinde, adam jatatyn qorǵanys kúmbezinde bolady. Al onyń «GoPro» kamerasy arqyly qutqarýshylar robottyń aldynda ne bolyp jatqanyn kóre alady. Bul rette robot únemi jaryq shýly dabylmen jumys isteıdi. Osylaısha, bógetterdi buzyp, adamdardy qutqarady.
Jetisý oblysy