О́ńirdiń ahýaly jaqsaryp keledi

Aýyldyń ajary – eńbek

Ákimniń aıtýynsha, 2023 jyldyń ba­synan beri Batys Qazaqstan oblysy eko­nomıkasynyń negizgi salalarynda­ turaqty ósim bar. Atap aıtqanda, óń­deý ónerkásibi – 20,6%-ǵa, aýyl sharýa­shylyǵynyń jalpy ónimi – 4,7%-ǵa, qurylys jumystarynyń kóle­mi – 34,0%-ǵa, turǵyn úılerdi iske qosý – 2,1%-ǵa, negizgi kapıtalǵa ınvestısııa 34,6%-ǵa ósip otyr. Jalpy óńir­lik ónim kólemi boıynsha Batys Qazaq­stan oblysy elimizde 6-orynda eken.

О́ńir ekonomıkasyn ártarap­tan­­dy­rý maqsatynda jalpy quny  1,9 trln­ teńgege 111 ınvestısııalyq jo­ba jos­parlanǵan, ol jerde 5 myń­nan asa jumys orny qurylmaq. Mu­nyń 54-i bıyl júzege asady.­ Nátıjesinde 46 mlrd teńge quıylyp, 1 300 adam ju­mysqa tartylady.­ Qa­zir­diń ózinde 14 mlrd teńge ıgerilip, 12 joba iske qo­sylǵan.

Aldaǵy maýsym aıynda 1,4 mlrd teńgelik bıg-beg óndirisi iske qosylyp, 100 adam qyzmetke kirisedi. Al 2024-2026 jyldary 8 kásiporyn 4,4 myń ga alqap sýarmaly jerdi ıgerip, 6,5 mlrd teńgelik jobalardy iske asyrý josparlanyp otyr eken.

Batys Qazaqstan oblysynyń baıtaq dalasy aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa asa qolaıly. О́ńirde ımportqa táýeldilikti tómendetý, tamaq ónimderi óndirisin damytý jáne oblys halqyn azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda kóp jumys atqarylyp jatyr.

– 2023 jyly óńirlik agroqu­ry­lymdar men kásip ıelerine 16 mlrd­qa­ jýyq sýbsıdııa jáne 15 mlrd teń­ge­ nesıe berý qarastyryldy. Bul jer­gi­lik­ti sharýalarǵa memleket tarapynan úl­ken qoldaý jáne zor múmkindik, – deıdi oblys ákimi.

О́ńir halqyn sút ónimderimen qam­tý baǵytynda «Agroónerkásip keshen­degi ınvestısııalyq jobalardy­ qar­jylandyrý» baǵdarlamasy aıasyn­da­ 6 mlrd teńgege 4 sút-taýarly fer­masyn salý josparlanyp otyr. Jańa sút-taýarly fermalaryn ash­qan­ jaǵdaıda oblys halqyn sút ónim­de­ri­men­ qamtamasyz etý qazirgi 22%-dan 32%-ǵa artyp, 25 myń tonnadan 36 myń­ tonnaǵa jetedi.

Ákim «Jasyl beldeý» baǵdar­la­­ma­sy­ aıasynda 2025 jylǵa deıin kartop pen­ kókónis alqabyn 8,1 myń gektardan­ 9,3 myń gektarǵa ulǵaıtatynyn aıtty. Bú­ginde óńir ózin-ózi kartop ónimimen – 91%, pııaz­ben – 98%, sábizben – 56%, qy­ryq­qa­bat­pen 56% qamtamasyz etedi.

Jergilikti halyq jyl boıy tap­shy­lyq kórmeýi úshin jyl sońyna deıin syıymdylyǵy 12 myń tonna bola­tyn eki iri kókónis qoımasy salynady. Onyń biri syıymdylyǵy 4 myń tonna, quny 1,2 mlrd teńge bolatyn «Baystone» JShS-nyń qoımasy bolsa, ekinshisi – «Oral Agro» JK-nyń quny 1,8 mlrd teńgelik 8 myń tonna ónim saqtaýshy orny. Buǵan qosymsha 2025 jylǵa deıin jalpy syıymdylyǵy 39 myń tonnalyq 19 kókónis qoımasy salynady eken. Osylaısha óńirde jalpy syıymdylyǵy 100 myń tonnadan asa 48 kókónis qoımasy bolady eken.

Etti mal sharýashylyǵy – ba­­tys­­qazaqstandyqtardyń baǵzydan kele jatqan kásibi. Oblysta jyl saıyn­ jer­gilikti halyqtyń qajettiliginen eki ese artyq et óndiriledi eken. Byl­tyr óndirilgen 54 myń tonna et ózimizden artylyp, Mańǵystaý, Atyraý, Aqtóbe jáne basqa da oblystarǵa jetkizilgen. Al qus etimen qamtý 66%-dy quraıdy. Osy kezge deıin jylyna 7,2 myń tonna qus etin óndiretin zaýyt qýattylyǵyn 12 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtyp jatyr.

О́ńirde Memleket basshysynyń aýyldy damytý, aýyl turǵyn­da­ry­nyń tabystaryn arttyrý boıynsha bergen tapsyrmasy oryndalyp jatyr. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 6,4 mlrd teńge bólingen. Ákim osy qarjyǵa 742 shaǵyn nesıe berip, 787 jumys orny qurylatynyn aıtty. Qazir oblys aýmaǵynda 235 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi jumys istep tur. Buǵan taǵy 60 kooperatıv qosylmaq.

Jastardy qoldaý maqsatynda 238­ adamǵa 5 mln teńgege deıingi kólem­de­ jalpy somasy 1,2 mlrd teńge jeńil­de­tilgen nesıe berilip jatyr eken.

О́mir sapasy artady

Oblys ákimi N.Tóreǵalıev jýr­­na­­lısterdiń Ba­tys­ Qazaqstan obly­syn­­daǵy túıtkildi jaǵ­daılar bo­ıyn­­sha qoıylǵan saýaldaryna da jan-jaqty jaýap berdi. Sonyń biri – jol máselesi. Oblysta 6 176 sha­qy­rym avtojol bar. Sonyń 1 414 sha­­qy­rymy respýblıkalyq ma­ńyzǵa ıe joldar bolsa, 4 762 – sha­qy­ry­­­my jergilikti mańyzy bar joldar.

– Bıyl Úkimettiń qoldaýymen 74 mlrd­ teńgege 570 shaqyrym jo­lymyz­dy­ jóndeımiz dep otyrmyz. Bul – ót­ken­ jylmen salystyrǵanda eki esege ar­tyq, dedi óńir basshysy.

Respýblıkalyq mańyzy bar avto­jol­dar da – óńir turǵyndarynyń bas­ty nazarynda. Ásirese uzyndyǵy 245 shaqyrymdy quraıtyn «Qaz­talov-Jánibek-RF shekarasy» jáne «О́nege-Bısen-Saıqyn» avtojoly qashan aıaqtalady dep halyq kútip otyr.

– Qazirgi tańda 245 shaqyrym jol­dyń­ 125 shaqyrymy kúrdeli jóndeýden ótti. «QazAvtoJol» respýblıkalyq meke­mesiniń máli­metinshe, qalǵan 120 shaqy­rym joldyń tómengi qabaty bıyl aıaqtalady. Sonymen qatar 144 shaqy­rym bolatyn «Podstepnoe-Fedo­rovka-RF shekarasy» avtojo­ly­nyń eki bóliginde jóndeý jumysy júr­gizilip jatyr. Qalǵan eki bólik­te­ jyl sońyna deıin merdiger anyq­ta­lyp, jumys bastalady. Bıyl jer­gilikti joldar qurylysyna da 27 mlrd­ teńge bólinip, oblystyq jáne aý­dandyq dárejedegi 332 shaqyrym jol­ jóndelmek. Osynyń nátıjesinde jyl­ sońynda jergilikti avtomobıl jol­darynyń 52%-y­­ jaqsy jáne qana­ǵattanarlyq dáre­je­de bolady, – dedi ákim.

Energetıka jáne turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyq salasynda da tú­ıindi másele az emes bolatyn. Ákim 2023 jyly bul salaǵa 11,7 mlrd teńge ın­vestısııa salynatynyn aıtty. Bul qara­jatqa 2 myń shaqyrymnan asa ın­jenerlik jeli kúrdeli jáne jeńil-jelpi jón­deý­den ótpek.

Al búginde 82% tozyǵy jetken­ elektr jelilerin jańǵyrtý úshin 2025 jyl­ǵa deıin 20 mlrdqa jýyq­ qarajat saly­nyp, 2 myń shaqy­rym elektr jelisin aýystyrý qa­­ras­­tyrylyp otyr eken. 2023 jy­ly­ respýblıkalyq bıýdjetten uzyn­dy­ǵy 138 shaqyrym «110 kV-áýe jeli­lerin qaıta qurý» jobasyn iske asyrýǵa 1,9 mlrd teńge bólingen. Sondaı-aq oblystyń 12 aýda­nyn­da 81 eldi mekenniń jáne Oral qalasynyń elektrmen jabdyqtaý qyzmeti sapasyn jaqsartý úshin 11 joba jasaqtalyp jatyr eken.

Túıtkildi taqyryptar talqylandy

N.Tóreǵalıev óńirdiń ınfra­qu­ry­­lymyn jaqsartý, ekologııa máse­le­lerine de keńinen toqtalyp ótti. Bıyl óńirde kópqabatty 30 turǵyn úı, 893 páter paıdalanýǵa berilmek. Ákim halyqtyń áleýmettik jaǵynan ál­siz toptaryna Oral qalasynan 178 pá­ter beriletinin aıtty.

О́ńirdegi ózekti taqyryptyń biri – oqýshylardy jaıly mekteppen qamtý máselesi. Qazir oblysta 12 apat­ty, 9 úsh aýysymdy mektep bar. Bıyl bul baǵytta 27 mekteptiń qury­lysy bastala­dy, onyń ishinde 9 ǵımarat «Jaıly mektep» ulttyq qanatqaqty jobasy aıasynda salynady. Jyl sońyna deıin 18 mektep paıdalanýǵa beriledi. О́ńirde 3 pen­ 6 jas­ aralyǵyndaǵy balalar mek­tepke deıingi bilimmen tolyq qam­tyl­ǵan. Al 1-6 jastaǵy balalardy bala­baq­sha­men qamtý 84,3%-ǵa jetken. Osy kór­setkishti 2025 jylǵa deıin 100%-ǵa­­­­ jetkizý kózdelip otyr.

– Salamatty ómir saltyn qalyp­tas­tyrý maqsatynda Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasyna sáıkes oblys aýmaǵynda 9 sport kesheni paı­dalanýǵa berilip, 4 keshenniń qury­lysy salynyp jatyr. Sondaı-aq 1 keshenniń qurylysyn 2024 jyly bastaımyz. Bıyl Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnı­versıtetiniń stýdentterine arnal­ǵan­ 500 oryndyq jataqhana qurylysy aıaq­talady. Sonymen qatar óńirde ár­túr­li saladaǵy maman tapshylyǵyn sheshý maqsatynda ótken jyly oblys bıýdjet esebinen 113 grant bólinip, túlekterge joǵary bilim sertıfıkaty berildi, – dedi N.Tóreǵalıuly.

О́ńirde densaýlyq saqtaý salasynda da oń ózgerister bar. «Aýyl­dyq­ densaýlyq saqtaý salasyn moder­nızasııalaý» ulttyq jobasy aıa­synda oblysta 50 nysan salý jos­parlanǵan. Odan bólek, «KPO b.v.» kompanııasynyń áleýmettik min­dettemeler sheńberinde 25 mlrd teńgege 1 myńnan asa qajetti medı­sı­­­nalyq qural-jabdyq alynady.

Ras, oblysta dáriger maman jetis­peı­di. Dál qazir 274 dárigerdiń orny bos tur eken. О́tken jyly jergilikti bıýd­jetten 55 grant talapkerlerge, res­pýblıkalyq bıýdjet arqyly 88 grant rezıdentýraǵa bólingen. «Biz kadr­ máselesin sheshý baǵytynda jumys­tanyp, shaqyrtý nátıjesinde óńiri­mizge 13 dáriger maman kadr keldi­», dedi ákim.

Jýrnalıster ákimge óńir turǵyn­da­­ryn tolǵandyrǵan máseleler bo­ıyn­sha saýaldaryn qoıdy. Máselen, bir­neshe jylǵa sozylǵan daýdyń biri – «Kú­bileı» zaýyty mańyndaǵy turǵyn úı­lerge qatysty másele.

– Bul eki kásipkerdiń arasynda­ tý­ǵan­ kelispeýshilik bolatyn. Máseleniń osy­laı ýshyǵyp ketýine kónergen, ýaqyty ótken erejeler, sonyń ishinde zaýyt­tardyń sanıtarlyq-qorǵaý aı­ma­­ǵy týraly qujattan da kinárat bar­ dep oılaımyn. Sondyqtan osy qu­jattardy qaıta qaraýdy usynyp jatyrmyz. Al «Kúbileı» mańyndaǵy turǵyn úılerge qatysty daýda qara­pa­ıym turǵyndar zardap shekpeýi ke­rek, biz sony qadaǵalaımyz. Bári zań aıasynda sheshilýge tıis, – dedi N.Tóreǵalıev.

Jyl basynda Oral áýejaıy tó­ńi­­re­ginde de túrli aqparat taraǵan bo­latyn. Ol boıynsha da jan-jaq­ty­ jaýap bergen ákim bıyl Oral áýe­jaıynan 8 túrli baǵytqa áýe qaty­nasy jolǵa qoıylatynyn aıtty. Sonyń ishinde Germanııanyń Frank­­fýrt, Túrkııanyń Ankara, Mysyr­dyń­ Sharm ál-sheıh qalalaryna qazir­diń ózinde ushaq qatynaı bas­ta­ǵan.

– Oral áýejaıy sheteldikterdiń men­­­shigine ótti degen sóz – ushqary pi­kir, ol kompanııa tek ýaqytsha qyz­­met­ atqaryp jatyr. Áýejaıdyń bı­­li­gi tolyq memlekettiń qolynda. Bul­ jer­de halyqtyń alańdaýyna ne­giz joq­, bári de memlekettik organ­dar­dyń­ to­lyq baqylaýynda, – dedi óńir ba­s­shy­sy.

Suraqtardyń birsypyrasy óńir­de­ kóbeıip ketken aqbókender jaıy­na­ arnaldy. Sonyń ishinde kıikti, onyń­ eti men múıizin, terisin paıda­la­ný máselesi jıi kóterilip jatyr.­ Alaıda halyqaralyq talaptar boıynsha, zań aıasynda ázirge bu­ǵan­ tyıym salynǵan. Oblys ákimi N.Tóre­ǵa­lıev jergilikti halyq­tyń­ talaby­na­ sáıkes aqbóken sa­nyn­ shekteý, derı­vattaryn paıdala­ný­ máselesin tıis­ti oryndarǵa jet­kiz­­genin aıtty. Bira­­q­ sońǵy baılam ǵalymdar men mamandardyń qolynda.