Sary ánderiniń saryny

Eset Kótibaruly kóteri­lisiniń daýylpaz aqyny, 32 jasynda jazalaýshy otrıad jen­detteriniń qolynan qaza tap­qan Sarynyń ánderin el-jur­ty umytpaı osy kúnge deıin jetkizdi. Sary 1863 jyly qazirgi Aqtóbe oblysy, Shalqar aýdanynyń Taldyqum degen jerinde dúnıege kelgen. Jas­óspirim kezinen «ánshi bala» atanyp, ádiletsizdikke, el ishindegi ozbyrlyqqa qarsy turǵan ánshiniń «Qyz Qosan», «Darıǵa», «Árıdaý», «Dúnııa», «Sarynyń Sibirge aıdalyp ba­ra jatqandaǵy áni», «Tý­ǵan el» ánderinde otarlaý ke­ze­ńindegi halyqtyń ishki zary kó­rinis tapqan.

Eset Kótibaruly bastaǵan kóterilistiń alǵy shebinde júr­gen Sary birneshe ret jazalaý­shy otrıadtyń qolyna túsip, Yrǵyz, Orynbor túrmelerinde otyryp shyqqan. Kóterilis basyp-janshylyp, Beket bas­taǵan batyrlar Orynbor túr­mesine jetkizilip, Sibirge qara jumysqa aıdalady. 1895 jyly Sary da qasyndaǵy sarbazdarmen Jamanqala (Orsk) túrmesine qamalyp, birneshe aı jatady. Sibirge aıdaý týraly sot sheshimi shyqqanda, jazalaýshy otrıad qol-aıaǵy kisendelgen Saryny Jamanqaladan alyp shyǵyp Shılisaı degen jerde atyp óltiredi. Bul Or qala­synyń soltústik baǵyty. So­dan beri Sarynyń jatqan jeri belgisiz bolyp qalsa da, daýylpaz aqynnyń taǵdyrly ánderin el ishi umytpady.

40-jyldary Ahmet Ju­ba­nov ánshi-kúıshiler týraly derekter jınaý maq­sa­tynda ǵylymı ekspedısııa uıym­­dastyryp el ishin aralaý kezinde, Sary týraly aq­saqaldardan estip, ánderin no­taǵa túsiredi. Sonyń negizinde kompozıtor 1940 jyly «Sary» atty mýzykalyq pesa jazǵan. Sarynyń bir áni «Amangeldi» fılmine paıdalanyldy. Odan keıin Saryǵa eshkim qaıtyp oralǵan joq, onyń taǵdyrly ánderi úlken sahnadan estilmeı keledi. Jıynǵa qatysýshylar Ult-azattyq kóterilistiń sýy­ryp salma aqyny, kúmis kó­meı ánshisiniń el jadynda, mu­raǵatta saqtalǵan derekterin taýyp, ánderin sahnaǵa oraltý qajet degen pikirge toqtady.

Aqtóbe oblysy