О́ndiristik qýatty arttyrý keleshegi

Úkimet basshysy elimizde 60 jyldan beri tótenshe jaǵdaılar qyzmetteri men kommýnaldyq kásiporyndardy arnaıy tehnıkamen qamtamasyz etip kele jatqan iri kompanııalardyń biri – «Oralagroremmash» AQ-qa bardy. О́tken jyly munda 120-dan astam arnaıy tehnıka jáne 115 tirkeme shyǵaryldy. Bul rette kásiporynnyń óndiristik júktemesi 20%-dan aspaıdy.

«Memleket óńdeý sektoryn damytýǵa basa nazar aýdarady. Kásiporyn tolyq qýatpen jumys isteýi kerek. Biz qazir otandyq óndirýshini qoldaý baǵdarlamasyn ázirlep jatyrmyz. Satyp alýda lokalızasııasy joǵary kásiporandarǵa basymdyq berý kerek», dedi Oljas Bektenov.

Oljas Bektenov atys jáne zeńbirek qarý-jaraǵyn óndirýge mamandanǵan biregeı kásiporyn – «Batys Qazaqstan mashına jasaý kompanııasy» AQ-qa da bardy. Ol shyǵarylatyn joǵary sapaly qorǵanys ónimderi­ne álemdik naryqta suranys joǵary ekenine basa nazar aýdar­dy. Sondaı-aq kom­panııa júktemesiniń 60% deń­ge­ıinde ekenin eskere otyryp, ara­las óndiristerdi qurý qa­jet­tigin atap ótti. Odan keıin qa­ńyl­tyr, polıetılen jáne polı­­­p­ro­pılen qubyrlaryn, halyq tu­tynatyn plastmassadan jasal­­ǵan ta­ýarlardy óndiretin kásip­oryn – «Oral saýda-óner­kásip kom­­­panııasy» JShS jumy­sy­men ta­nysty. Zaýyttyń jyl­dyq qýa­ty 37,5 myń tonna polıetı­len buıy­myn shyǵarýǵa jetkilikti bola tura, byltyr júk­teme 20%-dy qu­raǵan. Shyǵa­rylatyn ónim jańar­týdy jáne jańǵyrtý­dy qajet etetin gazben, sýmen jabdyqtaý, telekommýnıkasııa júıelerine arnalǵanyn atap ótken jón.

Úkimet basshysy qýaty jylyna 5 mln polıpropılen qapshyǵyn (bıgbegter) shyǵa­ratyn «Packaging Systems» kásip­or­nyna bardy. Joba ótken jyl­dyń kúzinde aımaqqa sheteldik kompanııalardy ornalastyrý aıasynda paıdalanýǵa berildi. О́ndiriletin bıgbegter qazirgi ýaqytta Qazaqstanda paıdalanylady, sondaı-aq EAEO jáne EO elderine eksporttalady.

«Investısııa tartý úshin barynsha kúsh salýymyz kerek. Otandyq nemese sheteldik ınvestorlar bolsyn – olar bizdiń ekonomıkamyz úshin mańyzdy. Sondyqtan biz ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasaýymyz kerek», dedi O.Bektenov.

О́nerkásip nysandaryn aralaý qorytyndysynda Úkimet basshysy ónerkásiptiń qarqyndy ósýin jáne ekonomıkany ındýstrııalandyrýdy qamtamasyz etý úshin qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaý sharalary boıynsha kásipkerlik sýbektilerine qoldaý kórsetý sharalaryn kúsheıtýdi tapsyrdy.

Aıta keteıik, Memleket bas­shy­synyń ekonomıkany 6%-ǵa ósirýdi qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý aıasynda 2024 jyly Qazaqstanda óńdeý ónerkásibi óndirisiniń kólemin 2023 jyldan 5% deńgeıinde ulǵaıtý jos­parlanyp otyr. Máselen, óńdeý ónerkásibinde 1,2 trln teńgege 15 myń jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 180-ge jýyq ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan.

Oblystaǵy jumys sapary aıasynda Premer Oral qalasy­­nyń kom­­mý­naldyq-energetıkalyq sek­­toryndaǵy birqatar nysan­dy aralap, ınfraqurylymdy jańǵyrtý jumystarynyń barysymen tanysty. 1961 jyldan beri jumys istep turǵan «Batys Sý Arnasy» sýmen jabdyqtaý jáne sý burý kásipornynda boldy.

Oljas Bektenov óńir bas­shylyǵynyń nazaryn turǵyndar tarapynan, ásirese jaz aılarynda aýyzsý tapshylyǵyna qatysty aryz-shaǵymdarǵa aýda­ryp, sý tazartý júıesin rekons­­trýk­­sııalaýǵa baılanys­ty JSQ ázir­leýdi jyl sońyna deıin aıaq­taý­dy tapsyrdy. Onyń óndiris­tik qýa­tyn táýligine 50 myń tekshe metr­ge deıin arttyrý kerek. Úkimet qa­jetti qoldaý kórsetedi.

Sýmen jabdyqtaý jelilerin (tozý – 60,5%), sý burýdy (tozý – 61,3%) jańǵyrtýdy jedeldetý, sondaı-aq káriz-sorǵy stansalaryn rekonstrýksııalaý boıynsha birqatar tapsyrma berildi.

Sonymen qatar Premer-mınıstr qaýipti qyzyl aı­maqta ornalasqan «Ja­ıyq­jyl­ý­energo» AQ elektr jáne jylý energııasyn ón­di­rý kásipornynyń aǵym­daǵy jaǵ­daımen tanysty. Kásip­orynda Oljas Bektenov bas dıspetcherlik bólmeni, týrbına zaly men qazandyqty aralap kórdi. Búginde úsh qazandyq agre­gaty (№2,4,9) men týrbına­ny jóndeý jumystary aıaqtaldy, 16,5 shaqyrym jylý jelileri jóndeldi. Sonymen qatar úsh energetıkalyq qazandyq pen №3 týrbınany kezeń-kezeńimen aýys­tyrý jobasyn ázirleý jumystary bastaldy. Bul sharalar búkil stansa jumysynyń senimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

«Memleket basshysy atap ótkendeı, eldi mekenderdiń ty­nys-tirshiligine qajetti barlyq júıeniń úzdiksiz jumys isteýin qamta­masyz etý – Úkimet pen ákim­dikterdiń negizgi mindetteriniń biri. Respýblıka boıynsha JEO tozýy 66%-dy, al Oral qalasynda 86%-dy qurap otyr. Jobalyq-smetalyq qujattama qalaı daıyn bolady, ákimdik tıisti ótinimdi engizýge tıis. Ony qarap, kezeń-kezeńimen sheshemiz», dedi Oljas Bektenov.

Sondaı-aq Úkimet basshysyna taýarlyq gaz óndirisin arttyrý jáne óńirdi gazdandyrý barysynda júrgizilip jatqan jumystar týraly baıandaldy.

Sonymen qatar jylytý maý­symyn eskere otyryp, óńir basshylyǵyna eldi mekenderdiń tynys-tirshiligine qajetti bar­lyq júıeniń úzdiksiz jumys isteýin qamtamasyz etýdi erekshe baqylaýda ustaý tapsyryldy.

Oblysqa jasaǵan sapary kezinde Oljas Bektenov azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystardyń barysymen tanysyp, óńirdiń agroónerkásiptik keshe­nin damytý týraly baıandama tyńdady. «World Green Company» JShS kókónis ósire­tin jylyjaı keshenine barǵan Úkimet basshysy ondaǵy tehno­lo­gııalyq úderispen tanysyp, daıyn ónimderdi qarap shyqty.

Jylyjaı aýmaǵynda kók­ónis ósirýge barlyq qajetti jaǵ­daı jasalǵan: sýarý, jeldetý, kóleń­keleý, ylǵaldandyrý, salqyn­datý, jylytý jáne basqa da júıeler jumys isteıdi. Bir jylda munda 6 myń tonnadan astam qııar men qyzanaq óndiriledi.

«Bizdiń jylyjaıymyz – gollan­dııalyq tórtinshi býyn tehno­lo­gııasymen salynǵan jáne bar­lyq zamanaýı ele­mentterdi qamtıtyn joǵary tehnologııalyq joba. Qazir 190 adamdy turaqty jumys­pen qamtyp otyrmyz, olar­dyń barlyǵy – oblys turǵy­ny. О́nimder jergilikti naryqqa shyǵarylady, sonymen qatar Reseıdiń jaqyn aımaqtarynda suranysqa ıe», dedi kásiporyn basshysy Murat Ibragımov.

Elimizdegi ónerkásiptik jyly­­jaılardyń jalpy aýdany búginde 223,1 ga quraıdy, ın­ves­tısııalyq sýbsıdııalaý qaǵı­dalary aıasynda jylyjaı bıznesin yntalandyrý úshin shyǵystardy óteý 25%-dan 30%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Sondaı-aq tyńaıtqyshtar, ósimdikterdi qorǵaý quraldary, egindik sýy, qııar jáne qyzanaq tuqymdary qunynyń 50%-y sýbsıdııalanady. Premer-mınıstr ishki naryqty otan­dyq aýyl sharýashylyǵy ónim­derimen qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy.

«Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵyn damytýdy qoldaıdy. Bıyl agroónerkásip keshenin qoldaý sharalary aıasynda 430 mlrd teńge qarastyryldy. Alaıda Prezıdent tapsyrmasymen biz bul somany eki ese arttyramyz. Sondyqtan bizde aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń kólemin ulǵaıtý perspektıvasy joǵary, endi belsendi jumys isteý qajet. Memleket tarapynan qajetti kómek kórsetiledi», dedi Oljas Bektenov.

Sondaı-aq Úkimet basshysyna ınvestısııa kólemi shamamen 2,4 mlrd dollardy quraıtyn, qýattylyǵy 6 mln tonna kalıı tyńaıtqyshtaryn óndiretin Qazaqstandaǵy tuńǵysh taý-ken baıytý keshenin salý jobasy tanystyryldy. Búgingi tańda elimizde mundaı tyńaıtqyshtarǵa ortasha qajettilik jylyna 18 myń tonnany quraıdy. Zaýyt 2035 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen iske qosylady. «Qazaq Kalium Ltd.» quryltaıshysy Nurlan Artyqbaevtyń aıtýynsha, kásiporyn ashylǵannan keıin Qazaqstan álemdik naryqtaǵy óndiris úlesiniń 14%-yn qamtı otyryp, kalıı tyńaıtqyshtaryn álemdik óndirýshilerdiń úzdik bestigine kiredi. Joba aıasynda 4 myń turaqty jumys orny qurylady.

Aıta ketý kerek, Batys Qazaq­stan oblysy – ındýstrıal­dy-agrarlyq óńir. 2023 jyly aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 305,5 mlrd teńgeni qurady. О́tken jyly 310 myń tonna dándi daqyl, 81,2 myń tonna maıly daqyl, 61,7 myń tonna kókónis óndirildi. Oblysta syıymdylyǵy 52,3 myń tonna bolatyn 32 kartop-kókónis qoımasy bar, onyń ishinde jabdyqtalǵandary – 51,1 myń tonna. Bıyl qosymsha 2 kókónis qoımasyn paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar BQO-da 33,5 myń mal basyna arnalǵan 14 bordaqylaý alańy jumys is­teıdi, olar barlyq qajetti ınfra­qurylymmen jabdyqtalǵan. Bıyl syıymdylyǵy 17,4 myń bas bolatyn taǵy 7 mal borda­qylaý alańyn iske qosý josparlanyp otyr. Sondaı-aq 1,9 myń mal basyna arnalǵan 4 iri sút fermasynyń qurylysy bas­taldy. Nátıjesinde, oblys­ta sút óndirisi 41,2 myń tonnaǵa jetedi.

Jalpy, ótken jyldyń qo­ry­tyn­dysy boıynsha aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderiniń óńdelgen úlesi 63,1%-ǵa jetse, 2026 jylǵa qaraı bul kór­setkishti 70%-ǵa deıin arttyrý josparlanǵan. Búgingi tań­da jergilikti azyq-túlikpen qam­tamasyz etý negizgi azyq-túlik taýarlarynyń 24 ataýy bo­ıynsha júzege asyrylady. Bul baǵyttaǵy jumystar erekshe baqylaýǵa alyndy.