Talaı jyl bir shańyraq astynda tatý-tátti turmys keship kelgen keı erli-zaıyptylar aıaq astynan nildeı buzylyp, otbasylarynyń shyrqyn ketirip ajyrasyp jatady. Súıip qosylǵan jary men bala-shaǵasynan bezgenderdiń arasynda alıment tóleýden jaltaryp júrgen «kókekterge» qosa, qosaǵymen nekede turǵan kezinde tapqan múlkin bóliske salǵanda onyń bir bóligin jasyryp qalatyndar da ushyrasady.
«Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» Kodekstiń 33-babynyń 1-tarmaǵynda: «Erli-zaıyptylar nekede turǵan kezinde jınaǵan múlik olardyń birlesken ortaq menshigi bolyp tabylady», 3-tarmaǵynda: «Erli-zaıyptylardyń ortaq múlkine quqyq nekede turǵan kezeńinde úı sharýashylyǵyn júrgizýdi, balalardy baǵyp-kútýdi júzege asyrǵan nemese basqa da dáleldi sebeptermen jeke tabysy bolmaǵan jubaıǵa da tıesili bolady», 37-babynyń 1-tarmaǵynda: «Erli-zaıyptylardyń ortaq múlkin bólý erli-zaıyptylardyń kez kelgeniniń talap etýi boıynsha nekede turǵan kezeńinde de, ol buzylǵannan keıin de júrgizilýi múmkin», 3-tarmaǵynda: «Daý týǵan jaǵdaıda erli-zaıyptylardyń ortaq múlkin bólý, sondaı-aq erli-zaıyptylardyń osy múliktegi úlesterin aıqyndaý medıasııa tártibimen nemese sot tártibimen júrgiziledi», 38-babynyń 1-tarmaǵynda: «Eger olardyń arasyndaǵy shartta ózgeshe kózdelmese, erli-zaıyptylardyń ortaq múlkin bólý jáne osy múliktegi úlesterin aıqyndaý kezinde erli-zaıyptylardyń árqaısysynyń úlesi teń dep tanylady», dep taıǵa tańba basqandaı etip kórsetilgen. Bul normalar erli-zaıyptylardyń quqyqtaryn ádil qorǵaýǵa tolyq múmkindik beredi.
Alaıda is júzinde keıde zań talaptary aıaqasty bolyp jatatyny jasyryn emes. Máselen, Almaty qalasynyń turǵyny A.Sh. men onyń jubaıynyń nekesi Bostandyq aýdandyq sotynyń 2023 jylǵy 14 naýryzdaǵy sheshimimen buzylyp, kəmeletke tolmaǵan tórt bala anasynyń asyraýyna berilgen. Ol neke buzylǵannan keıin ortaq múlikti bólý týraly talap qujatyn daıyndaǵan kezde kúıeýiniń ekinshi deńgeıdegi bankterdegi jəne ózge de qarjy uıymdaryndaǵy qarajaty týraly məlimetterdi ala almapty. «Bereke Bank» AQ, «Qazaqstan Halyq Banki» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ jəne «Kaspi Bank» AQ bank qupııasyna silteme jasaı otyryp, A.Sh.-nyń burynǵy jubaıynyń esep aıyrysý jáne depozıttik shottarynyń bar-joǵy jáne olardaǵy qarajat qozǵalysy týraly aqparatty berýden bas tartqan. Al Bostandyq aýdandyq soty 2025 jylǵy 17 maýsymdaǵy sheshimimen ekinshi deńgeıli bankterge A.Sh-nyń suraǵan aqparatyn berý mindetin júkteý týraly talabyn qanaǵattandyrmaı tastaǵan. Sot óz sheshiminde onyń jubaıy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jəne bank qyzmeti týraly» zańnyń 50-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes bank qupııasyn quraıtyn məlimetterdiń ashylýyna kelisim bermegendikten, bankterge qajetti aqparatty berý mindetin júkteýge quqyqtyq negiz joq degen ýəj keltirgen. Birinshi satydaǵy sottyń osy sheshimine apellıasııalyq tərtippen shaǵym jasalmaı, zańdy kúshine engen. Osyǵan oraı A.Sh. bıyl Konstıtýsııalyq sotqa júginip, erli-zaıyptylardyń ortaq múlkine óziniń konstıtýsııalyq quqyqtaryn iske asyrý múmkindiginiń bolmaýy Ata zańda kózdelgen kepildikterdi buzýǵa alyp keledi dep sanaıtynyn bildirdi. Onyń pikirinshe, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, erli-zaıyptylar nekede turǵan kezinde jınaǵan múlik olardyń ortaq birlesken menshigi bolyp sanalatynyna qaramastan, bankter týraly zańnyń 50-babynyń 4-tarmaǵy erli-zaıyptylardyń bireýin birlesip jınaǵan qarajat týraly aqparatqa qol jetkizý múmkindiginen aıyryp otyr. Bul jubaılardyń arasynda teń emes jaǵdaı týǵyzady jəne ərkimniń ortaq múlik quqyǵyn iske asyrýǵa kedergi keltiredi.
A.Sh-nyń ótinishi boıynsha atalǵan normanyń Konstıtýsııaǵa səıkestigi máselesin egjeı-tegjeıli qaraǵan Konstıtýsııalyq sot qabyldaǵan normatıvtik qaýlysynda ony Ata zańǵa sáıkes keledi dep tanı otyra, Azamattyq prosestik kodekstiń 73-babynyń tórtinshi bóligine səıkes taraptar men iske qatysatyn basqa da tulǵalar úshin dəleldemelerdi berý qıyn bolǵan jaǵdaıda, birinshi satydaǵy sot olardyń ótinishhaty boıynsha qajetti dəleldemelerdi talap etip aldyrýǵa jərdem kórsetýge tıistigin atap kórsetti. Buǵan qosa bankter týraly zańnyń 50-baby 6-tarmaǵynyń b) tarmaqshasyna, 7-tarmaǵynyń v) tarmaqshasyna səıkes jeke tulǵanyń bank shottarynyń bar-joǵy jəne nómirleri týraly, osy shottardaǵy aqsha qaldyqtary men qozǵalysy týraly anyqtamalar, sondaı-aq bankterdiń seıf jəshikterinde, shkaftar men úı-jaılarynda saqtaýly jatqan múlkiniń sıpaty men quny týraly məlimetter sottarǵa olardyń is júrgizýinde jatqan ister boıynsha berilýge tıis. Demek, bankter týraly zańnyń 50-babynyń 4-tarmaǵynda belgilengen bank qupııasyn jarııa etýge tyıym salý absolıýtti bolyp sanalmaıdy jəne zańdy negizder men jaǵdaılar bolǵan kezde erli-zaıyptylardyń biri óziniń múliktik quqyqtaryn sot tərtibimen qorǵaǵan kezde ony eńsere alady. Osyǵan oraı, Konstıtýsııalyq sot Joǵarǵy sotqa jeke ómir jəne banktik salymdar qupııasyn qorǵaý týraly zańnamany qoldanǵan kezde týyndaıtyn məseleler boıynsha sottarǵa sot praktıkasyn túsindirgen kezde osy normatıvtik qaýlyny eskerý kerektigi týraly usynym jasaýdy uıǵardy.
Sonymen A.Sh.-nyń ótinishin qaraǵan Almaty qalasynyń Bostandyq aýdandyq soty Konstıtýsııalyq sot joǵaryda keltirgen zań normalaryn eskermeı, bir jaqty sheshim qabyldaǵan bolyp shyqty. Osylaısha, quqyǵy buzylǵan áıel oǵan Almaty qalalyq sotyna appelıasııalyq shaǵym túsirip, qajet bolsa, Joǵarǵy sotqa deıin aryzdanyp, ádildikten úmitin úzbegeni jón edi.