Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda kómir energetıkasyn damytý men kómir generasııasy jónindegi ulttyq jobany júzege asyrý máselesi qaraldy.
Otyrysty ashqan Úkimet basshysy aldymen Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes Konstıtýsııany túsindirý jónindegi is-sharalar jospary bekitilgenin atap ótti.
«Qazir sarapshylar men qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen Konstıtýsııanyń barlyq novellasy boıynsha aqparattyq-túsindirý jumysy júıeli túrde júrgizilip jatyr», dedi O.Bektenov.
Osy rette búgingi qarqyndy baıaýlatyp almaý qajettiligine erekshe nazar aýdaryldy. Premer-mınıstr birqatar mınıstrlikter men ýákiletti memlekettik organdarǵa josparly jumysty odan ári jalǵastyrýdy, barlyq memlekettik organǵa túsindirý jónindegi is-sharalar josparyn júzege asyrýdy tapsyrdy.
Kún tártibindegi negizgi taqyrypqa kóshken Premer-mınıstr elimizdiń kómirmen qýat óndirýdegi áleýetine toqtalyp, saladaǵy artyqshylyqtardy tıimdi paıdalaný qajet ekenin atap ótti.
«Memleket basshysy Ulttyq quryltaıda kómir energetıkasyn damytýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, kómirmen qýat óndirý isi boıynsha Ulttyq joba qabyldaýdy tapsyrdy. Joba aıasynda 5 jyl ishinde jańa stansa salý jáne qoldanystaǵy 11 stansany jańǵyrtý esebinen 8 GVt qosymsha energııa qýatyn alý kózdelip otyr. Kómir ónerkásibi jáne kómir stansalarynda elektr energııasyn óndirý otandyq otyn-energetıkalyq keshenniń negizgi salalary sanalady. Olar elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Memleket basshysy el ekonomıkasynda kómirmen qýat óndirý isiniń mańyzyn árdaıym atap ótip, salany odan ári damytý úshin birqatar baǵyttardy aıqyndap berdi. Kómir qory boıynsha álemdegi jetekshi 10 eldiń qataryna kiremiz. Bul – bizdiń eleýli básekelik artyqshylyǵymyz, ony tıimdi paıdalanýymyz kerek», dedi Premer-mınıstr.
Oljas Bektenovtiń sózinshe, kómir álem elderinde, sonyń ishinde eń kóp energııa paıdalanatyn óndiristermen qatar, sıfrlyq platformalar úshin de mańyzdy qýat kózderiniń biri bolyp qala beredi. Sonymen qatar keıingi ýaqytta qorshaǵan ortaǵa áseri barynsha az «Taza kómir» tehnologııasy belsendi damyp keledi.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul baǵytta Qytaı, AQSh, Úndistan, Ońtústik Koreıa jáne basqa elderdiń qalyptasqan tájirıbeleri bar. Keıingi jyldary kómirqyshqyl gazy men qospalardy 90%-ǵa deıin ustap qalyp, zııandy qaldyqtardy qaýipsiz saqtaýǵa múmkindik beretin jańa tehnologııalar qarqyndy damyp kele jatqany atap ótildi. Premer-mınıstr qoldanystaǵy kómir stansalaryn jańǵyrtý, aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kólemin azaıtyp, tıimdiligin arttyrý maqsatynda belsendi qoldaný qajettigine nazar aýdardy.
Sondaı-aq elimizde tutyný kóleminiń ósýi men sıfrlyq aktıvterdiń qarqyndy damýyn eskere otyryp, energııa nysandaryn josparly ári ýaqtyly iske qosý kerek.
«Memleket basshysy jańa Jylý stansalarynyń qurylysyn jedeldetý qajettigin atap ótti. Qazaqstanda tutyný kóleminiń ósýi men sıfrlyq aktıvterdiń qarqyndy damýyn eskere otyryp, energııa nysandaryn josparly ári ýaqtyly iske qosý kerek. Osy maqsatta naýryz aıynda kómir generasııasy boıynsha Ulttyq joba qabyldandy. Energetıka mınıstrligi «Samuryq-Energo» kompanııasymen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, Ulttyq jobanyń oryndalýyn erekshe baqylaýǵa alsyn. Árbir jańa stansanyń irgetasyn qalaýdan bastap iske qosýǵa deıingi barlyq jumystyń naqty jospary bolýǵa tıis», dedi Úkimet basshysy.
Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov Prezıdenttiń tapsyrmasy aıasynda 2026 jylǵy 20 naýryzda «Kómir generasııasyn damytý» ulttyq jobasy bekitilgenin málimdedi. Joba jıyntyq qýaty 7,8 GVt bolatyn jańa óndiristerdi iske qosý, qoldanystaǵy stansalardy jańǵyrtý, zamanaýı tazartý júıelerin engizý, kómir óndirý men logıstıkany damytý, kadr áleýetin kúsheıtý jáne turaqty ınvestısııa tartýdy qamtıdy. Elimiz álemde kómir qory boıynsha 10-orynda (33,6 mlrd tonna). Bul qazirgi qarqynmen 300 jyldan astam ýaqytqa jetedi. Negizgi ken oryndary Qaraǵandy, Ekibastuz jáne basqa basseınderde ornalasqan. Bıyl kómir óndirý kólemi 128,9 mln tonnaǵa jetýge tıis. Byltyr 115,9 mln tonna óndirilip, onyń 85,9 mln tonnasy ishki naryqqa, 30 mln tonnasy Reseı, Polsha, О́zbekstan, Túrkııa, Úndistan, Malaızııaǵa eksporttalǵan. Salada 40 jer qoınaýyn paıdalanýshy 41 kelisimshartpen jumys isteıdi, 32 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Al ınvestısııa kólemi byltyrǵy 305 mlrd teńgeden bıyl 553,5 mlrd teńgege deıin ósedi. Sondaı-aq jyl sońyna deıin 10 ýchaskege aýksıon ótkizý josparlanyp otyr.
Elimizde kómir generasııasynyń jańa qýat kózderi salynady. «Samuryq-Energo» basqarma tóraǵasy Qaırat Maqsutovtyń aıtýynsha, 4 iri joba iske asyrylady. Barlyq jobalar energııa tapshylyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan. Jańa stansalarda sıfrlyq monıtorıng engizilip, «taza kómir» tehnologııalary (SCR, súzgil er, kúkirt tazartý) qoldanylyp, ekologııalyq talaptar saqtalady.
Úkimet otyrysynda «Bogatyr Kómir» JShS bas dırektorynyń orynbasary Asylbek Jumataev 2026–2032 jyldarǵa arnalǵan keshendi damý josparyn tanystyrdy. Kompanııa – elimizdegi eń iri kómir óndirýshi, qory 2,4 mlrd tonna, jyldyq qýaty 42 mln tonna (el óndirisiniń 38%-y), 6,5 myńnan astam adamdy jumyspen qamtyp otyr. Jalpy quny 360 mlrd teńgeni quraıtyn jospar aıasynda 114 mlrd teńgege zamanaýı tehnologııalar engizý, 132 mlrd teńgege jabdyqtardy jańartý, 114 mlrd teńgege óndiristi jańǵyrtý men sıfrlyq transformasııa qarastyrylǵan.
Al «Qarmet» kompanııasy energetıkalyq qýat kózderin arttyryp, kómir hımııasyn damytyp jatyr. Kompanııanyń basqarýshy dırektory Erbol Ismaılovtyń aıtýynsha, qazir JEO-2 men bý-aýa stansasynyń jıyntyq qýaty shamamen 400 MVt bolsa, bolat óndirisin 5 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý josparymen qajettilik 630 MVt-qa ósip, tapshylyq týyndaıdy. Osyǵan baılanysty JEO-2 bazasynda 300 MVt bolatyn eki jańa energııa blogin salý kózdelgen. Sonymen qatar JEO-da qazandyq salý, gaz qubyrlaryn aýystyrý, tútin qubyrlaryn jóndeý jumysy júrgizilip jatyr. Kompanııa kómir hımııasyn damytý aıasynda 422 mln dollarǵa №8-9 koks batareıalaryn, 166 dollarǵa koks gazyn tazartý júıesin iske asyrýdy josparlap otyr. Nátıjesinde, jylyna 35 myń tonnaǵa deıin shıki benzol, 15-ten astam ónim óndirý kózdelgen.
Pavlodar, Qaraǵandy, Abaı oblystarynda da energetıkalyq qýatty arttyrý men kómir salasyn damytý baǵytynda iri jobalar jolǵa qoıylǵan. Jańa nysandar salynyp, qoldanystaǵy stansalar jańǵyrtylyp, óńirlerdiń energııa tapshylyǵyn azaıtý kózdelgen. Jobalar óndiris kólemin ulǵaıtyp, myńdaǵan jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi.
Otyrys qorytyndysynda Oljas Bektenov memlekettik organdarǵa birqatar tapsyrma berdi. Energetıka jáne Ekologııa mınıstrlikteri bir aı ishinde energııa kózderin taldap, «taza kómir» tehnologııasyn engizýdiń jol kartasyn ázirleýge tıis. Qoldanystaǵy stansalarda zamanaýı tazartý júıelerin kezeń-kezeńimen engizý, olardyń tıimdiligin arttyrý ári halyqaralyq tájirıbeni beıimdeý qajet. Sondaı-aq 1 shildege deıin kómir hımııasyn damytýǵa arnalǵan memlekettik qoldaý men qarjylandyrý tetikterin ázirleý, sıfrlyq tehnologııalar arqyly óndiris tıimdiligi men eńbek qaýipsizdigin arttyrý josparyn bekitý tapsyryldy.