Qazirgideı jasandy ıntellekt dáýirinde balalar da jańa tehnologııany jyldam meńgerip keledi. Mundaı áleýetti eskergen elder zamanaýı dúnıeniń ozyq úlgilerin eń aldymen oqytý isine engizedi. Sonyń bir belgisi bolar, jaqynda jarııalanǵan Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes, endi jasandy ıntellekt orta bilimge dendemek. Bul bolashaqta atalǵan salaǵa betburys ákeletin bastama bolary anyq. Osyǵan oraı elordadaǵy №99 mektepte ashylǵan smart (smart) synypty kórip qaıttyq. Sodan alǵan áserimizdi, ınnovasııanyń ıgiligin kóre bastaǵandardyń oı-pikirin ortaǵa salǵandy jón kórdik.
Mektep jasynda bolsa da áli oqý oshaǵynyń tabaldyryǵyn attamaǵan Aıtumar Sársenbek biz kirgen synyptyń aldyńǵy partasynda otyr eken. Ol – gazetimizdiń 2025 jylǵy 14 mamyrdaǵy sanyna shyqqan «Kedergisiz keleshek kezek kúttirmeıdi» atty maqalamyzdaǵy keıipkerimiz. Kózimizge ottaı basyldy. Biraq erekshe bala bizge bas kóterip qaraı qoımady. Bar yntasymen sıfrly partadan syrǵyǵan saýsaǵyn alar emes. Synyptyń artqy jaǵynda qyzyna meıirlene qarap turǵan anasy Gúlbaný Ánııatqyzy aıtqandaı, ásheıinde zeıinin bir nársege shoǵyrlandyryp, biraz ýaqyt partada ózin ustap otyrýǵa qınalatyn Aıtumardyń ózi tapjylmaıdy. Soǵan qaraǵanda, bul synyptyń oqýshylarǵa, sonyń ishinde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa da qolaıly ekeni ras sııaqty.
– Qyzymnyń dıagnozyna baılanysty zeıini turaqsyz. Bir jerde uzaq otyrý oǵan óte qıyn. Búgin biz bul synypqa saǵat on jarymda keldik, sodan beri bir saǵattan astam ýaqyt ótti. Soǵan qaramastan, ol muǵalimniń aıtqanyn shamasy kelgenshe túsinip, basqa balalarmen birdeı oryndap otyr. Oǵan óte qyzyq boldy. Tipti ádeıi synap kórý úshin «Ketemiz be?» dep suraǵanymda ketpeıtinin aıtty. Maǵan unaǵan taǵy bir nárse – erekshe balalarǵa arnalǵan úsh arnaıy baǵdarlama bar eken. Onyń biri estý qabileti tómen balalarǵa, ekinshisi kórý qabileti nashar balalarǵa arnalǵan. Al úshinshisi ıntellekt deńgeıiniń jeńil buzylystary bar balalarǵa beıimdelgen. Meniń qyzymnyń dıagnozyna dál osy úshinshi baǵdarlama sáıkes keledi. Iаǵnı munda jeńildetilgen arnaıy baǵdarlama qarastyrylǵan. Bul – menińshe, erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardy oqytýǵa tıimdi, – dedi G.Ánııatqyzy.
Iá, Aıtumar áýelde sıfrlyq partaǵa boı úıretip aldy. Pedagogıka salasynyń ǵalymdary, muǵalimder, ata-analar men jýrnalıs-ter jınalǵan soń, №99 mekteptiń bastaýysh synyp muǵalimi Janat Naımanǵazınova sabaqty bastady. Keıipkerimizden basqa taǵy 2 oqýshy qonaq boldy, qalǵany – sol mekteptiń 3-synyp oqýshylary. Olar demalysta júrse de, ózderiniń sıfrlyq synybyn kórsetýge belsene qatysty. Matematıka sabaǵynda ótken taqyryptardy qaıtalady. Aldymen esep boıynsha órnek qurastyrýdy muqııat eske túsirip alǵan soń, muǵalim oqýshylarǵa sıfrlyq taqtadan tapsyrma berdi. Balalar shama-sharqynsha esep shyǵaryp, órnek qurastyryp, sheshimin jarysa aıtyp jatty.
Oqýshylardyń partasy ǵana emes, muǵalimniń ústeli de – sıfrlyq tehnologııa. Balalardyń tapsyrmany qaı deńgeıde oryndap otyrǵanyn, kimge qandaı kómek keregin kóre alady. Sıfrlyq taqtada tapsyrmadan qınalǵan balaǵa jasandy ıntellektige negizdelgen «qamqor» dep atalatyn kómekshi járdem bere alady. Sony biletin balalardyń bireýi «Qamqor-dan kómek surasańshy» dep qaldy. Bir ýaqytta muǵalim: «Smart ústelim maǵan belgi berip jatyr, kishkene sharshaǵan sııaqtysyńdar, sergitý sátin jasap alaıyq», dedi. Sol sátte oqýshylardyń bári ornynan turdy. Olarǵa erip qonaq balalar da túregeldi. Smart taqtada jasandy ıntellekt jasaǵan oqýshylar qatarly anımasııalyq keıipkerler balalarǵa dene shynyqtyrý jattyǵýlaryn jasatty. Aıtumar da, basqa qonaq balalar da oqýshylardan qalyspaı qaıtalap baqty. 5 mınýttyq sergitý sátinen soń, balalarǵa shyǵarmashylyq tapsyrma berdi. Biri smart partada pıanıno tartýdy tańdasa, ekinshisi baraban soǵýǵa kiristi, úshinshisi sýretterdi boıaı bastady. Osy kezde smart taqta sabaqqa qatysqan oqýshylardyń upaıyn kestege tizip shyǵardy. Muǵalim buǵan kóz maıyn taýysyp, tekserip otyrmaıdy. Baǵalaryn bilgen balalar ózderiniń qaı qyryn jetildirýge bolatynyn túıip alady.
Sabaqtan soń muǵalimdi sózge tarttyq. Bul synypta jumys istegen 2 aıdaı ýaqyt ishinde oqýshylardyń bilim sapasy shamamen 30 paıyzǵa artqanyn aıtty. Onyń oıynsha, balalardyń mektepke degen qyzyǵýshylyǵy men sabaqqa belsendiligi de edáýir ósken.
– Meniń synybymda erekshe bilim berý qajettiligi bar oqýshy oqıdy. Buryn ol sabaqqa bir kún kelip, bir kún kelmeıtin. Osy synypty jasaqtaǵaly mektepke kelýge yntaly. Tipti sabaq bastalmaı turyp, tańǵy saǵat jetide mektepte otyratyn jaǵdaıǵa jetti. Kelgen boıda smart partanyń túrli fýnksııalaryn paıdalanýǵa kirisip ketedi. Ásirese 3D sýret salý men mýzykalyq aspaptar bólimi oǵan qatty unady. Buryn sýret salǵanda kóbine qara tústerdi paıdalanatyn, keıingi kezde ashyq, túrli-tústi boıaýlardy qoldana bastady. Bul onyń emosııalyq kúıine de oń áser etip jatqanyn kórsetedi. Sonymen qatar óz deńgeıine sáıkes tapsyrmalardy oryndaýǵa yntasy artty. Erekshe balanyń ǵana emes, basqa balalardyń da oqý úlgerimi jaqsardy. Degenmen biz dástúrli oqytýdan bas tartqan joqpyz. Sabaq barysynda kádimgi taqtany paıdalanyp, jazý, syzý jumysyn júrgizemiz. Al smart partany shamamen 15 mınýt kóleminde qoldanamyz. Bul balalarǵa sabaqty qyzyqty ári tartymdy formatta ótkizýge múmkindik beredi, – dedi pedagog J.Naımanǵazınova.
Iá, taqta, muǵalim ústeli, qalam, parta bári birigip, tutas smart synyp keshenin quraıdy. Smart júıeniń taǵy bir ereksheligi – munda balanyń psıhologııalyq, fızıologııalyq jaı-kúıin baqylaýǵa bolady. Baqylaý demekshi, oqýshy sabaqqa qatysy joq saıttarǵa nemese basqa platformalarǵa kirmek bolsa, muǵalim buǵattaý fýnksııasyn qosyp, ony shekteı alady. Keı ata-analar «Ekran balanyń kózine zııan keltirmeı me?» dep alańdaýy múmkin. Alaıda júıedegi arnaıy fýnksııalar balanyń kózi talsa, belgi beredi. Aıtpaqshy, muǵalim ǵana emes, ata-analar da úıde otyryp-aq balasynyń tapsyrmany qalaı oryndaǵanyn, qansha paıyz nátıje kórsetkenin, qansha ret túzegenin kóre alady.
– Bul tehnologııany paıdalaný úshin arnaıy oqytýdan óttim. Bizge «Almatykitap» baspasynyń mamandary men «TopIQ» kompanııasynyń qyzmetkerleri júıemen jumys isteýdi úıretti. Mundaı keshendi júıe pedagog ýaqytyn únemdeıdi. Buryn úıge baryp kóptegen jumysty qolmen tekserýge týra keletin. Qazir baǵalaý avtomatty túrde júzege asady. Sonymen qatar sabaq sońynda saýalnama men test ótkizý arqyly oqýshynyń materıaldy qanshalyqty meńgergenin birden anyqtaı alamyn. Sonyń nátıjesinde keı jaǵdaıda úı tapsyrmasyn berýdiń qajeti bolmaıdy. Balamen negizgi jumysty mektepte oryndap úlgeremiz. Osy turǵydan alǵanda smart synyp oqýshyǵa da, muǵalimge de, ata-anaǵa da tıimdi sheshim bolyp tur, – dedi muǵalim.
Mundaı synypty qaladaǵy, qatardaǵy memlekettik mektepke syıǵa tartqan – «TopIQ» IT kompanııasy men «Almatykitap» bas-pasy. Synyptyń quny – 40 mln teńge. «Almatykitap» baspasynyń prezıdenti Gaýhar Saımasaeva jobany ázirleýge eki jyl ýaqyt jumsalǵanyn jetkizdi.
– Biz jeti jyldan beri TopIQ.kz platformasyn damytyp kelemiz. Baǵdarlamalyq platformany ózimiz jasadyq, al tehnıkalyq jabdyqtardy ázirleýde Qytaıdyń Shenchjen qalasyndaǵy iri tehnologııalyq kompanııalarmen birlesip jumys istedik. Sondyqtan bul jobany Qazaqstandaǵy ǵana emes, TMD keńistigindegi alǵashqy osyndaı smart synyptardyń biri dep tolyq aıtýǵa bolady. «TopIQ» IT kompanııasymen birlesip jasaǵan smart synyptyń basty maqsaty – oqýshylar men pedagogterdiń jańa tehnologııalardy tıimdi paıdalanýyna múmkindik jasaý arqyly olardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý. Qazir joba ázirge osy mekteptiń bir synybynda synaqtan ótip jatyr. Bolashaqta bul tájirıbe qalalyq, aýyldyq mektepterge de taralatynyna senemiz, – deıdi G.Saımasaeva.
Endi smart synypty jabdyqtalǵannan beri synap kele jatqan oqýshylardyń oıyn bilgimiz kelip balalarǵa kóz tastasaq, keıipkerimiz Aıtumar sıfrlyq partadaǵy elektrondy mýzykalyq aspaptardy aınalshyqtap shyqqysy kelmeı júr eken. Osydan-aq bilimge qushtarlyq qarapaıym mektep pen partaǵa qyzyǵa qaraýdan bastalatynyn baǵamdaǵandaımyz. Orta bilimge jasandy ıntellektini, jańa tehnologııa men ıgi ınnovasııany engizýdiń máni osynda jatqanyn uqqandaı boldyq. Desek te ár jobanyń jetildiretin tusy bolýy ábden múmkin. Bul rette álbette «Balaly úıde urlyq jatpas» degen ataly sózge toqtap, osy smart synyptyń oqýshysy Dinmuhammed Qaırashtyń pikirine qulaq túrdik.
– Kádimgi synypta oqyǵanda tapsyrmany áýeli dápterge jazyp, sodan soń jumysymyzdy apaıǵa kórsetip otyrýymyz kerek bolady. Al mynaý smart partada sabaqtaǵy tapsyrmany da, úı jumysyn da muǵalim birden kóre alady ári muǵalimniń jaýaby tez keledi, nátıjesin birden kórýge bolady. Biraq báribir muǵalimniń kómegi kerek. Eger tapsyrmalardy tek elektrondy túrde oryndasaq, ol jerde eshkim túsindirmeıdi, tek tapsyrmany oryndaý qajet. Al muǵalim búkil sabaqty túsindirip, bizge oqyp-úırenýge, tapsyrmany túsinip, durys orndaýǵa kómektesedi. Smart partanyń ishinde matematıka sııaqty ártúrli pánderge arnalǵan baǵdarlamalar bar. Sondaı-aq 3D sýret sala alasyń. Ol kádimgi qaǵazdyń ornyna júredi. Mysaly, qaǵazǵa sýret salǵanda óshirý keıde yńǵaısyz bolsa, munda sýretti tez salyp, tez óshirýge bolady, – deıdi oqýshy.
D.Qaırash erekshe bilim berýdi qajet etetin synyptasyn smart synyp ashylǵaly jıirek kóretin bolypty. О́ıtkeni buryn ol negizinen úıden oqıtyn, al qazir sıfrlyq synypqa qyzyǵyp, mektepke de, sabaqqa da qulshynysy artqan kórinedi. Eń mańyzdysy – muǵaliminiń aıtýynsha, erekshe balanyń da oqý úlgerimi jaqsarǵan. Mundaı múmkindikte Aıtumardyń da mektepke tezirek baryp, oqýdy jeńil alyp keteri, sol sııaqty smart synyp taǵy qanshama erekshe balanyń shyraǵyn jaǵary sózsiz. Desek te, joba – bir mektepke jomarttyqpen tegin ornatqanymen, barlyq mektepte júzege asyrylýy úshin qomaqty qarjyny qajet etetin qos jeke uıymnyń kommersııalyq ónimi. Jaqyn arada 4 mln-nan asa balaǵa smart parta jasap berýge memlekettiń qarjysy jete qoıýy jáne belgisiz. Sondyqtan buǵan qoǵam, qashanda eldiń damýyna beıjaı qaramaıtyn mesenattar belsendilik tanytqany asa qajet-aq. Áıteýir ázirge oń nátıjege jumys istep turǵan bastama bar... Kóńilge medeý sol ǵana.