Astanada Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń basshylyǵymen Úkimet janyndaǵy Memlekettik til saıasatyn júzege asyrý jónindegi komıssııanyń otyrysy ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Quramy jańartylǵan komıssııanyń alǵashqy otyrysyna memlekettik organdardyń ókilderi, Parlament depýtattary, qoǵamdyq uıymdardyń jetekshileri, sondaı-aq til bilimi salasyndaǵy tanymal ǵalymdar men sarapshylar qatysty.
Otyrys barysynda komıssııa músheleri ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń memlekettik til saıasatyn iske asyrý jónindegi esepterin tyńdady. Atap aıtqanda, oqý-aǵartý júıesindegi memlekettik tildi oqytý ádistemesin jetildirý, 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan Til saıasaty tujyrymdamasyn júzege asyrý sheńberinde memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý jáne qazaq tilindegi kontent úlesin arttyrý máseleleri qaraldy. Sonymen qatar Qostanaı jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda til týraly zańnama talaptarynyń oryndalý barysy talqylandy.
Komıssııa músheleri tildik daǵdylardy qalyptastyrýda balabaqsha men mekteptiń sheshýshi ról atqaratynyn atap ótip, memlekettik tildi oqytý ádistemesin zaman talabyna saı jańǵyrtý qajettigine erekshe nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty komıssııa tóraıymy ár jas sanatyna arnalǵan leksıkalyq jáne grammatıkalyq mınımýmdardy ázirleý men bekitýdi, sondaı-aq olardy tıimdi meńgerýge múmkindik beretin zamanaýı sıfrlyq quraldardy engizýdi tapsyrdy.
Aqparat salasy boıynsha usynylǵan esepke sáıkes, búginde buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy qazaq tilindegi onlaın-kontenttiń úlesi 78%-ǵa jetken. Memlekettik tildegi ınternet-resýrstardyń úlesi shamamen 60%-dy quraıdy. Sonymen qatar otandyq televızııalyq ónimderdiń 70%-dan astamy memlekettik tilde efırge shyǵyp otyr.
Memlekettik tildegi aqparat pen sapaly kontentke degen suranys turaqty túrde artyp keledi. Ásirese jastar arasynda qazaq tilindegi sıfrlyq kontentti tutyný kóleminiń qarqyndy ósýi baıqalady.
Osyǵan baılanysty Aıda Balaeva buqaralyq aqparat quraldarynda memlekettik til saıasaty talaptarynyń saqtalýyn turaqty baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. Sondaı-aq qazaq tilindegi kontenttiń sapasy men básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar mindetter júkteldi. Atap aıtqanda, otandyq kıno ónimderin prokatqa shyǵarý kezinde tildik normalardyń saqtalýyn kúsheıtý, aqparat quraldaryndaǵy til tazalyǵyna, stıl mádenıetine jáne tildik ádep talaptaryna erekshe kóńil bólý tapsyryldy.
Memlekettik til aıasy keńeıedi
Sonymen qatar Halyqaralyq qazaq tili qoǵamynyń bastamasymen qazaq tiline dýblıajdalǵan Disney, Pixar jáne Sony stýdııalarynyń balalarǵa arnalǵan fılmderin elimizdiń barlyq óńirlerinde keńinen kórsetýdi qamtamasyz etý máselesi kóterildi. Komıssııa tóraıymy bul jobalardyń tek Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda ǵana emes, oblys ortalyqtary men aýyldyq jerlerdegi kórermenderge de qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý jóninde tapsyrma berdi.
Otyrysta Memleket basshysynyń tapsyrmasymen júzege asyrylyp jatqan jasandy ıntellekt júıeleriniń qazaq tilinde sapaly jumys isteýin qamtamasyz etý máseleleri de qaraldy. Atap aıtqanda, OpenAI kompanııasymen birlesip júzege asyrylyp jatqan ChatGPT modelin qazaq tilindegi sapaly mazmunmen tolyqtyrý jobasynyń barysy tyńdaldy.
Komıssııa músheleri atalǵan baǵyttyń memlekettik tildiń sıfrlyq keńistiktegi úlesin arttyrýdaǵy strategııalyq mańyzyn atap ótip, jumysty odan ári tıimdi jalǵastyrý úshin tıisti tapsyrmalar berdi.
Ata zań túpnusqasy tuńǵysh ret memlekettik tilde daıyndaldy