Halyq aqyny Mahambet Shóshikovtiń:
«Malenkov bergen baıtaldy,
Hrýshev kelip qaıta aldy» degen óleń joldary halyqtyń jadynda, jıi aıtylady. Osyǵan uqsas jaǵdaı Shymkentte de qaıtalanyp jatyr. Qalanyń ózinde bir mıllıonǵa jýyq halyq bar. Ońtústiktiń tabıǵaty, aýa raıy ómir súrýge qolaıly. Sondyqtan, turǵyndar bıik páterlerden góri jer úılerdi qolaı kóredi. Búginde jer bólinip jatpaǵanymen kezektegilerdiń sany elý myńnan áldeqaıda asyp ketken. Kezinde berilgeniniń ózi Shymkentti úlken aýylǵa aınaldyryp jibere jazdady. Shymkentte jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵy salynǵan. Ákimdik ornalasqan ǵımarat – 16 qabat. Joǵarydan qarasań qala alaqandaǵydaı kórinedi. Jan-jaǵy jypyrlaǵan jekemenshik úıler.
Sáýleti keliskeni de, japyraıyp kózge qorash tartatyndary aralas jer úıler úshinshi qala atanǵan shahardyń kórkin ábden-aq buzyp tur. Amal qansha, jıi aýystyrylǵan qala ákimderi kezinde pyshaq ústinen úlestirip jibergen jerler endi oblys, qala ákiminiń bas aýrýyna aınaldy. Byltyrdan beri qalada 160 gektar jer memleket muqtajdyǵy úshin qaıtarylsa, onyń osyndaı sebebi bar. Bul jerler kezinde turǵyn úı salý úshin bólinip berilgen. Endi ony satyp alý úshin qala bıýdjetinen 1 mlrd. teńge jumsalǵan.
1 mlrd. teńge az aqsha emes. Qalalyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Qasymbek Saılaýov Shymkenttegi bas josparǵa sáıkestendirý úshin áli birtalaı jerdiń memleketke qaıtarylatynyn aıtady. Árıne, tegin emes.
Qaısybirin aıtasyń. Búginde respýblıkaǵa áıgili «Nursát» shaǵyn aýdanynyń jeri Saıram aýdanyna tıesili bolatyn. Oblys ákimdigi osy jerge úlken qurylys bastap jibergende, Saıram aýdanynyń ákimi jerdi úleske alǵandarǵa jekeshelendirýge qol qoıyp bergen. Eregisip. Sońy ne boldy. Taǵy da memleket shyǵynǵa batty.
«Batys Eýropa-Batys Qytaı» avto- joly da kórshiles Qyzylorda, Jambyl oblystaryndaǵydaı emes Ońtústikte qıyn júzege asty. Jerdi berýge bıligi barlar avtomagıstral salynady degen sybys shyqqannan-aq jetip kelgenderge ózine tıimdi baǵaǵa satyp jibergen. Sonyń saldarynan jol boıyna salǵan ájethanasyna 100 myń dollar surap, shirenip otyrǵandardy kózimiz kórdi. Áıteýir, prokýratýra aralasyp, artyq bólingen aqshalardy memleket qazynasyna qaıtardy. Ákimdik qyzmetkerleri jerdi qaıtarý úshin qanshama azamatpen sottasty. Jer daýy bitpegendikten halyqaralyq mańyzy bar avtodáliz Ońtústikte qaıyrlaǵan kemedeı kesteden shyǵyp qala jazdady.
Endi mine, aýylǵa aınalyp kete jazdaǵan shahar problemasy aldan qaıta shyǵyp tur. Qala úlkeıdi, avtokólikter kóbeıdi. Burynǵy tar kósheler keńeıtilip, áleýmettik nysandar salynýy kerek. Ornyǵyp qalǵan otbasylardy kinálaýǵa bolmas, ózi basyp alǵan joq, ákimdik berdi. Sondyqtan, aspandaǵy baǵany aıtady. Shymkent qalalyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Qasymbek Saılaýov sottasýdyń qyzyp turǵanyn aıtady. Iаǵnı, kelispeı jatqandar kóp. Birazy belgilengen somany «az» dep sanaıdy. О́ıtkeni, qaıtarylatyn jerlerde 600-deı nysan bar.
Bıyl Shymkentke Saıram, Ordabasy jáne Tóle bı aýdanynan eldi mekender kirgen. Endi osyndaǵy aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerler bólshektenip ketkeni qosymsha qıyndyqtar týǵyzýda. Úsh aýdannan ótken jerlerdi túgendeý kezinde tórt myńnan astam jerdiń satylyp ketkendigi anyqtalǵan. Aýyl sharýashylyǵy jeri bolsa az shyǵynmen qaıtaryp alýǵa bolady, al jerdi menshikke alǵan tórt myń jer ıesimen eseptesip kórińiz.
Osyndaıda oıǵa túsedi. Shymkenttik bir ákim jer surap kelgenderge qara jáne qyzyl tústi qalamsappen belgi soǵady eken. Qarasy «alatynyn aldym, bere ber» degendi bildiredi. Qyzyly «aqsha bergen joq, qısynyn tap» degen belgi. Ákimniń osy «jer berilsin» degen qyzyl tústi buıryǵy bar bir azamat jer qatynastary bóliminiń basshysyn ábden ábigerge saldy. «Qala ákimi berip tur, sen qaıdan shyqqan qudaısyń» dep. Ári-beri bopsalap, álgiden eshteńe shyǵara almaǵan basshy «kóke, maǵan ne deısiz, qyzyl qalam aqshasy tólengen joq degendi bildiredi, ózińiz sheship kelińiz» dep moıyndaǵan eken.
Sol qyzyl, qara qalamdar búginde Shymkenttiń bas aýrýyna aınaldy. О́ıtkeni, jer telimderi zańsyz satylýda. Bárinen buryn, bul álemdi daǵdarys býyp turǵanda memlekettiń qaltasyna qıyndyq túsetindigi ókindiredi.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.