Telaǵys (Dosym Súleev aıtqan syr)

Jetpisinshi jyldarda «Dos-Muqasannyń» dańqy dúrildep turdy. Oıhoı, shirkin, oı-qyrymyz tegis «Toı jyrymen» terbelip, teledıdar men radıo kúndiz-túni shattyq áýenderin sharyqtatyp «qııaq, qııaq...» dep qıqýlaǵan qyzyq ýaqyt edi-aý ol da bir. Esińe tússe, eriksiz eljireısiń. Qudanyń qudireti, erteli-kesh efırdi kernegen keremet ánderge ábden eltigen bizge bulardan asatyn dúldúlder dúıim dúnıe júzinde joq sekildi kórinetin. Odaqta olja salǵan «Orere», «Pesnıary», «Samosvety» sańlaqtarynyń sheberlikterine qansha súısingenimizben qanymyzǵa tartyp, «qazaqtyń «Bıtlzyn» kóldeneń kók attylardyń qanjyǵasyna bókterip jibergimiz kelmeıtinin nesine jasyraıyq. Jarty ǵasyr boıy jarqyrap kópshiliktiń kóz aldynda júrgen juldyzdy toptyń tuńǵysh uıymdastyrýshysy ári jetekshisi Dosym Súleev búgin 70 jasqa toldy. Osynaý mereıtoıǵa oraı óner men ǵylymnyń tizginin teń ustap, asqaraly abyroı bıigine kóterilgen kórnekti tulǵany quttyqtaı otyryp, gazetimizdiń tilshisi hatqa túsirgen estelikterin nazarlaryńyzǵa usyndyq.

Ártis bolǵanymdy áke-sheshem áýelden qalamady

Jaýlaryn ordasynda jaıratyp, Otanyna jeńispen oralǵan ordendi maı­­dangerdiń uly ekenimdi árkez maq­tan tutamyn. Qart sarbaz – Qasym ákem ja­synyń toqsannan áldeqashan as­qa­ny­­na qaramastan aramyzda áli aman-saý júr­genine shúkirshilik qylamyn. Ás­ke­rı adam bolǵan soń ba, álde áýelden us­­ta­nymy solaı ma, áıteýir balalaryn bul­­jymas tártipke baýlydy. Sanaly ǵu­­myryn muǵalimdikke arnaǵan anamyz Aı­nash ta adaldyqtyń, ádildiktiń, adam­ger­shiliktiń ala jibin attamaýdy qar­sha­daı­ym­yzdan qanymyzǵa sińirdi. Men úshinshi synypty bitirgende ot­ba­symyz Saryaǵashtan Kentaýǵa kósh­ti. Jaı­naǵan jas qala qanatyn keńge en­di jaı­yp kele jatyr eken. Dastarhan ús­tin­degi úıishilik áńgime ústinde áke-she­she­miz qaryndasym ekeýmizdi jańadan ashyl­ǵan mýzyka mektebine beretinderin jetkizdi. Men baıan tartýdy, Kúlásh fortepıanoda oınaýdy úırenbekpiz. Biraq bizge birden eskertti: bolashaqta ártis bol­­maımyz. Mýzykalyq bilim jan-ja­q­ty, jarasymdy damyǵan mádenıet ıesi ata­­nýymyz úshin qajet. Toqsan aýyz sóz­diń tobyqtaı túıini osy boldy. Sonymen qoıshy, qabiletimizge qa­raı qabyldaý emtıhandaryn eńserip, ki­dir­meı sabaqqa kiristik. Jatpaı-tur­maı so­l­fedjıo jattaımyz. Aspapta oı­naýǵa asyq­qanymyzben úıde baıan da, pıanıno da joq. Aınalamyzdaǵy dúkend­er­di ara­lap taba almadyq. Alty aıdan keı­in papa­mnyń dostary Ýkraınadan ákel­di-aý saryla kútken syrnaıdy. Al, qa­ryn­da­sym arnaıy jasatqan aǵash taq­taısha be­tine aq jáne qara túspen boıa­l­ǵan jansyz klavıshtardy basyp jatt­yǵatyn. Keı­de «jyny» kelip jylaıtyn. Obaly neshik, ondaǵy bilikti mamandar shákirtterin shyǵarmashylyq tur­ǵy­dan ájeptáýir shyńdady. Teorııa­lyq saý­atymyzdy tereńdetti. Oń-solymyzdy tolyq aıyra qoı­ma­­ǵan oqýshy kezimizden-aq ken­shi­ler sha­­haryndaǵy shaǵyn keshterge qa­ty­syp, talabymyzdy ushtadyq. Ási­re­se, saýsaqtarynan saz tógilgen grek ji­gi­tinen klarnette oınaýdyń qyr-sy­ry­na qanyǵyp, qyz-jigitter dýman kó­­rigin qyzdyrǵan bı alańynda quı­qyl­­­jytqanym sirá, esten keter me? Klar­net­pen «týys» bolǵandyqtan sakso­fon­dy tez meńgerdim. Onyń paıdasyn «Dos-Muqasanda» júrgende kórdim. Qashan, qaıda ekeni esimde qalmapty, áı­teýir merekelik sharalardyń birine qa­tysqanda ózim quralyptas órenmen tanys­tym. Kentaý men Túrkistannyń ortasynda ornalasqan kishkentaı aýylda turady eken. Men baıanymdy be­zildetip, ol akkor­deonyn ańyratyp, ekeý­imiz úzeńgi qa­­ǵystyra qatarlasa shap­tyq. Sodan dos­­tasyp, ártúrli oıyn-saý­yqtarda ta­laı márte kezdesip, máre-sá­re bol­ǵa­ny­myz bar. Bul bala bolashaq ta­lant­ty kom­pozıtor, áıgili «Álııa» ániniń avtory Seıdolla Báıterekov edi.

Taǵdyrsheshti tańdaý

Orta mektepti oıdaǵydaı aıaqtap, ká­melettik attestat qolymyzǵa tıetin kún­ge de jettik-aý. Armanymyz asqaq. Kó­ńi­­limiz kóktegini kókseıdi. Aldymyzda aı­­qysh-uıqysh alys saparlarǵa sha­qyr­ǵandaı. Qaı mamandyqty qalaısyń? Bul ma­ńyzdy suraq barlyq qurby-qur­das­­­tarym sııaqty meni de qatty ma­za­la­­ǵany ras. Mýzykany jan-tá­nimmen una­t­­qanymmen ata-anamnan asyp qaıda ba­ra­myn. Sportty da teris kór­­meımin. Ústel tennısinen qalalyq ja­rys­tyń je­­ńim­­pazymyn. Matematıka, fızıka, hı­­mııa pánderinen úlgerimim óte jaqsy bo­­lyp, oqýshylar olımpıadasynda bir­ne­­she ret top jardym. Osylardyń bárin sa­ra­­lap sanam san-saqqa júgirdi. Aqyry aqyl­ǵa salyp, zaman talabyna saı tehnıka sa­lasynyń beıtanystaý álemine bet bu­rý­ǵ­a bel býdym. Albyrt sezim aıaq-qolymyzdy jerge tıgizbeı alyp-ushqan jastyqtyń je­l­i­gi­men Reseıdegi Taganrog qalasyna tar­typ kete jazdaǵanymdy qaıtersiń. О́ıt­keni mektepti bizden burynyraq bi­tir­gen bir dosymyz sondaǵy radıotehnı­ka mamandaryn daıarlaıtyn ınstıtýt­ta oqıtyn. Kanıkýlǵa kelgeninde ál­gi­niń áńgimesin aýzymnyń sýy quryp tyń­daı­tynmyn. Sol jaqqa attanbaqqa táý­ekel etip otyrǵanda taǵy basqa aqyl­shy­larym tabylyp, alǵan betimnen a­ı­nytyp tastady. Olardyń oıynsha, Máskeý men Lenıngrad bolsa jaraıdy, al endi provınsııalyq Taganrogqa tamsanýdyń reti kelińkiremeıdi. Odan da ózi­miz­diń astanamyz arý Almatydaǵy po­lıtehnıkalyq ınstıtýtta byltyr ǵa­na ashylǵan avtomatıka jáne esepteý teh­­nıkasy fakýltetine barǵanym du­rys. Kósheli sóz kókeıime qonyp, buǵan deı­ingi pikirimdi kútpegen jerden kúrt óz­gertip jiberdi. Sóıtip, óz ómirimdegi taǵ­dyrsheshti tańdaýymdy jasadym. Alystaǵyny boljaǵan aıaýly aǵamyz О́mirbek Joldasbekov irgetasyn qalaǵan atal­mysh fakýltetke qujat tapsyrýshy­lar qarasy tym kóbeıip, bir orynǵa on úmit­ker talastyq. Synaqtan súrinbeı, stý­­dentter qataryna qabyldanǵanyma qat­­ty qýandym. Bizden «qulaǵandar» óz­­ge fakýltetterge op-ońaı «ótip» ke­te­tin. Budan birazyraq buryn osy oqý ordasyn ár jyldary támamdaǵan túlekterdiń kezdesýi boldy. Sol joly syılas azamat, belgili memleket qaıratkeri Nurlan Bal­ǵynbaevty bylaısha qaljyńmen qa­ǵyt­tym: «Sen ǵoı, men sekildi qyrǵyn ta­lasta qınalmaı-aq, abıtýrıentteri az­daý munaı bólimine túsip aqyldy istep­siń. Qazir mine, qaltańdaǵy aqshańdy qaı­da jumsaryńdy bilmeısiń. Bizdiń tú­rimiz mynaý, qarjydan qysylyp árkimniń qolyna jaýtańdaǵan...» Mar­qum mıyǵynan kúlip, «Sende ıntýısııa bol­maǵanyna kinálimin be» dep áde­mi ázil­men qarymta qaıtarǵanyn áli umyt­paı­myn.

«Dos-Muqasan» dúnıege osylaı kelgen

Jastarǵa buıyǵylyq jaraspaıtyny belgili. Jataqhanamyz baz-bazynda jaıma bazardy elestetin. Munda bári bar. Bi­reý kóz maıyn taýysyp sabaq oqıdy, ekin­shileri tamaq pisirip álek, úshinshileri ja­nyǵyp bı keshin «jandyryp» jatady. Áıteýir yrdý-dyrdýǵa yqtııaryńyzdan tys aralasýyńyzǵa týra keledi. Sol dý-dýmannyń ortasyna qoıdyq ta kettik. Qoǵamdyq jumystardan qol bosamaıtyn. Kórkemónerpazdar úıirmesine de qa­ty­satynbyz. Joǵary kýrsta Qamıt esimdi esti ji­git boldy. Germanııada áskerı bory­shyn ótep qaıtqan. Belgili jazýshy Sátimjan Sanbaevtyń týǵan inisi. О́zi fa­kýltettegi komsomol bıýrosynyń hat­­shysy. Aınalasyn áp-sátte úıirip, aı­t­qanyn ótkize biledi. Kórgen-bilgeni kóp­teý sol kóshbasshymyz birde maǵan qol­qa salsyn... «Dos, baıqaýymsha, mý­zykaǵa beıimsiń. О́zińdeı ónerpaz stý­dent­terimizdiń basyn qosyp, estra­da­lyq ansambl qursaq qaıtedi. Qoryq­pa, qoltyǵyńnan demeımiz. Joǵary jaq­­taǵylar da qamqorlyq jasaýdan qashpas», dedi úmit arta úgittep. Je­tek­shi­n­iń ótinishin jerge tastaý uıat. Tap­sy­r­m­a­ny oryndaýdan tartynbadyq. Táýekel etip, tas juttyq. Eptep qıyndyq týdyrǵany menen basqalarda bastaýysh mýzykalyq bi­lim­niń joqtyǵy edi. Áý demeıtin qa­zaq joq qoı, án salatyn «sal-seri­ler» barshylyq. Al, aspaptarmen súıe­mel­deý jaǵynan aqsaıtyn tárizd­i­miz. Bi­raq, aldyńa aıqyn maqsat qoı­sań alyn­baıtyn asý bolmaıdy eken ǵoı. Ji­gerin qaıraǵan jigitterimiz ol­qy­lyq­tyń ornyn tez toltyrdy. Erin­beı eń­bektengen Murat Qusaıynov pen Meıirbek Moldabekov gıtarany táp-táýir tartatyn dárejege jetti. Daýyl­paz­daǵy Aleksandr Lıtvınov alǵashqy aıaq alysynan-aq alysqa shabatynyn ań­ǵart­ty. Aıtpaqshy, onyń basqa fa­kýltet­te oqıtyndyǵyna baılanysty daý týyp, biraz ýaqyt ansamblden qol úzip qalǵan sátteri de joq emes. Jyl saı­yn uıymdastyrylatyn «Polıteh kók­temi» atty festıvalda ınstıtýttyń bar­­lyq qurylymdary ózara básekelesip, báı­­geniń básin kóteretin. «Aıdaladaǵy» avto­­matıkanyń namysyn jyrtyp «ada­s­qan» Sanıaǵa dekany keıip, keri sha­qy­ryp áketti. Onyń oısyrap qalǵan orny­na konkýrs jarııalap, notalyq saýaty nyq Iýrıı Lımdi otyrǵyzdyq. Tabıǵatynan tabandy Shárip Omarov qatardan qalmas úshin namysyna qamshy basyp, gıtaranyń ishekteri saýsaq­ta­ryn qıyp, qanatqanyna qaramaı ańsa­ry aýǵan bıiktikti baǵyndyra bildi. Almaty­daǵy joǵary oqý orynda­ry arasyn­da kádim­gi­deı tanymal ujymymyz osylaısha qu­ryl­dy. 1967 jyldyń jazynda Baıanaýyl baýraıynda qurylys otrıadynyń quramynda bolyp, aýyldyq mádenıet úıine jóndeý jumystaryn júrgizdik. Ishi-syrty sylanyp, syrlanyp kóz qýantarlyq keıipke engen klýbta konsert qoıyp, jergilikti turǵyndardyń qoshemetine bólendik. Bizben birge jumys istegen Vengrııa stýdentteriniń basshysy Iаnosh Karpatı sonda tosyn usynysyn alǵa tartyp, ansamblimizdiń atyn «Dos-Muqasan» dep qoıýymyzdy surady. Alǵashynda ań-tań bolyp, ańyrap qaldyq. Túk túsinsek buıyrmasyn. Ne oryssha, ne qazaqsha emes, qandaı sóz bul ózi. Ol ejiktep túsindirgen soń baryp uqtyq. Sóıtsek biz­diń esimderimizdiń birinshi býyndary­nan quralǵan ataý eken. Demek, Dos-Dosym, Mu-Murat, Qa-Qamıt, San-Sanıa. Ma­saıraı maquldadyq. Alaıda «Dos-Mu­qasannyń» qazaq mádenıetiniń tarıhyna enetinin sol sátte sezbegen edik. Osylaısha Almatyǵa arqalanyp oral­­dyq. Baǵymyz janyp, kórermender kóz­­­aıymyna aınala bastadyq. Teledıdar men radıonyń arqasynda Alash jur­ty­na tez arada tanylyp úlgerdik. Tip­ti qalalyq partııa komıtetiniń ha­t­shy­sy Petr Ivanovıch Erpılov sha­qy­ryp, ystyq yqylasyn bildirdi. Aldy­men asy­ra maqtap, artynan ansam­bli­mizdiń aty­na tıisti. Máseleniń má­nisin tú­sindirip kórip edim, kóne qoı­mady. «My­nalaryńdy ózgertińder. Qoı­yr­t­paq birdeńe. Durystaý eshteńe tap­pa­dyńdar ma? «Iýnost», «Tulpar», «Jastar» deseńder jaraspaı ma, neme­ne? «Jastyqtyń jalyny syrtqa teý­ip turǵan tentekteý kezimiz ǵoı, aıtqan­da­ryna qulaq aspaıtyndaı qulyq baı­qat­tym. Soǵan ashýlandy ma, álde qu­zy­retti keńseniń qudyretin kórsetkisi kel­di me rektorymyzǵa telefon soǵyp, jú­gen­siz ketken júgirmekterdi jónge salýdy buıyrypty. Baqytymyzǵa qaraı, aı­ǵaı­ǵa attan qosylmaı, bári sátimen bitti.

Jarty ǵasyr jarqyraǵan juldyz

Aıymyz ońynan týyp, ataǵymyz alys-jaqynǵa jaıyldy. Bastapqyda qolda bar aspaptarymyzdy ózimiz amaldap jetildirip, óıtip-búıtip paı­da­lansaq, keıin rektoratymyz kó­me­k­­­tesip, komsbıýronyń uıym­da­s­ty­­­­rýymen senbilikterge shy­ǵyp, odan túsken aqshaǵa kerekti sah­na­lyq qural-jabdyqtarymyzdy satyp al­­dyq. Ujymnyń shyǵarmashylyq áleý­­etin arttyrý maqsatynda syrttan birneshe daryndy qyz-jigitterdi sha­­­qyr­­dyq. JenPI-diń maqtanyshy «Aıgúl» ansambliniń mańdaıaldy mú­shesi Qurmanaı Tolybaevaǵa «quda tús­­tik». Erekshe daýys ıesi-tuǵyn. Át­teń, ǵumyry erte úzildi. QazMÝ-degi «Optımıste» solıst bolyp júrgen Baqytjan Jumadilovti attaı qalap al­dyr­dyq. Bulardyń syrtynda Darıǵa Tursynova, Asqar Jankúshikov, Nurtas Qusaıynov, Aqnaı Shopotov jáne basqa áriptesterimiz ónerimizdiń órge júzýine óz úlesterin qosty. Qazaqstandy moıyndatqan «Dos-Muqasan» birte-birte mártebesi bıiktep, ha­lyqaralyq deńgeıde dúrkiredi. Naq­ty derekterge júginsek, sol kezde so­sıa­lıstik elder sanalatyn Polshaǵa, Vengrııaǵa, Germanııaǵa, Chehııaǵa saparlap, elimizdiń atynan aıtýly saıystarǵa qa­tysty. Tashkenttegi halyqtar dostyǵy festıvalinde birinshi oryndy ıelendi. Mınskidegi kásibı oryndaýshylardyń Búkilodaqtyń konkýrsynda aldaryna tek ataqty «Pesnıarydy» salyp, laýreat atandy. Qazylar alqasy atynan korıfeı kompozıtor Aleksandra Pahmýtova qaıyrly qadam tilep, keleshegimizge úlken úmit artty. Eń iri jetistimiz esebinde 1973 jyly Berlınde jalaýyn kótergen jastar men stýdentterdiń Bú­kil­álemdik festıvalinde altyn medal­men marapattalǵanymyzdy eske tú­sir­sek keýdemizdi maqtanysh ker­neı­di. Res­pýb­lıka Lenın komsomoly syı­lyǵynyń be­rilýi de el aldyndaǵy eńbegimizdiń elengenin aıǵaqtasa kerek. Jarty ǵasyr jarqyrap jurt al­dyn­­da júrgen «Dos-Muqasan» bıyl ózi­niń torqaly toıyn atap ótpek. Aty ańyzǵa aınalǵan ansambldiń áli talaı urpaqtyń talǵamyn tárbıelep, mádenı-rýhanı qajettilikterin óteýge qyzmet etetindigine senimim mol. Biz al­­ǵash qurylǵan kúnnen bastap ulttyq rýh­­ty ulyqtaýǵa, qazaq halqynyń baı mý­­zykalyq murasyn nasıhattaýǵa den qoı­dyq. Tyńnan túren tartyp, ózimizden keıingilerge ónege kórsettik. Jaqsy dás­túr jalǵassa, ıgi.

«Toı jyry» jarty-aq saǵatta jazylǵan

Bizdiń ortamyzda alǵash otaý qurǵan – Murat Qusaıynov. Shaqyrý bıletin al­ǵan soń az-kem aqyldastyq. Jas sha­ńy­raq­qa qandaı shashý ázirleımiz? Árıne, án-tartýǵa eshteńe jetpeıdi. Ony kim ja­zady? Janymdaǵylar maǵan jalt qa­rady. Sebebi, men onda mahabbat ta­qy­rybyndaǵy eki-úsh ánniń avtory bola­tyn­myn. Endeshe bultalaqqa sasyp, bul­­danýdyń reti joq. Birden kelisim ber­dim. Mátinin jazý «Báısheshek» atty jas aqyndar klýbyn basqaratyn dosymyz Ulyqpan Sydyqovqa júkteldi. Sodan ne kerek, kúndelikti kúıbeńmen júrip, moıyndaǵy mindetimizdi umytyp ketippiz. Dál toı bolatyn kúni túske taman Ulyqpan ánniń sózin ákelip tur. «Áı, esiń durys pa, qas pen kózdiń arasynda qaıtip mýzyka shyǵaram?» deımin ǵoı baıaǵy. «Endi birdeńe qylsańshy» deıdi anaý da ekilenip. Sheginerge jer qal­­maǵandyqtan qysyla-qysyla gı­ta­ram­dy alyp dyńyldata bastadym. Qu­daı jandy ońǵaraıyn dese op-ońaı ǵoı. Sál-pál kibirtikten keıin saýyldap sanamnan saz quıylyp qoıa bergeni. Ál­de júrek túkpirinde burynnan áýen júr­di me eken? Bilmeımin. Biletinim, aı­na­­lasy jarty-aq saǵatta «Toı jyry» tý­­dy. Ile-shala repetısııaǵa kiristik. Nıe­­timizge qaraı, oıdaǵymyz oryndaldy. Keshkisin toı ústinde sharyqtata shy­r­­qadyq. Jınalǵan jurt máz-meı­ram. Bizge de qanat bitip, qııaǵa serme­gen qyrandaı qalyqtadyq. Keıin bul án re­­pertýarymyzǵa kirip, «Dos-Muqa­san­nyń» tólqujatyna aınalǵany ámbege aıan. Kúni búginge deıin qazaqtyń birde-bir úılený toıy onsyz ótpeıtinin oı­la­­­­ǵanda tóbem kókke eki-aq eli jetpeı tu­ra­dy. Jalpy, men uzyn sany jıyrma shaqty án jazǵan adammyn. Olardyń ishinde «Almaty túni», «Jan dosym», «Kút meni» syndy shyǵarmalarymdy tyń­­daýshylar jyly qabyldady. Hal­qy­­myzdyń Qadyr Myrzalıev, Tu­man­­baı Moldaǵalıev, Bákir Tájibaev, Iranbek Orazbaevtaı ardaqty aqyn­da­ry­­­men tvorchestvolyq baılanysta bol­ǵan­dyqtan ózimdi baqytty janmyn dep esepteımin.

Ǵylym ǵalamattary qyzyqtyrdy

Polıtehnıkalyq ınstıtýtty bi­tir­gende ekiudaı sezimde boldym. Ma­man­­dyǵym da unaıdy, óner­di de qı­maı­myn. Onyń ústine ta­ny­mal­dy­ǵymyz jó­ninen eńbek si­ńir­gen ártis­ter­den asyp tús­pesek, kem soq­paı­myz. Qurmetke qu­nyǵyp qal­ǵan­daımyz ba, qalaı?.. Ma­mam birde maǵan «Balam, ózderiń tym sha­ryqtap kettińder ǵoı. Radıonyń qu­la­ǵyn bassaq ta, teledıdardy qossaq ta, gazetterdi ashsaq ta senderdi kórip, tyń­daımyz. Saýyq-saırandar qashanǵa deıin sozylmaq. Ǵylymdy qaıtesiń?» dedi ashyq áńgimege shaqyryp. «О́zińiz qa­laı oılaısyz?» dep edim, jaýabyn qys­qa qaıyrdy: «Men aıtarymdy saǵan ba­la kúnińde-aq aıtqanmyn!». Ekeýmiz únsiz uǵystyq. Máskeýdegi bolat jáne qorytpalar ınstıtýtynyń aspırantýrasyn tá­mam­dap, kandıdattyq, doktorlyq dısser­ta­sııalarymdy qorǵadym. Ǵylym­nyń ǵajaıyp álemi áı-shaıǵa qaratpaı baý­rap áketti. UǴA akademıgi atandyq. Al­­maty Energetıka ınstıtýtynda pro­­­rektor, tomaǵamdy sypyrǵan Qan­ysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ult­tyq teh­­­nıkalyq ýnıversıtetinde rek­tor bo­­lyp, respýblıkamyzdaǵy jo­ǵa­ry bi­­­lim júıesin reformalaýǵa qal-qa­de­­r­im­she atsalystym. 1997-2001­ jyl­da­ry Bilim jáne ǵylym mı­nı­str­li­gin­de­gi joǵary jáne arnaýly orta bi­lim be­rý departamentiniń dı­rek­tory, oda­n soń Ákimshilik departamentiniń dı­­rektory laýazymyn abyroımen at­qar­dym. Keıinnen Pre­mer-Mınıstr ke­­ń­se­siniń áleýmettik-má­denı damý bó­limi meń­gerýshisiniń oryn­ba­sar­ly­ǵyna ta­ǵaı­yndaldym. Bul jaý­apty oryn­dar­dyń bárinde elime adal qyz­met etýge ty­rystym. Júzege asyr­ǵan ju­mystardy jip­ke tize bersem maq­tan­ǵan­daı bolýym mú­m­kin. Búginde Birikken Ulttar Uıymynyń konsýltatıvtik mártebesi bar Qara jáne Kaspıı teńizderi elderi halyqaralyq qo­rynyń vıse-prezıdentimin, UǴA tó­ral­qasynyń múshesimin, Joǵary mektep ulttyq ǵylym akademııasy pre­zı­dentiniń birinshi orynbasarymyn. Jasymyz jetpiske jetkenin jeleý etip, jantaıyp jatýǵa ýaqyt joq. Ju­mys kóp. Ǵylymnyń qyzyǵy men qıyn­shy­lyǵy mol qııa jolynda qıys baspaý­dy paryz sanadyq. Uzyn-yrǵasy 6 mono­grafııa, 7 oqýlyq pen oqý quralyn, 300-ge tarta ǵylymı eńbek jazdyq, 9 ǵy­lym doqtoryn, 12 ǵylym kandıdatyn daıar­ladyq. Jan jarym Lıýdmıla Baıdabekqyzy ekeý­imiz baýyrymyzdan órbigen ul-qyz­y­myzdy ósirip, endi nemerelerimizdiń qy­zyǵyn kórýdemiz. Solardyń biri «atam­nyń mereıtoıyna arnap án shyǵardym» dep júrgen kórinedi. Buıyrsa, tyńdap qalarmyz... Talǵat Batyrhan, "Egemen Qazaqstan"