Ekibastuzda kremnıı zaýytynyń qurylysy bastalady

Aldaǵy mamyr aıynda Ekibastuzda kremnıı zaýytynyń qurylysy bastalmaqshy. Oblys ákimdiginde ótken otyrysta aıtylǵandaı, zaýyttyń bastapqy jobasy boıynsha alǵashqyda óndiristik qýaty jylyna 35 myń tonna bolsa, keıin 135 myń tonnaǵa deıin kremnıı óndirýdi arttyrmaq. «ANSA Silicon» JShS ókili B.Toq­­ta­synovtyń málimdeýinshe, jańa zaýyt qurylysyn júrgizý úshin Eki­bas­tuzdaǵy №1 MAES stansasynyń janynan 70 gektar jer bólinipti. Elektr qýatyn stan­­sanyń ózinen, kvar­sıtti Qara­ǵan­­dydan, munaı koksy ob­lys orta­lyǵynan, aǵash kesindilerin Reseı­den tasymaldaıdy. Jobaǵa quıylǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi 38 mlrd dollar. Kásip­orynnyń úshinshi kezegi iske qosylǵanda 600 jumys orny ashy­lady. Kelesi joba –taǵy da Eki­bas­tuzda, Shiderti kentinde qysta qat­paıtyn otyn shyǵaratyn zaýyt salynady. Bul týraly «Nur Munaı M» kompanııasynyń basshysy Q.Qalıev málimdedi. Qurylys ju­mys­tary osy jyldyń sońyna deıin aıaqtalýy múmkin. Jobanyń quny 1,8 mlrd teńge. Investordyń aıtýynsha, jobany máskeýlik ınjınırıngtik kompanııa jasapty. Zaýytta óndiri­le­tin dızel otynyn -25-ten -55 gradýsqa deıingi sýyqta da qoldanýǵa bolady. Sonymen birge, kásiporynda AI-72, AI-76 mar­kaly janarmaı men gaz otyny shyǵarylady. Aty aıtyp tur­ǵa­nyndaı, sýyqqa qatpaıtyn otyn jobasy júzege asyp jatsa, árıne, quba-qup. Mysaly, byltyr oblys ortalyǵynda brıkettelgen kómir shyǵaratyn «Ýbýntý» JShS iske qosyldy. Zaýytta Ońtústik Koreıada shyǵarylǵan zamanaýı jabdyqtar ornatylǵan. Jeke úı­ler­diń qarapaıym peshterine ar­nalǵan kómir 24 kelilik qaptarǵa salyn­ǵan. Máseleniń mánisi aýyl­dyqtar osy erekshe kómirdiń artyq­shylyqtaryn bilýleri kerek, sonda ǵana suranys kóbeıedi. Kásiporyn 35 adamǵa jumys berdi. Úshinshi joba boıynsha shilde aıy­nan bastap «Pavlodar» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵynda qospaly alıý­mınıı óndirisi iske qosylady. Bul jobanyń «keremeti» jaıly «Gissenhaus» JShS basshylyǵy aıtyp ber­di. Kompanııanyń bas dırektory Edýard Shvestiń aıtýyn­sha, aldaǵy ýaqyt­ta arnaıy eko­no­mıkalyq aımaqta «qa­natty metal­dy» qaıta óńdeý kesheni sal­yna­dy. Qospaly alıýmınııdi elimizdiń óńirlerine, tipti shetelderge de eksportqa shyǵara alatyn bolamyz, deıdi «Gissenhaus» JShS ókilderi. ­ Jergilikti bılikpen, «Pav­l­odar» AEA basshylyǵymen de is­ker­lik qarym-qatynas jasaýǵa daıyn. Biraq, jańashyl jobalarǵa osy «biraqtan» bastalatyn bóget­terdiń bolatyny ókinishti. Sheteldik qural-jabdyqtardy óńirge jetkizý ońaı emes. Jobalaý-smetalyq qu­jat­­tary daıyn bolmaıynsha, jab­dyq­tardy ákelý, ornatý da múm­kin emes. Ekinshisi, kásiporynǵa biz­der alyp jobalar syzǵan kezde umyt qaldyratyn asa qajetti ınfra­qu­rylymdyq júıeler qajet eken. Úshinshiden, suıyq alıýmınııdi oblys ortaly­ǵynyń bir shetinen ekinshi shetine, ıaǵnı arnaıy ekonomı­kalyq aımaq­qa jetkizý úshin aınalma joldyń qajettigi taǵy bar. Endi Ekibastuzda salynady degen kremnıı zaýytyna keleıik. Bul da oılanarlyq joba. Qaraǵan­dylyq kremnıı zaýytynyń jaǵ­daıy jaıly biletin bolarmyz. Jalpy, qazir eń arzan kremnııdi Qytaı óndirse, al, bizdiń elimizdiń kremnııi joǵary sapaly sanalady eken. Qazaq tilinde kremnıı kádimgi shaqpaq tas. О́ńirde údemeli ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damý memlekettik baǵ­dar­l­amasy aıasynda bıyl 300 mlrd teń­geni quraıtyn 15 joba júzege asy­ry­lady, deıdi ındýs­trııa­lyq-ın­no­va­sııalyq damý bas­qarmasy. Jo­ǵa­ryda aıtylǵan «Giessenhaus» jo­basy­na 4,5 mlrd teńge tartylypty. Jos­par bo­ıyn­sha alıýmınıı quıyn­dy­syn shyǵaratyn kásiporyn kele­si jyly mamyr aıynda iske qosyl­maq. Son­daı-aq, 25 mlrd teńge s­a­lyn­ǵan «Temir logistik» JShS, Pav­­lo­dar munaı-hımııa zaýytyn jań­ǵyr­tý, «Pro­m­mashkomplekt» JShS-niń temir jol dóń­gelekteri óndirisi­niń kesheni, «Dáne­ker» ShQ» JShS-niń sýarý júıesi, «Romat» JShS-niń oblys orta­ly­ǵyndaǵy farmasevtıkalyq zaýyt qurylysy, Ekibastuz et óńdeý zaýyty jáne basqa da jobalar bar. Basqarma mamandarynyń aıtýynsha, óńirde 2015-2019 jyldary jalpy quny 1,3 trln teńgeni quraıtyn 37 jobany júzege asyrýdyń nátıjesinde 8,5 myń jumys orny ashylady. Bes joba Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda, 32-si kásipkerlikti qol­daý kartasy boıynsha orynda­la­dy. О́tken jyly oblysta bes ká­sip­oryn iske qosylǵan. My­saly, kelesi jyly oblystyq on­ko­lo­gııalyq dıspanserdiń qury­ly­syn bastaý josparlanyp otyr. Aýyl turǵyndaryn aýyz sýmen qamta­masyz etý jónindegi 25 jobany iske asyrýǵa qazynadan 7,4 mlrd teńge bólinedi. Oblys ortalyǵynda memleket-jeke menshik áriptestigi aıasynda «Shapoorji Pallonji» úndi kompa­nııa­symen quny 50 mlrd teńge tura­tyn oblystyq aýrýhana quryly­sy bo­ıynsha memorandýmǵa qol qoıylǵan. Investor demekshi, bir qyzyǵy, eger ınvestorlar al­ǵan jerlerin ýa­qy­tynda paıda­lan­basa salyq pen aıyp­pul salýǵa bola ma, bolmaı ma dep ony da oılanýymyz kerek eken. My­saly, Ertis aýdanyndaǵy bos tur­ǵan elevatorǵa ınvestısııa sa­lyp, jóndep, qaıta iske qosqan «Kahalong-Astyq» JShS-ge ózine bó­lin­gen jerlerdi paıdalanbaǵany úshin 17 mıllıon teńge aıyppul sa­ly­­nypty. Olaı bolsa, shetten kel­gen ın­vestorlardan elimizdiń zań­da­ryn oryndaýlaryn talap etken durys. Biz jobalar jaıly jaıdan-jaı ja­zyp otyrǵanymyz joq. Joba­lar jolǵa túsip, el ıgiligin kórse qýa­n­amyz. О́kinishtisi, dál osyn­daı 600-1500 jumys oryn­daryn ashamyz, tonnalap ónim óndiremiz degen dúbirli jobalar buryn da sátti bastalyp, qalaı, nemen aıaqtalǵanyn kórip júrmiz. Ekibastuzdyń ózindegi 4,5 mlrd teńge qarjy jumsaldy degen óńir­­lik oqý ortalyǵy 2009 jyly bas­talǵan-dy. Biraq, alyp qury­lys nysanynyń daý-damaıy áli jal­ǵasýda. Nysan qazir qulaýǵa shaq tur. Biz gazetimizde bul nysan týraly birneshe ret jazdyq ta. Sóıtse, qurylysty aıaqtaý úshin «Kásipqor» holdınginiń esebinshe, taǵy da 2,8 mlrd teńge qajet eken. Ekibastuzdaǵy ekinshi daýly kásiporyn – «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS. Bul týraly da talaı ret jazdyq. Qazir atalmysh kásiporyn satylýǵa qoıylǵan sııaqty... Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy