Tarıh • 19 Qazan, 2017

Alashordanyń móri týraly bilesiz be?

1461 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

О́tken ǵasyrdyń basynda, ıaǵnı 1915-20 jyldary Reseıdegi pat­shalyq bılik qulatylyp, ımperııa taǵdyry Ýaqytsha úkimet pen keńes­tik bolshevıkterdiń qolyna alma-kezek ótip, quıqyljyp tur­ǵan zamanda qazaq zııalylary avtonomdy táýelsiz Qazaq memleketin qurýǵa umtyldy. Osy maqsatqa jetý úshin saıası partııa qurdy. Onyń atyn «Alash» dep atady.  

Alashordanyń móri týraly bilesiz be?

Qazaq zııalylary osylaı saıası par­tııanyń negizin qalap alǵan soń, ult­tyq úkimet ornatý úshin Jalpy qazaq quryl­taıyn ótkizý qajet degen sheshimge keldi. Iаǵnı, 1917 jyldyń shilde jáne jeltoqsan aılarynda eki ret Orynbor qalasynda Jalpy qazaq quryltaıyn ótkizdi.

Ásirese 1917 jyly 5-12 jeltoqsanda Orynborda ótken II Jalpyqazaqtyq quryltaıynda: «Qazaq-qyrǵyz avtonomııasy «Alash» dep atalsyn! Ult keńesi qurylyp, onyń aty «Alashorda» bolsyn!» degen sheshim qabyldandy. Ult keńesiniń (úkimettiń) ortalyǵy (astanasy) retinde Semeı qalasy tańdap alynady. 

Sóıtip el bolýdyń qamyna kirisken alashtyqtar oblystyq bólimsheler quryp, keńselik basqarý is-qaǵazdary arqyly resmı túrde jumysyn bastap ketedi. Qazir bul qujattardyń barlyǵy Semeı qalasyndaǵy Qazirgi zaman tarıhyn qujattandyrý ortalyǵynda saqtaýly tur. 

Atalmysh mekemeniń ǵylymı-anyqta­malyq jáne qujattardy paıdalaný bóli­miniń basshysy Laýra Qadyrovanyń aıtýyna qaraǵanda, Alashordanyń keńselik is-qaǵazdarynyń qoldanylýy 1918 jyldyń maýsym aıynan bastap, 1919 jyldyń qazan aıy aralyǵyn qamtıdy eken.

Osy aralyqta jan-jaqqa joldanǵan keńse qujattary Ult keńesiniń arnaıy blankisine jazylyp, ony resmılendirý úshin mór basylǵan. Mórdiń jıegin aınaldyra orys tilinde «Vsekırgızskıı Narodnyı Sovet Alash-Orda» degen mátin jazylsa, dóńgelek ishinde qazaq tilinde, arab álipbıimen «Qazaq qyrǵyzdyń ýaqytsha úkimeti Alash-Orda» dep jazylǵan eken. 

 

Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»