Shyǵys shamshyraǵy

QABYRǴALY QALAMGERLERDIŃ QARA ShAŃYRAǴY – Oraǵań istegen qara shańyraq bul! Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Dıdar» gazeti týraly sóz bolsa qalsa, mundaǵy jurt osylaı maqtan etedi. Jón-aq, Oraǵań – Oralhan Bókeev jas kezinde osy gazette kórkem ocherktiń kórigin qyz­dy­ryp, qara sózdiń has sheberi bolyp shyq­pap pa edi. Ony qalaı maqtan etpeske. Alaıda bul gazetten jalǵyz Oralhan ǵana emes, ózge de myqty qalam­gerler shyq­qan. Sherııazdan Eleýkenov, Juma­ǵalı Ys­maǵulov, Ǵab­bas Qaby­shev, Qapan Qam­barov, Júnis Yby­raev, Ká­dirbek Segizbaev, Ke­ńes Iýsý­pov, Átına Jáke­tova, Toqtarhan Shá­rip­janov, Ýahap Qydyrhanov, Toq­tarbek Qyzyqbaev, Dıdahmet Áshim­­­hanov, Ulyqbek Esdáý­letov, Serik Ǵabdýl­lın, Mú­si­lim Qu­marbekov, Mu­rat Ámirenov, Ońdasyn Elýbaı, Qaıyrdy Nazyr­baev, Álibek Qań­tarbaev, Ǵalym Baıba­tyrovtardyń ár kezdegi ja­rııa­lanǵan estelikteri gazetke degen ystyq yqylas, qı­mastyq sezimge toly. Mine, endi sol «Dıdar» gazeti bıyl seksenge tolyp otyr. Al toı qarsa­ńynda «Dıdar» jańa beleske shy­ǵýy kerek edi. Shyq­qan da se­kildi. Zaman talaby bo­ıyn­sha «Dıdar» jańa dıda­ryn da tapty. Jańa aıdarlar ashyl­dy, jańa jobalar jasaldy. Jalpy, osy 80 jylda gazetke on adam redaktorlyq etken eken, qazirgi redaktor Aıtmuhanbet Qasymuly – on birinshisi. Biz osy mereıtoıda oblys­tyq gazettiń ósip-ór­kendeýine eresen eńbek sińirgen, ba­sy­lym­nyń basshy­lary bolǵan Maqsut Taı­shy­baev, Beısek Isabekov, Beısen­ǵalı Táıki­manov, Muqan Ábýǵalıev, Omarbek Qaı­sanov, Manap Salyqbaev syndy aǵala­ry­myz­dy kurmet­pen eske alamyz. Ǵumyryn osy oblystyq gazetke arnaǵan, onyń ishinde jıyrma bir jyl osy basylym­nyń ujymyn basqarǵan, Qazaq­stan Jýrnalıster odaǵy oblystyq bó­lim­shesiniń tóraǵasy Jumádil Ádil­baev aǵamyzǵa degen qurmetimiz de erekshe. JAŃA QURYLYM. ONYŃ AIаQ ALYSY QANDAI? 2008 jyldyń sońǵy eki aıy oblys­tyq eki basylym – «Dıdar» jáne «Rýd­nyı Altaı» gazetteri úshin óte bir jumys­bastylyqpen ótken eken. О́ıt­keni, Shyǵys Qazaqstandaǵy negizgi aqparattyq qural­dardy bir ortadan basqarý maqsatymen «Shyǵys aqpa­rat» atty jańa kom­mýnaldyq memlekettik mekeme qurylǵan. Jańa qurylym gazetke qandaı jaq­sylyq ákeldi, ne bere aldy? Buǵan deıin oblystyq, orys tildi «Rýdnyı Altaı» gazetiniń baspahanasy bolyp kelgen baspahana jeke qurylym retinde «Shyǵys aqparattyń» quramyna engizilip, gazet bastyrǵany úshin jy­lyna ondaǵan mıllıondy kórshi gazetke tólep júrgen «Dıdar» odan qu­tyldy. Bir jaǵy sonyń esebinen qyzmetker­lerdiń jalaqylary ósirildi. Al gazet shyǵarý jumysyndaǵy kóp jylǵy sabaqtas­tyqqa eshqandaı nuqsan kelgen joq. «Dıdar» oblys ákiminiń ótkizetin is-sharalaryn, tyń bastamalaryn jedel kórse­tip otyrýǵa kúsh salyp keledi. Sondaı maqsatpen «Shyǵys aq­parat» quramyndaǵy eki oblystyq gazet 2009 jyldyń 1 maý­symynan bastap kezektesip kúnde shyǵatyn boldy. Jalpy, qurylǵanyna úsh jyl tola qoımaǵan «Shyǵys aqparat» kásip­ornynyń quramyna qazir eki oblys­tyq gazet, baspahana, baspa, taldaý orta­lyǵy jáne veb-tehnologııa bólimi kiredi. Bizdiń polı­grafısterdiń qazir ob­lys ákimi Berdibek Saparbaevtyń tikeleı muryndyq bolýymen satyp alyn­ǵan «Sitý Line Express» ofsettik rýlon­dy baspa mashı­nalarynyń arqasynda joǵary sapaly gazetter basyp shyǵa­ratyn múmkindikteri bar desek, merekelik nómirler búginde túrli-tústi bolyp shyǵyp keledi. Sońǵy eki-úsh jylda basylym re­daktory Aıtmuhanbet Qasymulynyń, re­dak­tor­dyń orynbasary Ýálıhan Toqpa­taev­tyń, halqy­myzdyń salt-dás­túrinen habary mol Bodaýhan Toqan­ulynyń, fototilshi Esimhan Oryn­baevtyń baı tájirıbesimen, Meıramtaı Imanǵalı, Serik Qusanbaev, Aınagúl Bákim­baeva, Nurjan Jaqy­pov, Serik Ábilhan, Aıjanat Iqsa­nova, Laýra Naýryzbaeva syndy jýr­nalısterdiń usy­nys­tary, Saıat Ja­qypov, Marat Muqashev, Kenjehan Jamaı syndy kompıýterlik betteý­shilerdiń sheberlikterimen astasyp, gazettiń bet-álpeti ózgerip, óńdelip, ajary ashylyp, mazmuny baıı tústi. GAZET JAŃA MAKET-DIZAINMEN ShYǴARYLA BASTADY Gazet shyǵarý – ujymdyq jumys. Son­dyqtan túrli salalardaǵy oryn alǵan olqy­lyqtardy redaksııaǵa habarlap otyratyn, oblys basqarmalaryna saýal qoıa alatyndaı «Dıdardyń» senim telefony ashyldy. Árbir shaǵyn habarǵa deıin aıdar qoıyldy. Jattandy ta­qyryptardy jolatpaı, jazylǵan mate­rıaldarǵa utqyr, tosyn, oqyrman­dy birden ózine tartyp alatyndaı taqy­ryptar qoıý jóninde qatań talap qoıyldy. Sodan soń aqparat janrynyń qysqa bolýyna basa mán berildi. Maqaladaǵy sóı­lemderdiń de qysqa, anyq, dál, naqty bolýyna basa nazar aýdarylady. Fotosý­retterdiń sapaly bolýy, olar­dyń dınamı­kalyq qoıy­lymy erekshe qadaǵalanady. Sóıtip, 2009 jyldyń 1 maýsymynan bastap «Dıdar» jańa maketpen shyǵa bastady. Gazettiń mańdaıyndaǵy ól­sheýli orynǵa óńirde ótken eń mańyzdy sharalar jaıynda jazylǵan materıaldar úlken sýretimen beriletin boldy. Bir jaq qaptalynan anonsqa, oń jaǵynan shaǵyn habarlarǵa oryn berildi. Buryn da materıaldar taqyryp­taryna, geo­grafııalyq aýmaǵyna qaraı iriktelgenimen, budan bylaı ár bettiń shekesine «Ekonomıka», «Áleýmet», «Jarnama», «Rýhanııat» degen sııaqty iri áriptermen aıdar-taqyryptar ja­zylatyn boldy. Oqyrmannyń túrli aýdıtorııasyn qam­tý úshin «Alqońyr» degen bet ashyl­dy. Onda «Aýyldyń aıtqysh­tary», «Sózine súısinseń, ózine qul bolasyń», «Qıly-qıly qyzyqtar», «Kó­keıde júr­gen bir saýal» degen aıdarlar ómirge keldi. Solardyń ishinde «Sura­ńyz, jaýap beremiz» aıdary oqyr­mannyń qyzyǵý­shylyǵyn týdyrdy. Osy aıdar arqyly qanshama adam túrli sala mamandaryna ózderin tolǵandyrǵan saýaldaryn qo­ıyp, jaýap ala aldy. О́zindik bet-beınesi bar jańa jobalar oılastyryldy. Máselen, «Alashtan alǵash shyqqandar», «Belgili adamdar­dyń belgisiz qyrlary», «Adamnyń keıbir kezderi – kóńilde alań basylsa», «Kóne sózder kóm­besi» degen jobalar­dyń aıaqalysy jaman bolǵan joq. Bul ǵana emes, «Dıdar» ujymy «Shyǵys aqparat» baspasymen birige otyryp, taǵy eki úlken kitap shyǵardy. Olar «Tarıhı jol» jáne «Shyǵys Qazaq­stannyń shynaıy shejiresi» dep atalady, bular – «Dıdar» basyly­mynyń tarıhy men qazirgi sıpatyna arnalǵan, ujym jýrnalısteriniń esse­leri men ardagerlerdiń estelikteri toptasty­rylǵan jınaqtar. Bıyl mereıtoı qarsańynda gazet ujymy alty aı jaz birneshe aýdanda bolyp, óziniń oqyrmandarymen júzde­sip qaıtty. SYN MAQALALAR BASShYLYQ NAZARYNAN EShQAShAN TÚSKEN EMES Gazette syn bar. Ol – kemshilikti joıý úshin kerek. Onsyz gazet – oqy­latyn gazetke aınala almaıdy. Al endi eldi selt etkizgen synnyń biri alǵa­shynda Álibek Qańtar­baevtyń «Qa­ladaǵy qazaq bala­lary dáret­hanada oqyp jatyr. Grechýhın myrza (sol kezdegi oblystyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy N.Q.) bul týraly bas qatyra ma eken ózi?» degen maqalasy (2009 jylǵy 3 maýsym) boldy. 300 myń halqy bar О́skemenniń jar­tysyna jýyǵyn qurap otyrsa da, qazaq balabaq­sha­synyń, qazaq mektebiniń jetimsizdigin áńgi­meleı kelgen jýrnalıst №3 mektep ujymy jertóleni jóndep, úsh dárethana bólmesin qaıta jab­dyqtap, kabınet etip otyrǵandyǵyn, jalpy qaladaǵy 45 mek­teptiń altaýy ǵana qazaqsha ekendigin ashyna jazady. Osyndaı derekterdi keltire oty­ryp, №36 orys mektebi artyq-aýys bólmesin saýda oryndaryna jalǵa berip otyr­ǵanyn da aıtady. Bul maqalanyń oqyrman arasynda erekshe rezonans týǵyzyp, gazet sóziniń salmaǵyn sezindire túsýiniń endi bir sebebi – osy maqala boıynsha oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń №3 mektepke baryp, jaǵdaıdy óz kózimen kórýi boldy. – Qaladaǵy mektepterdi dál búgin-erteń shuǵyl túrde aralaý jospa­rymda joq bolatyn. Alaıda, ob­lystyq «Dıdar» gazetindegi syn maqa­lany oqy­ǵannan keıin taǵat taýyp otyra alma­dym, – degen bolatyn oblys ákimi óziniń mektepterdi aralaý kezinde jýrnalıstke aıtqan pikirinde. 860 balaǵa laıyq­talǵan ǵımaratta 1245 oqýshy eki-úsh aýysymda bilim alyp jatqan­dyǵyn, mektepti kúrdeli jóndeýden ótkizý bıylǵy jos­parǵa kirmeı qalǵanyn estigen ákim jóndeý jumys­taryn jarty jylǵa jetkizbeı ótkizdirip berdi. Gazette shyqqan synnyń nátıje­lerin qalyń oqyrman osylaı kózde­rimen kórip otyrdy. «Dıdarǵa» shyqqan syn maqalalar áse­rimen О́skemende qazaq mektepte­riniń sany artty, Saǵyrda, Samarda, Tavrııada turǵan Lenın eskertkishteri alynyp tastaldy, О́skemendegi, Semeıdegi kósheler túzeldi, aýyldardaǵy birqatar mádenıet úıleri qalypqa keltirildi, t.s.s. Bárin tizip jatý shart emes, áıtse de, «Dıdardyń» jaqsy shyqqany, ótkir bolǵany – bárimizge abyroı. Nómirdiń sátti shyǵýy, ol – bútin bir ujymnyń eńbegi. «QAǴAZ BETINDEGI AITYS» JOBASY DA JURTShYLYQQA UNAǴAN EDI Usynystarymyz, keńesterimiz re­daksııa­lyq alqada talqylanyp, dás­túrli aıdarlar jańartylyp, jańa jobalar batyl engizilip «Alqońyr» betinde «Tylsym dúnıe», «Kerek keńes», «Adamnyń keıbir kezderi – kóńilde alań basylsa», «Sózine súısinseń, ózine qul bolasyń», «Imanshart», «Ezý tartar», «Kó­ner­gen sóz kómbesi», «Alashtan shyqqan alǵashqylar» sııaq­ty kóptegen jańa aıdarlar ashyldy. Máselen, «Belgili adamnyń belgisiz qyr­lary» degen aıdarmen ashylǵan jobadan oqyrman qaýym estrada ánshisi Syrym Isabaevtyń kásipker­likpen aınalysatynyn, al ánshi Mádına Sá­dýaqasovanyń psıhologııa mamany eken­digin, zańǵar jazýshymyz Ǵabıt Músirepov bos ýaqytynda aǵashtan taıaq jonǵandy ermek etken bolsa, aqyn Serik Ǵabdollauly músh­tik, jazýshy Dıdahmet Áshimhanov galstýk jınaýmen aınalysatyn­dyǵyn, Baýyr­jan Mo­mysh­uly – bankır, Tal­ǵat Bıgeldınov – omartashy, Toqtar Áýbákirovtiń atbegi ekendigin qyzyǵa oqydy. Oqyrman kóńilinen shyqqan 2009 jylǵy taǵy bir joba – alty aıǵa sozylǵan «Qaǵaz betindegi aıtys» aıdary boldy. Ony uıymdastyryp, júrgizgen jýrnalıster – aqyn, Moń­ǵolııa Jazýshylar odaǵynyń múshesi Bodaýhan Toqan, tanymal aıtysker-aqyn Serik Qusanbaev, gazettiń rýhanııat bóliminiń meńgerýshisi Azamat Qasym boldy. Aqpan aıy boıy óskemendik Abash Kákenov pen ulan­dyq aqyn Nurtaı Tileýjanov ótirik aıtys báı­gesine tússe, naýryz aıynda óskemendik Serik Baqtybaev pen ulandyq Daryn Nursaparov qaıym aıtysynda kúsh synasty. Odan soń jumbaq aıtysqa túsken Murathan Kenjehan men Esimjan Naqty­baıdyń, ázildese aıtysqan Edil Maızaqov pen Qumar Zııathan, ótirik aıtysta baq synasqan Aıan О́ribaev pen Ońal Mızam­hannyń, Abash Kákenov pen Quralaı Álken­bae­vanyń tamasha óner­lerin oqyrman qaýym muqııat qada­ǵalap, redaksııamen habarlasyp, óz pikirlerin bildirip otyrdy. «Dıdardyń» qyryq adamnan turatyn ujymdyq eńbegin qalyń oqyrman gazet betinen kórip, osy kúnge deıin laıyqty baǵasyn berip keledi. Nurjan QÝANTAIULY, «Shyǵys aqparat» medıaholdınginiń dırektory, jazýshy, pýblısıst, «Daryn» memlekettik syılyǵynyń laýreaty.