Sol tusta Germanııaǵa issaparmen bara qalǵan bir top qazaqstandyq jýrnalıst ár nárseni qyzyqtaıtyn áýestikpen Berlındegi páterlerdiń baǵasyn surastyryp kórgen edik. Munda da úsh bólmeli qalypty páterlerdi 170-200 myń dollarǵa satyp alýǵa bolatyndyǵyn estigenimizde, «Oıpyrmaı, bizdiń jas Astanamyzdyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy kópti kórgen kári Berlınmen teńesip qalǵan eken ǵoı» dep ózimizshe dúrildegenimiz esimizde qalypty.
Sodan soń bolyp ótken devalvasııalardan keıin Qazaqstannyń iri qalalarynda turǵyn úı naryǵynda qalyptasqan kóbik jaryldy da, baǵa birte-birte ornyna kele bastady. Áıteýir sońǵy bir-eki jyldyń bederinde, álemdik naryqtaǵy munaı baǵasy quldyraǵannan keıin, Qazaqstandaǵy turǵyn úı baǵalarynda bálendeı aýytqýshylyq sezilmeıtin boldy. Ras, dollarǵa shaqqanda baǵanyń quldyraýy sezilgenimen, teńgege shaqqanda ol orynda qaldy. Buǵan bir esepten Astana, Almaty, Shymkent sekildi iri qalalarda ártúrli baǵdarlamalar nátıjesinde (EKSPO-nyń salynýy, Qysqy Olımpıadanyń ótkizilýi, «Nurly jer» baǵdarlamasynyń iske qosylýy, arendalyq turǵyn úılerdiń salynýy, taǵy basqalar) turǵyn úı qurylysynyń qarqyn alýy da yqpal etip otyrǵan sekildi.
Jańa bastalǵan 2018 jyly elimizdiń iri qalalarynda turǵyn úı naryǵyndaǵy jaǵdaı qalaı qalyptaspaq? Baǵa qalaı qaraı bet almaq? Osyny bilmek bolyp biraz derekterdi saraptan ótkizip baıqadyq. Jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy mamandardyń pikirimen tanystyq. Damyǵan elderdiń iri qalalaryndaǵy páterler baǵalaryn da ınternet arqyly sholyp óttik.
Dál qazir Berlındegi páterler baǵasy qandaı eken degen saýal qyzyqtyrǵan edi. Bul jónindegi sońǵy baǵa saraptamalary Berlındegi jańa salynǵan qalypty páterlerdiń ár sharshy metri orta eseppen 2700 eýronyń, al qaıtalama naryqtaǵy, ıaǵnı paıdalanylǵan páterlerdegi sharshy metr quny 1700 eýronyń aınalasynda ekendigin kórsetti. Bul kórsetkishterdiń qaı-qaısysy bolmasyn Astana men Almaty baǵalarynan eki esedeı artyq.
Al Londondaǵy jańa páterlerdiń sharshy metriniń quny 10000-12000, Parıjde 6000-7000, Máskeýde 3500-4500 eýro eken. Sonda Eýropadaǵy eń táýbesine qaraǵan baǵa Germanııa astanasy Berlınde bolyp shyqty.
Al endi Qazaqstan jaǵdaıyna kelsek, sarapshylardyń aıtýy boıynsha, 2017 jyly Astanada salynǵan jańa turǵyn úılerdiń ár sharshy metriniń baǵasy 318 myń teńge deńgeıinde turaqtanypty. Almatydaǵy baǵa 430-450 myń teńge aralyǵynda aýytqyp baryp, jyl sońynda 438 myń teńgeni quraǵan.
Qaıtalama turǵyn úı naryǵyndaǵy baǵa eki qalada da 5-8 paıyzǵa, keıbir óńirlerde 10-11 paıyzǵa tómendegen.
Qazaqstan rıeltorlary birlesken assosıasııasynyń prezıdenti Elena Grıva 2018 jyly jyljymaıtyn múlik naryǵynda bálendeı baǵa ózgerisi bola qoımaıdy dep esepteıdi.
«Sońǵy birneshe jyldan beri baǵanyń maýsymdyq aýytqýy bolǵan joq. Baǵa qubylysy, ádette, suranystaǵy ekonomıkalyq faktorlarǵa táýeldi bolyp keledi. Eger osyndaı faktorlardyń qazirgi aǵymdaryna taldaý jasaıtyn bolsaq, 2018 jyly da baǵada sondaı bir ózgerister bola qoımaıtyndyǵyn baıqaımyz. Máselen, Almaty qalasynda bizdiń boljamymyz boıynsha baǵa byltyrǵy deńgeıde qalady nemese azdaǵan ósý aǵymy baıqalatyn bolady. Sebebi qalada satyp alýshylardyń belgili bir mólsherdegi pýly qalyptasyp otyr. Ony byltyrǵy jyly páter satyp alýdy saqtaný maqsatynda keıinge shegergen adamdar qurap otyr. Mine, osy pýldyń qalyptasýy nátıjesinde bıyl da megapolıste satý-satyp alý kelisimderin jasaýshylar sany az bolmaıdy. Al elorda jaǵdaıyna keletin bolsaq, munda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń iske kirisýi qaladaǵy jyljymaıtyn múlik naryǵynyń qozǵalysyna oń sıpat beretin bolady», deıdi Elena Grıva.
Qazaqstan rıeltorlary birlesken assosıasııasynyń vıse-prezıdenti Nına Lýkıanenkonyń pikiri boıynsha da jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy baǵa byltyrǵy deńgeıden kóp aýytqı qoımaıdy. Oǵan osy naryqta jańa memlekettik baǵdarlamalardyń iske qosylýy yqpal etetin bolady.
«Qazaqstanda 2017 jyldyń qańtar-qarasha aılaryndaǵy turǵyn úı naryǵynda jasalǵan kelisimder onyń aldyndaǵy jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 28,6 paıyzǵa óse tústi. Munyń ózi halyqtyń satyp alý qabiletiniń artqandyǵyn bildire me? Meniń oıymsha, olaı emes. Kelisimder sanynyń ósýiniń birinshi sebebi – óziniń turǵyn jaǵdaıyn jaqsartqysy keletinder kóńiliniń mazasyzdyqtan arylyp, senimge qaıta ıe bolýy. О́ıtkeni osy ýaqytqa deıin kóptegen adamdar valıýta baǵamyndaǵy ózgeristerdi ishteı baqylap, páter men úıge qarajat salýdan irkiliste boldy. Endi olar baǵa turaqtylyǵyn baıqap, iske neǵurlym belsendirek kirise bastady», deıdi ol.
Nına Lýkıanenkonyń pikirinshe, jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy suranys joǵary deńgeıde bolady. Biraq bul suranystaǵy tólem qabiletiniń joǵary bolýy neǵurlym mańyzdyraq. Jyljymaıtyn múlik naryǵynda eleýli qozǵalystyń shynaıy túrde qaıta kúsheıgendigine sonda ǵana kóz jetkizýge bolady eken.
«Jalpy, el boıynsha turǵyn úı naryǵyna taldaý jasaıtyn bolsaq, ondaǵy jasalynǵan kelisimderdiń 70 paıyzy páterler úlesine tıedi. Almaty men Astanada bul kórsetkish edáýir joǵary. Astanada kelisimderdiń 95 paıyzy, Almatyda 85 paıyzy páterlerdiń úlesinde, qalǵany jeke turǵyn úılerge tıesili. Al Qyzylorda men Soltústik Qazaqstan oblystarynda kerisinshe. Bularda jasalǵan kelisimderdiń 30-40 paıyzyn páterler saýdasy, qalǵan basym bóligin jeke turǵyn úıler quraıdy», deıdi Nına Lýkıanenko.
Sarapshy turǵyn úı naryǵynda baǵa ózgerisiniń bola qoımaıtyndyǵyna senimdi. Onyń aıtýynsha, munaıdyń áserimen sharyqtaǵan baǵa qazir qalpyna kelip úlgirdi. Degenmen burynǵy baǵany kóksep, óz páterlerin tym qymbatqa baǵalap otyrǵandar áli de bar. Mine, sondaı adamdarǵa baǵa quldyrap bara jatqandaı kórinýi múmkin.
«Negizinde 2017 jylǵy baǵa mólsheri 2018 jyly da saqtalatyn bolady. Bul naryqqa biraz qozǵalys ákeledi. Páter men úı satyp alýshylar kóbeıe túsedi. Biraq baǵa endi osydan birneshe jyl burynǵydaı sharyqtap kóterile almaıdy. О́ıtkeni halyqty turǵyn úımen qamtý baǵytynda iske qosylǵan túrli memlekettik baǵdarlamalar nátıjesinde turǵyn úı naryǵyndaǵy usynys suranysqa jaýap bere alatyn bolady», deıdi sarapshylar.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
