Zaısannyń Pelesi

Tastaq jer demekshi, aıaq­dop sheberiniń fýtboldaǵy al­ǵash­qy qadamy dál osy tastaq sta­dıonnan bastalypty. «4-sy­nyptaǵy kezim. «Juldyz» degen kınoteatrdyń artynda tas­taq stadıon bolatyn. Balalarmen sol jaqqa baryp qalyppyn. Úlken kisiler dop oınap jatyr eken. Nege ekenin ózim de bilmeımin, sol sátten bastap fýtbolǵa degen qyzyǵýshylyǵym oıandy. Sol jyly synybymyzǵa jańadan bir oqýshy aýysyp keldi. О́ziniń sport mektebine baratynyn, fýtbolǵa qatysatynyn maqtana aıtyp júrdi. Bir kúni meni sonda shaqyrdy. Bardym. Aıaǵymda kerzi etik. Ústimde aǵamnyń kostıými. Oıynǵa kirip kettim. Júgirip júrmin, bir qulaǵanda qaltamdaǵy shekildeýigim saý ete qaldy. Sol kezde Shorman Mazaqov degen alǵashqy bapkerim, keıin birge qyzmet etken ustazym janyma kelip: «Sen qaıdan keldiń? Neǵyp júrsiń?» dedi. Oıynymdy syrttan baqylap turypty. Sóıtip fýtbol degen sıqyrly álemge enip ketkenim bar», dep áńgimesin áriden bastady fýtbolshy aǵamyz.

Sport mektebine jazylǵannan keıin óz quralpylastarymen birge aýdandyq jarystarǵa qaty­sady. 8-synyptan bastap aýdannyń qurama komandasyna alynyp, bir jyldan keıin obl­ys quramasynda oınaıdy. Onyn­shy synypty bitirgennen keı­in áskerı boryshyn óteý úshin Kalınıngradqa jol tartady. Áskerde júrgende de fýtboldan qol úzbeıdi. Dıvızııanyń qurama komandasynyń sapyna alynyp, okrýg, Baltyq jaǵalaýy birinshilikterine qatysyp, júl­deli oryndardan kórinedi. Birde ózi áskerı boryshyn ótep júrgen dıvızııa Kalınıngrad qalasyndaǵy «Baltıka» degen fýtbol komandasymen oınap, 3:1 esebimen jeńilis tabady. Jeńilip qalsa da, jalǵyz gol soqqan qazaq balasynyń oıyn órnegine qarsylastary qyzyǵýshylyq tanytyp, óz komandalaryna shaqyrady. Bul komanda sapynda biraz ýaqyt jartylaı qorǵaýshy bolǵan Seken Bodaev «qal» dep ótinish jasaǵandaryna qaramastan, elge qaıtýdy jón kóredi. Elge kelgennen keıin Qaraǵandyda oqyp júrgen kezinde jaqsy oıynshy retinde kózge túsip, sondaǵy áıgili «Shahter» komandasyna shaqyrý alyp, eki jarym jyldan astam ýaqyt jartylaı qorǵaýshy retinde óner kórsetedi. Alaıda jıi-jıi jaraqattanyp, kóp oıynǵa qatysa almaıdy. Týǵan jerge oralyp, birjarym jyldaı aıaǵyn emdetkennen soń bapkerlikke birjolata bet burady.

1981 jyldan bastap Zaısannyń balalaryn jattyqtyrýdy qolǵa alady. Eń áýeli 1970 jyly týǵan balalardy iriktep alyp, aıaq­doptyń qyr-syryn úıretedi. Nátı­je de kóp kúttirmeıdi. Úsh shákir­ti Almatydaǵy sol kezdegi jal­ǵyz respýblıkalyq sport ınter­natyna shaqyrylady. Aı­dar Myra­mytov degen shákirti Qazaq­stan quramasynda oınaıdy. Bolat Bopaev pen Janbolat Qale­taev degen oqýshylary da tama­sha oıyn órne­gin kórsetedi. 1972 jyly týǵan shákirtteri de óńirde qarsylas shaq keltirmeı, birneshe dúrkin oblys chempıony bolady. Arystanbek, Darhan degen shákirtteri «Vostok» komandasynyń sapyna shaqyrtý alady.

Táýelsizdiktiń eleń-alań sha­ǵyn­daǵy qıyn­dyq­tar Zaısan­da­ǵy sport mektebin de aınalyp ótpedi. Mekteptiń bir jylǵa jýyq ýaqyt jumysyn toqtatqan kezi de boldy. Alaıda fýtbol, erkin kúres pen voleıbol bólimderiniń jattyqtyrýshylary sol shaq­ta­ǵy mektep basshysy Ǵa­lym Muqataevpen birge syn saǵatta syr bildirmeı mek­tepti saqtaý úshin bir tıyn da ja­laqy almaı bir jyl tegin jumys isteıdi. Al Bo­daev bolsa, ba­lalardy fýtbolǵa baýlýyn toq­tatpaıdy. «Bári esim­de. Qıyn­dyqtar kóp boldy ǵoı. «Qalaı­da jarysqa barý kerek» dep úı­degi sońǵy aqshany alyp ketken kezderi de az bolǵan joq. Keı­de túsinýge tyrysasyń, biraq qa­shanǵy shydaısyń, ren­ji­gen shaq­tarym da boldy. Munyń bári onyń jumysyna degen adal­dyǵy, shyn kóńilimen beril­gendigi dep oılaımyn», deıdi sport­shy­nyń ómirlik serigi Kúlimhan Qosan­baeva.

Toqyraý jyldaryndaǵy azda­ǵan úzilisten keıin jattyqtyrýshy shákirtteri aýdannyń jeńisti jolyn odan ári jalǵastyrady. 1987-1988 jyldary týǵan oqýshylar 2002-2003 jyldary eki jyl qatarynan oblys chempıony bolady. Oblys atynan Tarazda ótken respýblıka chempıonatyna qa­ty­sady. Rýslan Sarqytbekuly men Ermek Igilikov degen oqýshylary «Vo­s­tokqa» shaqyrylady. Olar­dyń izin ala 1990 jyly týǵan taǵy bir shákirti Maqat Maǵazǵa da osy komanda «quda» túsedi. Bul – «Vostoktyń» Premer-lıgada oınaıtyn kezi. Alaıda ob­lystyń bas komandasy attaı qalap, shaqyrýyn shaqyrǵanymen qazaqtyń qarakózderin shet­qaq­paılap, alańǵa shyǵarmaı qoıǵan kezderi de bolypty. «О́skemenge barǵan saıyn týys­tarymdy emes, shákirtterimdi aralaıtynmyn. Jaǵdaılarymen tanysyp, jattyǵýlaryn, oıyndaryn qaraıtynmyn. Jasyratyny joq, ol kezde «Vostokta» bapker­lerdiń kóbi orys ultynyń ókilderi bolatyn. Orys balalary kishkene álsizdeý, daıyndyǵy tómen bolsa da negizgi quramda oınap jú­retin. Maqat Maǵaz degen shákir­timdi kóp ýaqyt shyǵarmaı qoıǵannan keıin «Vostoktyń» jattyqtyrýshylaryna «shyǵar­ma­sańdar, basqa komandaǵa aparamyn» dedim bir kúni. «Qaıda barady deısiń?! Erteń-aq qaıtyp keledi» degendeı mysqyldaı kúldi. Sodan ne kerek, álgi shákir­timdi Almaty oblysynyń «Je­tisý» komandasyna amalsyzdan aýys­tyrýǵa týra keldi. Biraz ýa­qyttan soń «Jetisýdyń» qosal­qy komandasy О́skemende «Vos­tokpen» oıyn ótkizdi. 2:1 esebimen «Jetisý» jeńip, Maqat bir gol soqty. Sol kezde «Vostoktyń» bapkeriniń maǵan renjigeni bar. Ara-tura osyndaı jaǵdaılar bolyp turady. Shákirtterińdi basqa oblysqa jetiskennen jibermeısiń. Tıisti qoldaý bolmaǵannan keıin baǵyn baılamaıyn, jolyna kedergi bolmaıyn deısiń. Áıtpese óz óńirińniń mereıin asyrǵanǵa ne jetsin?», dedi sport janashyry.

Otyz jyldan astam ýaqyt Zaısan aýdandyq sport mektebinde fýtboldan jattyqtyrýshy qyzmetin abyroımen atqarǵan Seken Bodaev 2014 jyldan beri talaı talanttardy túletken qara shańyraq tizginin qolyna ustap keledi. Jańa dırektor burynnan bar dástúrli sport túrlerine jeńil atletıkany qosyp, mek­tep­tiń aıasyn keńeıte túsipti. Qazir aýdandyq sport mektebinde oqýshylar erkin kúres, boks, jeńil atletıka, fýtbol, voleıbol, qazaq kúresi syndy sporttyń 6 túrimen shuǵyldanady. Az ýaqyt muǵdarynda qol jetkizgen nátıjeleri kóńil qýantarlyqtaı. Erkin kúresten úsh bala óz salmaqtarynda oblys chempıony bolyp, el birinshiliginde júldeger atanypty. Eki oqýshy О́skemendegi daryndy balalarǵa arnalǵan ınternatqa qabyldanypty. Sport mektebinde osydan úsh jyl buryn ashylǵan jeńil atletıka bóliminde tálim alǵan eki oqýshy – biri naıza laqtyrýdan, biri syryqpen sekirýden el chempıonatynda kúmis júlde ıelenipti. Bokstan 4 bala О́skemendegi daryndy balalarǵa arnalǵan ınternatqa shaqyrylyp, 2 oqýshy Mońǵolııada ótken halyqaralyq týrnırde top jarypty. Sport mektebine birneshe jas jattyqtyrýshy jumysqa alynypty. «Aıdos Qııamazanov, Qaırat Jaqypov, Ermek Dosbosynov sekildi jattyqtyrýshy jigitterdiń óz jumysyna adaldyǵy qýantady. Olar sport úshin, shákirtteri úshin janyn berýge ázir. Keıde balalardy jarysqa aparǵanda aqsha jetpeı jatsa óz qaltalarynan tólep, shákirtterin saıystan qal­dyrmaýǵa tyrysady. Zaısan­nyń irgesindegi aýyldarǵa arnaıy baryp, balalardy jat­tyq­tyryp júr. Osyndaı azamat­tar­men jumys isteýdiń ózi bir ǵa­nıbet», deıdi mektep dırek­tory. Sportqa janashyr azamat áriptesteriniń áleýmettik, otbasylyq jaǵdaılaryn da nazardan tys qaldyrmaıtynyn ańǵardyq. О́zi qyzmetke shaqyrǵan qazaq kúresiniń jattyqtyrýshysy Ermek Dosbosynovqa qyzmettik baspana alýǵa járdemdeskeni sózimizge dálel.

Keıipkerimiz sport mektebiniń dırektory qyzmetin atqaryp kele jatsa da, balǵyn fýtbolshylardy jattyqtyrýǵa árkez ýaqyt tabady. «Jaqsylar jaqsymyn dep aıta almaıdy, jamandar jaqsymyn dep aıqaılaıdy» degendeı, tabıǵatynan salmaqty, artyq sózge joq Seken aǵamyz ózi­nen góri shákirtteri, ustazdary týraly kóbirek aıtqandy jón kóre­tinin baıqadyq. «Maǵan fýtbol álippesin úıretken Shorman aǵaǵa alǵysym sheksiz. О́ziniń balasynan artyq kórmese, kem kórgen emes. Sport mektebin uzaq jyl basqarǵan Ǵalym aǵadan úı­ren­genimiz kóp. Áli de aqyl-keńesin tyń­dap, baǵyt-baǵdar alyp tu­ramyz», deıdi sport ardageri.

Osydan eki-úsh aı buryn Zaısan aýdanynyń ákimi Temir­bek Qasymjanov sport mekte­bi­ne jańa kólik tartý etipti. So­nyń nátıjesinde sportshylar qalaǵan jarysyna qalaǵan ýaqy­tynda barýǵa múmkindik alypty. Aýdan basshylyǵynyń bul qamqorlyǵyna alǵysyn bildirgen mektep dırektory «endi balalardyń tamaǵy men jatar ornyna bólinetin qarjy kólemi ulǵaıtylsa jaqsy bolar edi» degen tilegin aıtty.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Zaısan aýdany