Dalanyń danalyǵyn qanyna sińirgen qazaq «Halyq – qazy, eńbek – tarazy» deıdi. Rasynda, el úshin jasalǵan eleýli eńbek eshqashan eleýsiz qalǵan emes. Ilgeride áleýmettik-ekonomıkalyq damý jóninen kósh sońynda qalyp júrgen Syr óńiri búginde baıypty bastamalar, jarqyn jobalar, baısaldy baǵdarlamalar ortalyǵyna aınaldy. Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵymen oblys ómirinde qanshama ómirsheń ózgerister, ıgilikti ister atqaryldy. Olardyń barlyǵy da halyqtyń kóz aldynda ótip jatyr. Sońǵy bes jyl bedelinde san alýan salıqaly ister aımaqtyń tynys-tirshiligine qan júgirtip, aldaǵy maqsat pen mindetter aýqymy keńeıe tústi.
Oblys ákiminiń aıtýynsha, sońǵy bes jylda oblysta 50-den astam ónerkásip nysany iske qosylsa, onyń 16-sy iri jáne orta kásiporyn eken. Nátıjesinde óńdeýshi sektorda osy kezeń ishinde óndirilgen ónim kólemi 65 paıyzǵa artsa, shıkizattyq emes sektordyń eksport kólemi tek sońǵy jyldyń ózinde 60 paıyzǵa ósken.
– Ústimizdegi jyly shyny jáne tamponajdy sement óndiretin zaýyttardy, úsh okıs molıbden óndirisin iske qosamyz. О́zderińiz bilesizder, osy aıdyń basynda Qytaı Halyq Respýblıkasyna jasaǵan sapar barysynda biz «ChinaTriumph International Engineering» («Chaına Trıýmf Interneıshnl Injınırıng») kompanııasynyń basshylyǵymen jáne tamponajdy sement shyǵaratyn zaýyt qurylysynyń jobasyn júzege asyrýshy «ChinaGezhoubaGroupCement» («Chaınagejýba grýpp sement») kompanııasynyń basshylarymen kezdestik. Eki kompanııa da salyp jatqan zaýyttaryn aǵymdaǵy jyly iske qosatyndaryn rastady.
Shyny zaýytynyń qurylys-montaj jumystary maýsym aıynda aıaqtalatyn bolady, al, shilde aıynyń basynda peshin iske qosamyz. Zaýyttyń tehnologııasy erekshe bolǵandyqtan, sapaly ónim alý úshin peshti 3 aı kóleminde qyzdyrý qajet. Alǵashqy qazaqstandyq shynyny bıyl qyrkúıek aıynyń sońynda shyǵaratyn bolamyz.
Osy jyldyń kókteminde Aral qalasynda kalsıılendirilgen soda shyǵaratyn zaýyt qurylysyna kirisemiz. Bul – respýblıka boıynsha, tolyǵymen shetelderden jetkiziletin kalsıılendirilgen sodanyń 75 paıyzyn otandyq ónimmen qamtamasyz etetin alǵashqy zamanaýı zaýyt bolmaq, dedi oblys ákimi.
Shıeli aýdanynda vanadıı ken ornyn ıgerý boıynsha jumystar jalǵasyn taýyp keledi. 2016 jyly kásiporyn ammonıı metavanadatyn jáne vanadıı besokısin Taıvan jáne Reseıge eksporttaýdy bastady. Jańaqorǵan aýdanyndaǵy «Shalqııa» qorǵasyn-myrysh kenishinde ken-baıytý kombınaty men gaz-týrbınaly elektr stansasyn salýǵa mán berilip otyr. Atalǵan jobany júzege asyrýǵa Eýropa qaıta qurý jáne damý banki nesıe beretinin maquldady.
Oblys ákimi 2013 jyldan beri Syr óńirinde ındýstrııalandyrý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrý sharalaryna mańyz berilip kele jatqanyna nazar aýdardy. Mundaı mindet Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasyna sáıkes qolǵa alynǵany belgili. Ras, sońǵy jyldarda aımaq ómirinde birqatar ózgerister oryn alyp jatyr. Buryn jergilikti ónerkásip óndirisiniń 70 paıyzǵa jýyǵyn munaı men ýran óndirisi enshileıtin. Búginde osy oraıda keıbir túıtkilder kezdesip otyr.
– Biz óńirdiń ekonomıka salasy boıynsha qurylymdyq ózgeristerge nazar aýdardyq. Osynyń arqasynda bıyl ónerkásip ónimi kóleminiń naqty kólem ındeksi boıynsha 100 paıyzdyq deńgeıge senimdi shyǵatyn bolamyz. Sondyqtan bes jylda atqarylǵan ıgilikti isterdiń nátıjesinde munaı men ýran baǵasyna táýelsiz aımaqtyq ekonomıka jasaý maqsatyn tolyqtaı oryndaı aldyq dep aıta alamyz, – dep atap ótti aımaq basshysy.
Búgingi tańda oblysta óńirlik ekonomıkany qalyptastyrýdyń negizgi basymdyǵynyń biri – jappaı kásipkerlikti damytýǵa erekshe mańyz berilip otyr. Qyzylordada bıyl jappaı kásipkerlikti damytý jyly bolyp jarııalandy. Endigi kezekte óz isin júrgizýge talpynǵan árbir azamatqa barynsha qoldaý kórsetilip, osy baǵytta ilkimdi isterge jol ashylady.
Syr óńirinde agrosalanyń aýqymy jyldan-jylǵa keńeıip keledi. Oǵan quıylyp jatqan ınvestısııa 23 esege deıin ósti. Osynyń nátıjesinde eldegiler eńse tiktedi, ol aýyl sharýashylyǵyndaǵy óndiristiń ósýine oń áserin tıgizdi. Darııa boıyndaǵy dúıim el endi alys-jaqyndaǵy ózge jurtqa óz ónimderin ótkizý baǵytynda óreli isterge qol jetkizip otyr. Bir ǵana mysal, byltyr oblystyń aýylsharýashylyq ónimderiniń eksporty 37 paıyzǵa artqan eken. Buryn jergilikti dıqandar kúrish ónimderin shetelge shyǵarý baǵytynda birshama qıyndyq kórip júrgen edi. Qazir bul ónimdi Iranǵa deıin ótkizýge jol ashyldy. Sondaı-aq eksportta kókónis – 3,5, kókónis 2 esege artty.
Qazir Qyzylorda jerinde baspanaǵa qol jetkizgen buqaranyń qatary basym. Derekke kóz salyp kórsek, 2013 jyldan beri oblysta 2 mln sharshy metr turǵyn úı boı kóterip, eldiń ıgiligine aınalǵanyn kópshilik jaqsy biledi. Sodan beri oblys ortalyǵynda 14 jańa shaǵyn aýdan halyqtyń kózaıymyna aınaldy.
Búginde qyzylordalyq aǵaıyn jańa ǵımarattardyń kóptep salý kórinisine kózin ábden úıretti. О́ıtkeni eki kúnniń birinde esigin aıqara ashqan nysandar qatary kóbeıgenin kópshilik keleli isterdiń biri retinde sanaıdy. Dáıek keltire ketsek, sońǵy 5 jylda Syr óńirinde 200 áleýmettik nysannyń iske qosylǵanyn aıryqsha ataı ketkenimiz abzal. Sondaı-aq birneshe jyl boıy qurylysy bitpeı jatqan 34 iri áleýmettik nysan qurylysyna núkte qoıyldy. Aıtpaqshy, 2013 jyldan beri oblysta jańadan salynǵan 45 mektep jas órenderge qushaǵyn aıqara ashty. Onyń ishinde 37-i uzaq jyldan beri ildáldalap kele jatqan apattyq jaǵdaıdaǵy mektepter edi.
Mundaı keleńsiz kórinister óńirdiń densaýlyq saqtaý salasynda da kezdesetin. Sońǵy 5 jylda osyndaı kúıde turǵan 49 ǵımarat jańalandy. Jalpy alǵanda, medısına salasynda 57 nysan eldiń ıgiligine aınaldy. Aldaǵy eki jylda 8 ǵımarat qurylysy aıaqtalady dep kútilýde. Olardyń qatarynda shalǵaı aýyldardaǵy densaýlyq saqtaý oryndary da bar. Qýanarlyǵy, óńirdiń mádenıet salasynda da ıgilikti ister atqaryldy. 2013 jyly oblysta «Mádenı mura» boıynsha ǵylymı-ádistemelik keńes quryldy. Osynyń nátıjesinde Qorqyt ata mádenı murasy jáne oblystyń 9 mádenı-tarıhı eskertkishi IýNESKO-nyń dúnıejúzilik tizimine engizildi.
Qaı iske de halyq – ádil tóreshi, óz baǵasyn beredi. El ıgiligi úshin jasalǵan árbir is óz nátıjesin kórsetip otyr. Syr óńiri ómirindegi ómirsheń jobalar, baıypty bastamalar, jarqyn jobalar halyqtyń erteńge degen senimin odan ári nyǵaıta tústi.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
