Elbasynyń joldaýlarynda taıaýdaǵy ońjyldyqta teńestirilgen jedel damý arqyly ekonomıkanyń básekege qabilettiligin qamtamasyz etý tapsyrylǵan. Osy maqsatta údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy ázirlenip, nátıjesinde elimizdiń órkendeýine keń jol ashqan ındýstrııalandyrý baǵytyndaǵy jumystar júıelenip, jalǵasyn tabýda. Sonyń biri – Taldyqorǵan qalasynan 600 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Balqash kóliniń jaǵalaýyndaǵy Úlken kentinde ashylǵan Balyq zaýyty.
Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda Jetisý jerinde tııanaǵy keltirilgen on jobanyń qataryndaǵy kásiporyn qazirdiń ózinde osyndaǵy júzge jýyq turǵyndy jumyspen qamtydy. Kenttiń toǵyz joldyń torabynda ornalasýy men kóldiń tabıǵı baılyǵy óndiristi damytýǵa qolaılylyǵy aldyn-ala oılastyrylǵany anyq ańǵarylady. Baǵdarlamanyń tııanaǵyn keltirýge kúsh salǵan «Kompanııa Jeńis-2006» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi balyq zaýytynyń irgetasyn osylaı qalaǵan. Jumyssyzdyq máselesi sheshilip, turǵyndardyń áleýetin kóterý men óńirdiń damýyna yqpalyn tıgizgen kásiporyn qurylysy ótken jyly bastalyp, bıyl qyrkúıek aıynda iske qosyldy. Alǵashqy ónim osylaısha tutynýshyǵa jol tartqan. Az ýaqyt ishinde 68 tonna balyq óńdelip, bıýdjetke 480 myń teńge salyq túsip otyr. Zaýyttyń qýaty jylyna 700 tonnadan astam balyq óńdeýge jetedi. Daıyn ónim elimizdiń barlyq aımaqtaryna jóneltilip jatyr. Qazirgi kezde seriktestik shet memleketterdiń birqatarymen kelissózder júrgizýde. Al, Lıtvamen kelisim-shart qazan aıynda jasalsa, olar «KamAZ» toly ónimdi elderine áketip úlgergen.
Bul táýelsizdik ákelgen ıgilik qoı. Buryn osyndaı zaýyt týraly armandamaıtyn da edik. Memlekettiń qamqorlyǵymen osyndaı dárejege jetip, kásiporyn ashyp jatyrmyz. Úlken jetistik. Bul elimizdiń 20 jyldyǵy mereıindegi aýqymdy shara ekeni daýsyz, deıdi kásiporyn dırektory Ernat Áldibaev.
Kásiporyn balyq ónimderin óńdeýdegi halyqaralyq talaptarǵa saı salynǵan. Balyq qabyldaý qosyny, jýý, muzdatý, saqtaý sehtary Germanııa men Gollandııadan ákelingen jańa qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. 1500 tonna balyq saqtaıtyn qoımasy bar. Nátıjesinde mundaǵy jumys bir sát te toqtamaı, jyl on eki aı jumys isteýge múmkindik týǵyzylǵan.
Taǵy bir aıta ketetin jaı, Balqash kólinen aýlanatyn segiz túrli balyq osy jerde óńdeledi. Qazir mundaǵy jumysshylar kókserke balyǵynan jartylaı daıyn ónim daıyndaýda. Máselen, balyqtyń jon eti alynǵannan keıin, onyń urty men alqymy da kádege jaraıdy eken. Tipti, qalǵan etterinen farsh daıyndalsa, súıeginen mal azyǵy shyǵarylady. Iаǵnı, qaldyqsyz ónim. Qazir osy sehta óńdelgen balyq tutynýshyǵa jartylaı daıyn ónim túrinde jetkizilýde. Aldaǵy jyldan bastap, balyq ónimderiniń túrlerin kóbeıtý josparlanǵan. Teńiz balyqtaryn shetelden ákelip, osynda óńdeý qarastyrylyp, oǵan daıyndyq jasalýda. Teńiz balyqtaryn qaqtap, ystaıtyn bolamyz. Syrtyna taýar belgisin japsyryp, daıyn kúıinde tutynýshyǵa jiberemiz. Etıketkaly daıyn ónim de shyǵaramyz, deıdi tehnolog Sársengúl Erjanova.
«Jeńis – 2006» seriktestigin shıkizatpen qamtamasyz etetin osynda «Som ı D» dep atalatyn taǵy bir seriktestik bar. Ol «Quıǵan» aýylynda ornalasqan. Jylyna 1000 tonnaǵa deıin balyq aýlaýǵa lısenzııa alǵan balyqshylar óz jumystaryn tyńǵylyqty atqarýda. Qazir 30-ǵa tarta balyqshy osy kásippen aınalysýda. Zaýytta 60-tan asa jergilikti turǵyndar eńbekke tartylǵan.
Indýstrııalandyrý kartasymen ashylǵan bul zaýyttan basqa munda kishigirim tórt balyq óńdeý kásiporny bar. О́ndiris oryndarynyń kóptep ashylyp, jumys isteýinen munda jumyssyzdar múlde joq deýge bolady. Kól jaǵalaýyndaǵy aýyl 1985 jyly jumysshy kenti retinde qurylsa, qazir eki myńǵa jýyq halyq mekendeıdi. Sońǵy on jyldan beri memlekettik baǵdarlama aıasynda aýyldyń jaǵdaıy jaqsardy. Aýyz sý máselesi sheshilgen. Orta mektepke kúrdeli jóndeý júrgizilip, oqýshylardyń tııanaqty bilim alýyna jaǵdaı qarastyrylǵan. Eń bastysy, jumyssyzdyq máselesiniń túıini tarqatylǵanyn qýanyshpen jetkizedi kent jurtshylyǵy.
Kentte turyp jatqanyma jıyrma jyl boldy. Eshqaıda qonys aýdarǵym kelmeıdi. О́ıtkeni, barlyq jaǵdaı bar. Shalǵaıdaǵy aýyl dep eskerýsiz, eleýsiz qalǵamyz joq. Mine, qanshama óndiris oryndary ashylyp jatyr. Erinbegen eńbek etip, qaladaǵylardan kem turmaıtynyn ýaqyttyń ózi dáleldeýde, deıdi Úlken aýylynyń turǵyny Veronıka Gorıacheva.
Elimizdiń ońtústigi men soltústigin elektr qýatymen qamtamasyz etken kásiporyn da Úlken aýylynyń irgesinde. Barıt óńdeıtin Shyǵys ken basqarmasy da osy jerde oryn tepken. Kenttiń 60-qa tarta adamy ken ornynda eńbek etse, taǵy bir mańyzdy nysannyń bolashaqta boı kóteretinin olar maqtanyshpen qabyldaýda. Ol – Balqash jylý elektr stansasy. Elbasymen 2010 jyldyń 28 maýsymynda ótken telekópirde strategııalyq mańyzy bar jobanyń alǵashqy qazyǵy qaǵylǵany belgili.
Tarıhı sátti turǵyndar umytqan emes. 2015 jylǵa deıin jylý elektr stansasynyń qurylysy aıaqtalady dep josparlanǵan. Demek, taǵy júzdegen jumys orny ashylyp, Úlkenniń erteńine degen úmit ulǵaıa túspek.
Kúmisjan BAIJAN.Almaty oblysy.
