Qazirde elimizdiń shyǵysynda kókónis ósirýmen túbegeıli túrde aınalysyp kele jatqan jeti sharýashylyq bolsa, erke Ertistiń jaǵasyna jaıǵasqan «Muzdybaı» sharýa qojalyǵy sonyń biri ǵana emes, biregeıi bolyp tabylady.
Mine, qurylǵanyna jeti-segiz jyl bolyp qalǵan sol sharýa qojalyǵynyń basshysy Talǵat Baımýrınovpen áńgimelesip otyrmyz. Jasy búginde qyryqtyń ortasyna kelip qalǵan Talǵat baýyrymyz sózge de, iske de shıraq pa dep qaldyq. Sonyń aıǵaǵyndaı, aıtaıyn degen oıyn ishke búgip qalmaıdy eken. Topyraǵy qunarly Muzdybaı aýylynda ómirge kelipti. «Dańq» ordeniniń eki dárejesin ıelengen soǵys ardageri Aıtken atasy soǵystan keıin osy aýylda traktorshy bolyp eńbek etipti. Bul óńirde alǵash kókónis ósirýmen aınalysqan da sol kisi eken. Ájesi Bıjamal da, sheshesi Gúlsim de jaz bolsa egistik alqabynan tabylatyn. Tórtinshi klasty bitirgen soń bul da solardy mańaılap, jandarynan shyqpaıtyn. О́geı ákem Iýrıı Sergeevıchke de eńbekke baýlyp, túzý jolǵa salǵany úshin máńgi qaryzdarmyn deıdi Talǵat búginde.
Iá, munyń Jer-Anany súıip, baǵalap, baptaı bilýge úıretken osy abzal jandar edi. Bolmasa alǵashqy mamandyǵy geolog bolatyn. Segizinshi klastan keıin Semeıdegi geologııalyq barlaý tehnıkýmyn bitirgen. Odan keıin sol mamandyǵy boıynsha úsh-tórt jyl eńbek etkeni de bar. Biraq qalaǵan mamandyǵyna kóńili tolmaı toqsanynshy jyldardyń basynda týǵan jerge túpkilikti qaıtyp oralǵan. Sóıtip, Ertis jaǵasynan elý gektar jerdi arendaǵa alyp, júgeri ósirýmen aınalysqan. Sol joly bir maýsymda 12 myń rýblden astam tabys tapqan. Bul sol kezdiń mólsherimen alǵanda asa úlken tabys edi. Biraq zańdy tabysynyń besten biri ǵana qolǵa tıgen. Soǵan da táýbe degen. О́ıtkeni, bul kezde eski tártip jańa talpynysqa áli jol bere qoımaǵan-dy.
Qyzyq bolǵanda, ol oılamaǵan jerden sol kezdegi «Semeı» keńsharynyń bólimshe basqarýshysy bolyp shyǵa kelgen. Sóıtse sharýashylyq bacshysy Borıs Nedoborov traktordy ózi jóndep alyp, tańnyń atysynan kúnniń batysyna deıin egistik alqabynan shyqpaıtyn jas jigittiń tirligin unatyp-aq qalǵan eken. Biraq jer emshegine jarmasqan jigittiń basshy bolýǵa tipten de yqylasy joq edi. Alaıda sharýashylyq basshysy men partkom hatshysy Úmit Saparqyzy ekeýlep júrip muny óz degenderine kóndirgen. Keıinde adamdarmen jumys isteýde munyń da paıdasy bolǵanyn qaıtip joqqa shyǵarsyn.
Sóıte júrip Astanadaǵy Qazaq ınjenerlik-tehnıkalyq akademııasyna syrttaı oqýǵa túsip, ekonomıst mamandyǵyn ıelengen. Bylaısha aıtqanda, ekinshi mamandyǵynyń da jerge, agronomııaǵa esh qatysy joq. Soǵan qaramastan Talǵat Bolatuly osydan alty jyl buryn kókónis ósirýmen aınalysatyn óz sharýa qojalyǵyn ashyp alady. Sodan bergide jer-jerde ótip jatatyn túrli semınar jıyndardyń birinen qalǵan emespin deıdi búginde ol. Qojalyq basshysy osylaısha praktıkalyq tájirıbesin teorııamen ushtastyra bilgen.
Alǵashqyda munyń ıeligindegi jer mólsheri júz gektarǵa jeter-jetpes bolsa, qazirde onyń kólemi úsh júz gektardaı. Qajetti tehnıka da barshylyq. Jańa traktordyń ózi altaý. 12 fregat munyń syrtynda. Sýdan jáne tapshylyq joq. Tehnıkanyń basym deni sheteldiki. Aıtalyq, Danııadan quny eki júz myń eýroǵa jýyq sábiz jınaıtyn kombaın alǵyzdy. Qymbat pa, árıne qymbat. Biraq sapasy qandaı, shirkinniń. Júrip kele jatyp ár tetigin qajetine qaraı ózi maılap otyratynyn qaıtersiń! Al mundaı kompıýterlendirilgen tehnıkaǵa sonsha qarjy artyq ta emes. Buıyrsa, ony belgilengen jeti jyl ishinde ótep te shyǵar.
Bıyl bular 160 gektar jerge kartop egip, sonyń ár gektarynan 30 tonnadan ónim aldy. Bul aımaq boıynsha joǵary kórsetkish. Sondaı-aq, jetpis gektarǵa egilgen sábizdiń ár gektarynan elý tonnaǵa jýyq, al qyryq qabattyń ár gektarynan 70 tonnadan ónim jınaldy. Bul da jaqsy kórsetkish. Kartop demekshi, ony erte kóktemnen bastap ósirýmen aınalysyp jatqan da osylar. Qojalyq sáýirdiń aıaǵynda salynǵan kartoptan shilde aıynda ónim alýǵa jetisýde. Alǵashqy ónim birinshi kezekte О́skemen men Semeıge jóneltiledi. Sóıtip, osy shaqta ońtústikten kelip jatqan qymbat ónim sapasyn eriksiz túsirýge májbúrleıtin de atalǵan sharýa qojalyǵy.
Búginde qojalyqta turaqty túrde otyz adam eńbek etýde. Maýsymdyq jumys kezinde olardyń sany júzge deıin barady. Mundaǵy ortasha jalaqy elý myń teńge mólsherinde. Bul bir jylǵa shaqqandaǵy orta kórsetkish.
Qazirde bul sharýa qojalyǵy jer kólemi jóninen oblys boıynsha aldyńǵy qatarda. Aldaǵy múmkindik odan da zor. Iаǵnı, keler jyly mundaǵy jer kólemi eki jarym myń gektarǵa deıin jetkizilýi ábden múmkin. Aldaǵy jyly sondaı-aq munda kókónis saqtaıtyn qoıma paıdalanýǵa berilmek. Onda nemis óndirisiniń jeldetkishi ornatyl-maq. Jer kólemi ulǵaıǵan soń qosymsha jumys kúshi de kerek. Sóıtip, munda turaqty jumys isteıtinder qatary elý adamǵa jetkizilmek. Ol úshin turǵyn úı qajet. Bular osy maqsatpen oblys ákiminen eki páterli on úı qurylysyna kómek surap otyrǵan kórinedi. Oblys basshysy tarapynan tıisti oryndarǵa tapsyrma da berilipti. Bıyl oblys basshysy, sondaı-aq venchýrlik kelisimge qol ushyn beripti. Iаǵnı, osy kelisim boıynsha qolǵa tıgen qarjyny bular kúzde ónim túrinde qaıtarýda.
Sóz sońynda Talǵat Bolatulynan otbasy týraly suraǵanbyz. Joldasy Názıra Tókenqyzy da mamandyǵy boıynsha ekonomıst kórinedi. Názıra meniń orynbasarym retinde negizinde ónimdi ótkerý isimen aınalysady deıdi otaǵasy.
Mine, búgingi zaman keıipkeriniń ómir tynysy osyndaı. Onyń ózi bolsa osynyń bári el egemendiginiń arqasy deıdi.
Dáýlet SEISENULY.
SEMEI.
