Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Elbasy áýeli ekonomıka, sodan soń saıasat baǵytyn alǵa qoıdy. Egemen elimizdiń keıingi damý kezeńderi bul ustanymnyń durystyǵy men ómirsheńdigin dáleldep berdi. El ekonomıkasyn damytý týraly áńgime qozǵaǵan kezde onyń boıyna nár júgirtetin qarjy júıesin aınalyp ótpeý esh múmkin emes. Beınelep aıtqanda, atalmysh júıe ekonomıkanyń qan tamyrlary ispettes. Táýelsizdik jyldarynda elimizdiń qarjy júıesi de tolyq qalyptasyp úlgerip, el ekonomıkasynyń odan ári damýyna qomaqty úlesin qosa bastady. Tipti búginde qarjygerlerdiń qatysýynsyz ekonomıkanyń birde bir salasynyń tolyqqandy qyzmetin kózge elestetý qıyn-aq.
Bir sózben aıtqanda, qarjy salasyn reformalaý kezeńi jas memleket úshin aýyr synaq qana bolyp qoıǵan joq, sonymen birge belgili bir tabystarǵa jetý jyldary boldy. Osylaısha qysqa tarıhı merzim aralyǵynda ekonomıkalyq toqyraýdy qalpyna keltirip qoımaı ony odan ári jedel túrde damytýdyń negizderi qalandy. Osynaý aýqymdy memlekettik istiń alǵa basýyna respýblıka óńirleriniń qosqan úlesteri aıtarlyqtaı. Buǵan eldiń shalǵaı aımaqtarynyń biri Batys Qazaqstan oblysynan birer mysal keltirýdiń de oraıy kelip turǵandaı.
Eger 2000 jyly oblys bıýdjeti nebári 11 mıllıard teńgeni qurasa, ótken 2010 jyly bul mólsher 105,9 mıllıard teńgege kóterildi. Iаǵnı munyń ózi óńir bıýdjeti on jyldyń ishinde on esege jýyq ósti degen sóz. Sonyń ishinde bul qomaqty bıýdjet qarajatynyń 21,1 jáne 29,8 paıyzy densaýlyq saqtaý men bilim berý salalaryn damytýǵa bólingenin aıta ketken jón. Osynaý derekter men dáıekter batysqazaqstandyq qarjygerlerdiń táýelsizdik jyldaryndaǵy jetistikterin aıǵaqtaı alatyny aıan.
Sonymen birge, bul tabystarda qarjy salasynyń jilik maıyn shaǵyp ishken isker de kásibı deńgeıi joǵary basshy kadrlardyń úlesi bar ekeni anyq. Ári olardyń qyzmetine turaqtylyq pen ornyqtylyq sekildi sıpattar tán demekpiz. Táýelsizdiktiń jıyrma jylynda óńirdiń qarjy salasyn Jeńis Rahymbekov pen Asqar Hamıtov basqaryp kelgen. Eń bastysy olar oblys bıýdjetiniń áleýmettik baǵdarǵa qaraı bet túzeýine kóńil aýdarǵany atap aıtýǵa turarlyq másele.
– Táýelsizdiktiń eleń alańynda oryn alǵan qıynshylyqtar umytylmaq emes. Odaqtyq memlekettiń ekonomıkasyna negizdelgen ónerkásip óz qyzmetin toqtatty. Keńestik júıedegi sovhozdar men kolhozdar taratyldy. О́ıtkeni, olar uzaq jyldar boıy asa qomaqty memlekettik dotasııanyń kómegimen kún keship kelgen-di. Qyzmetke qabiletti turǵyndardyń basym bóligi alǵashqy kezde jumyssyzdyqtyń qamytyna moıyn usyndy. Jasyratyny joq bul kezeńde zeınetaqy men eńbekaqyny tóleý merzimi birneshe aılarǵa deıin sozylyp ketti. О́ıtkeni, sol tusta el men oblys bıýdjetiniń múmkindigi tym shekteýli bolatyn. Tek Elbasy men onyń serikteriniń sol tustaǵy myqty erik-jigeri men ólsheýsiz eńbekteriniń nátıjesinde bul kóńilsiz kórinister kelmeske ketti. Qysqa ýaqyt ishinde sheteldik ınvestısııa el ekonomıkasyna qyzmet jasaı bastady. О́ndiris pen aýyl sharýashylyǵy naryqtyq ekonomıka talaptaryna saı qaıta jańǵyrtyldy. Bosap qalǵan dúken sóreleri azyq-túlik pen óndiristik taýar túrlerine tola bastady. El turǵyndarynyń Qazaqstannyń keleshegine degen senimi osylaı ornyqty, dedi bizge osy materıaldy gazetke ázirleý barysynda Batys Qazaqstan oblystyq qarjy basqarmasynyń bastyǵy Asqar Hamıtov.
Iá, basqarma basshysy atap kórsetkendeı, el turǵyndary táýelsizdik synyna úlken abyroımen tótep bergeni belgili. Eń bastysy, qazaqstandyqtar syndarly sátte ózderiniń múmkindikteri men qabiletterine sendi dep aıqyn tujyrym jasaýǵa bolady. Táýelsizdik syny kez kelgen ýaqytta, kez kelgen jaǵdaıda aldymyzdan shyǵyp otyratyny da aqıqat. Sondaı tótenshe synnyń biri – bıylǵy kóktemde Aqjaıyqta oryn alǵan alapat sý tasqyny. Bul shaq oblystyń qarjy júıesine de óz synyn tosyp turǵan edi. Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Nurlan Noǵaev bul jóninde tyń da tosyn derekterdi alǵa tartty.
Tasqynǵa baılanysty oblystaǵy qarjy júıesiniń qyzmeti de aıaq astynan kúrdelenip sala berdi. Tólemderdi ýaqytynda tóleý, onyń aıaqasty bolýyna jol bermeý, balanstardy qurastyrý, qarjy salasyndaǵy ózge de ıirimi mol operasııalar árbir qarjygerden jedeldik pen uqyptylyqty ári kásibı sheberlikti talap etti. Onyń ústine jyǵylǵanǵa judyryq degendeı, tıisti tártip boıynsha memleketten bólinetin birqatar qarjylaı kómekterdiń óńirge kelý merzimi kesheýildep jatty. Osyndaı qıynshylyqtarǵa qaramastan, oblystyń qarjy júıesi ilkimdilik tanytty, deıdi ol.
Iá, tutastaı qazaqstandyq qarjy júıesiniń bir bólshegi ispettes batysqazaqstandyq qarjygerler egemendik synyna qabaq shytpaı, oǵan ózderiniń tabandylyǵy men kásibı sheberlikterin qarsy qoıyp keledi.
Temir QUSAIYN.Batys Qazaqstan oblysy.
