Sýretti salǵan Aıdarbek ǴAZIZULY, «Egemen Qazaqstan»
– Ǵalııash! Demin bir jutyp ózin áldenip alǵan sekildi sezinip, áıelin taǵy da shaqyrdy.
Ǵalııash tańǵy uıqysyn qımasa da qasyna keldi. Ánýar alty aıdaı tósek tartyp jatyp qalǵan bolatyn. Sebebi nashaqorlyqqa salynyp, úıin tozdyryp jibergen, endi jarty jylǵa jýyq sal bolyp, aıaq qoldary dirildep, keıde sóıleýge de shamasy kelmeı qalatyn ólimsek kúı keship jatyr.
Ánýar janary solǵyn tartqan kúıde:
– Ǵalııa, maǵan sý ákep ber de qasyma otyrshy, – dedi. Ǵalııa úndemeı bir kese sýyn berdi. Ánýar jutynyp otyryp ishti de:
– Ǵalııa, sen meni keshir! Men esirtkiniń ne ekenin bile turyp, nashaqor boldym. Seni de, eki ulymdy da, áke-sheshemdi de, qaryndastarymdy da shyǵynǵa túsirdim. Olardan keshirim suraýǵa ýaqytym qalmady, sondyqtan meniń keshirimimdi aıtarsyń, – degen kezde Ǵalııa selk ete qaldy. О́lim týraly oı solq etkizip óte shyqty. Ǵalııanyń mundaı hálin Ánýar ishteı sezdi de, kózinen baıqady da, ári qaraı sózin jalǵastyrdy.
– Ǵalııa, osy alty aıǵa jýyq jatqanymda men jaı jatqan joqpyn ǵoı. Mundaı halge qalaı jettim, ne sebep boldy, kim kináli? Sonda rýhymnyń álsizdigi me degen suraqtarǵa ishteı jaýap berdim. Úlgergenimshe, shamamnyń kelgeninshe ósıet qaldyrdym. Nashaqor adam qandaı ósıet qaldyrar dersiń dep kúlmeńder. Árıne kóp nárseni jaza da almadym. Biraq jazǵanymnyń ózi keleshek urpaqqa sabaq bolar. Osynshama jasqa kelip, Otanymnyń úlgili azamaty bolýdyń ornyna esirtki degen bálege tótep bere almadym. Uıat-aı deseńshi!..
Ánýar toqtap qaldy. Ári qaraı sóıleýge shamasy kelmeı, tili kúrmeldi. Ornyna jatqyzaıyn dese Ánýar kóz jumǵan eken. O, Alla! Adam ólimi qanshama tabıǵı nárse bolsa da, jas adamnyń, osynshama qorlanǵan jannyń, otbasyna, qaryndastaryna, áke-sheshesine qııanat jasaǵan adamnyń ólimi jantúrshigerlik eken.
Ánýardyń ólgeni jaqyn adam retinde Ǵalııashtyń janyn aýyrtty. О́zin-ózi ustaý úshin Ánýardyń ólimi úıime tynyshtyq ákeledi-aý degen de oıǵa keldi. Ne qaıǵyratynyn, ne shúkirshilik aıtyp, jeńildenerin bilmeı, birshama ýaqyt meń-zeń bolyp turyp qaldy. Esin jınaǵan soń týǵan-týystarǵa habar berdi...
Jerlep, jetisin, qyryq kúndigin ótkizgennen soń qoly bosaǵandaı sát týdy. Jerleýdiń ózi Ánýardyń álemin ózge qyrynan tanytqandaı boldy. Qaıǵyǵa ortaq bolǵan adamdar kelip, túrli oı-pikirlerin aıtty. Nege ekenin, Ánýardy maqtaǵandar kóp boldy. Eki uly uıqyǵa ketken kezde Ǵalııash Ánýardyń óler aldynda aıtyp ketken sózderin esine aldy. Qalaı ómir súrgenderi, birge júrgen, qýanǵan, sońǵy bes-alty jyl ishinde úıdiń ishinde kúnige urys-tóbeles, aıqaı-shý ketpeı qoıǵan kúnderi eske tústi.
Ekeýi úı bolǵan kezde, asa kelisti, boıy uzyn, jigittiń sultany edi. Kóp qurbylarynyń armanyna aınalǵan jigit bolatyn. Sol birneshe qyzdyń ishinde Ǵalııany tańdap, otaý qurdy. Jumysy da alǵa júrgen azamat edi. Úıdiń jaǵdaıyn jasap, bala-shaǵa súıdi. Bireýdiń aldy, bireýdiń arty bolyp ómir súrdi. Sońǵy bes-alty jyl boıy Ánýar esirtkige berilip, jaraıdy-aý degen dúnıesin satyp, kóringenge qaryz bolyp, úıinde janjal, urys-keris kóbeıip, otbasylary tozyp ketken bolatyn. Ásirese Ánýardyń áke-sheshesiniń jylaǵan kezde etegi kóz jasyna tolatyn. Qabyrǵalary qaıysyp, mańdaıy jerge jetetin. Qartaıǵan shaǵynda balanyń buzaqy bolǵanyn eshkimniń basyna bermesin. Ánýardyń nashaqor bolǵanyna kúıingen týǵan-týystary dalbasalap balgerlerge de apardy, táýipterge de kórsetti. Qansha shyǵyndalsa da, aqyl-keńesterin aıtsa da Ánýar kúnnen-kúnge adamdyq qasıetin joǵalta berdi. Munysy qalaı eken? Sonda úı ishindegi on bes adamnyń bir adamǵa áli kelmegeni me? Múmkin bir adamnyń nashaqor bolmaýyna bir otbasynyń shamasy jetpese kerek, onymen búkil qoǵam, aınaladaǵy orta, álem kúresýi kerek shyǵar. «Esirtki – HHI ǵasyr tajaly» degendi bilgen adam aıtqan ǵoı, sirá. Áıtpese, otbasyndaǵy janashyr baýyrlary qoldarynan kelgen kómegin aıamady. Bastarynan mundaı soraqylyq ótpegen adamdar muny túsine me eken? Túsinse esirtkige qarsy kúres áldeqaıda alǵa jyljıtyn edi ǵoı.
Ánýardyń aıqaıy, balalardy, ózin urǵany, dúnıe-múlikti syndyrǵany, bolmaıtyn tıyn-tebenge satyp jibergeni kóz aldyna elestedi. Nashaqormen nan bólisip, bir shańyraqtyń astynda ómir súrý degen óte qıyn.
Osyndaı oıǵa shomyp ketken onyń esine, kúıeýiniń ósıet qaldyrdym degeni tústi. Jatqan jerin jıystyryp júrgen kezde tósektiń astynda jazýy bar birneshe paraq tabylǵan bolatyn. Ony Ǵalııash jazý ústeliniń bir buryshyna qoıa salǵan edi. Ánýar jazyp ketken qaǵazdardy alyp oqı bastady.
«Dúnıeni menshe súıip, menshe jerigen kim bar eken? Esirtki satýshy adamdar múmkindiginshe baıyp alady. Sorlaǵanda men sorladym. Áke-sheshemniń, tórt qaryndasymnyń júzin tómendetip, qara bet qyldym.
О́zimniń áıelime, eki ulyma ne kórsettim, qandaı ónege qaldyrdym? Bárinen de aıyryldym, endi mende baqyt ta, bereke de, yntymaq ta, mansap ta joq. Árıne munyń bárine de birinshi ózim kinálimin. Buǵan qosa, dıskotekalardaǵy rok-mýzykalar, shetel estrada juldyzdarynyń ashyq suhbattary, shetel kitap belletrıstıkasy, esirtki satý, qoldaný, taratýdy tabys kózi, órkendeıtin bıznes retinde kórsetetin kınofılmder kináli sııaqty. Meniń esirtkige alǵashqy qyzyǵýshylyǵym nashaqorlardyń túrli kompozısııasynan bastaldy-aý dep oılaımyn. Bir kúni jumystan júıkem sharshap kelip, teledıdardy qosqan edim, sharshaǵan, buzaqy, ashy daýyspen, qara kıingen adamdar opıýmdy stılıstıka dep óleń aıtyp jatyr eken.
Bul «Agata Krıstı» edi. Osydan sharshaǵanymdy basatyn opıým ba, álde osyǵan uqsas birdeńe bolar, sony erteń izdestirip bir-eki tartyp sharshaǵanymdy basyp kóreıinshi degen oı keldi. Erteńine dıskoteka bolatyn jerge izdegenimdi tabarmyn dep bardym. Bul jerde óz-ózderine rıza bolyp, baqytty sezinip júrgen jandarǵa tap boldym. Sóıtsem, munda marıhýana shegip, HH ǵasyrdyń 60-shy jyldaryndaǵy amerıkalyq kommýnalarda ósken hıppılerdiń progressıvti rok-mýzykasyn jáne psıhodelıkalyq rokty tyńdap, esirtki shege bastaǵan adamdar jınalady eken. Árıne ol jerden qur qol kete almaısyń. Esirtki shegip, óz-ózimdi rahat sezindim. Ári qaraı ne bolǵanyn bilmeımin. Áıteýir osy bálege qushtarlanyp aldym, onsyz ómir de súrgim kelmeı ketti. Esirtki týraly aqparatty, kitaptardy, fılmderdi qyzyǵa kórip, tyńdaı bastadym. Sóıtip kitaphanaǵa barsam esirtki, nashaqorlyq jaıly kórkem ádebıetter taptym. Kóbi shetel ádebıeti eken.
Biraq kitaptardyń bireýinde de sońǵy nátıjesiniń qandaı bolatyny aıtylmaǵan. Bar bolǵany odan rahat alatynyń, tabystyń kóptigi, aqsha úshin bir-birin óltirý jaıynda áserli jazylǵan. Sonda bul qalaı, otbasymnan basqaǵa denimniń saý, táni taza azamat bolýym kerek bolmaǵany ma? Esirtkiniń taralýyna barlyq jaǵdaı jasap qoıǵan ba deımin. Esirtkini qalaı qoldanatynyn, sizdi lázzatqa baýlaıtynyn bilgińiz kelse – rok mýzyka deseńiz – tyńdańyz, kınofılm kóremin deseńiz kórińiz, ádebı kitap oqımyn deseńiz – oqyńyz. Qandaı paradoks. Muny túbine deıin sheshýge meniń mursham da, densaýlyǵym da, mıymnyń qabilettiligi de qalmady.
Aıtar sabaǵym «Basyńdy kóter, basqa eldiń jaman qasıetterin arqalaǵansha, otbasyńa, áke-shesheńe, qaryndastaryńa kómek kórset, ata-babalaryńnyń arýaǵyn syıla, solardyń qaldyryp ketken altyn qazynasyn saqtaı bil degen eken. Laıym, shańyraqtaryńyzǵa esirtki, araq degen bálelerdi jolatpasyn. Zardaby – kemseńdep jylaǵan áke men sheshe, qabyrǵalary sógilgen ini men qaryndastar, artyńda jylap qalǵan jesir áıel men jetim bala-shaǵa». Ánýar osylaı jazypty. Ǵalııa ári qaraı oqı almaı kóz jasyna erik berdi...
Gaýhar MEDEÝOVA
