Túrkistan oblysynda sýarmaly jer kólemi ulǵaıady

Bul derekter Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeevtiń qatysýymen Túrkistanda ótken óńirdegi agroóner­kásiptik keshenin damytý baǵ­darlamasy men ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylý barysyn talqylaýǵa arnalǵan semınar-keńeste keltirildi. Atalǵan jıyn­ǵa Túrkistan oblysynyń ákimi J.Túımebaev, Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrliginiń ókilderi, aýdan, qala ákimderi, aýyl ákimderi jáne iri taýar óndirýshiler men kooperatıv tóraǵalary qatys­ty. Aıta ketelik, Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Túrkistan obly­syna jumys sapary barysyn­da aldymen Ordabasy aýdanyn­daǵy «KazKioti» traktor zaýyty jumysymen tanysqan bola­tyn. Ońtústik Koreıa ınjener­leri­niń úlgisi boıynsha traktor qurastyratyn zaýyttyń óni­mine suranys joǵary. Qazir osy kásiporynnan traktor alatyn sharýalarǵa «QazAgroQarjy» qarjylyq kompanııasy arqyly nesıe berý sharalary qolǵa alynýda. Zaýyt jylyna 6 myń traktor qurastyrý múmkindigine ıe. О́mirzaq Shókeev kásiporynnyń jumysyna oń baǵa berip, qajet bolǵan jaǵdaıda memleket tarapynan qarjylaı qoldaý kórsetiletinin aıtty. Sondaı-aq vıse-premer Arys qalasyndaǵy Aqdala aýyldyq okrýgine kelip, «Jańa Aqdala» JShS-niń egistik alqabyn aralap kórdi. Joǵary sapaly tomat jáne alma pastasyn óndiretin 2700 gektar aýmaqty alyp jatqan kásiporyn 2009 jyly qurylǵan. Seriktestikte 48 adam turaqty jumys iste­se, maýsymdyq kezeńderde jumys­shy­lar sany 200-ge jetedi. Sharýa­larmen júzdesken mınıstr mem­leket tarapynan bul salaǵa qol­daý joǵary ekenin aıta kele, oń bastamaǵa sáttilik tiledi. Ju­mys sapary barysynda О́.Shó­keev «Gol­den camel group LTD» kom­pa­nııa­synyń qymyz ben shubatty óń­­dep, qurǵaq sút shyǵaratyn za­ýy­­tynyń jumysymen de tanys­ty.

Agroónerkásip keshenin da­mytýdyń 2017-2021 jyldarǵa ar­­nalǵan baǵdarlamasyna engizil­gen tolyqtyrýlardy talqylaýǵa arnalǵan jıynda agrosektordy jedel damytý joldary boıynsha usynys-pikirler ortaǵa salyndy. 

«Búginde otandyq et ónim­derine О́zbekstan men Iran ǵana emes, Qytaı da qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Ásirese Qytaı naryǵynyń ashylýy – qazaqstandyq aýyl sha­rýashylyǵy taýar óndirýshilerine berilip otyrǵan úlken múmkindik. Muny fermerler tıimdi paıdalanýy tıis. Memleket basshysy N.Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵ­daı­yndaǵy damýdyń jańa múm­kindikteri» atty Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy ulttyq ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerektigin aıtqan bolatyn. Elbasy tapsyrmalaryn oryndaý úshin biz agroónerkásip kesheniniń 2017-2021 jyldardaǵy damý baǵdarlamasyn qabyldadyq. Aldaǵy bes jylda saladaǵy eńbek ónimdiligi men eksport kólemin 2,5 esege arttyrý­dy kózdep otyrmyz», dedi jıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri. Sondaı-aq mınıstr agroónerkásiptik keshenin damytý baǵdarlamasynyń oryndalýy tikeleı aýdan jáne aýyl ákimderiniń mindeti ekenin, árbir aýdandaǵy qoldanylmaı jatqan egistik jerlerdi qoldanysqa engizip, sýarmaly jerlerdiń kólemin arttyrý, qarqyndy baý sha­­rýa­­shylyǵyn damytý jáne aýylsharýashylyq salasyna ın­ves­tısııa tartýdy basty nazar­ǵa alý qajettigin atap ótti. Al agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy usy­natyn múmkindikter týraly baıandaǵan birinshi vıse-mınıstr A.Evnıev mal sharýashylyǵymen, onyń ishinde qoı jáne jylqy ósirýmen aınalysatyn 80 myńnan astam otbasylyq fermalardy qurý, jaıylym alańdaryn 58 mıllıon gektardan 100 mıllıon gektarǵa deıin, al iri qara maldyń sanyn 15 mıllıon basqa deıin, qoı sanyn 30 mıllıon basqa deıin jetkizý kózdelgenin atap ótti. Vıse-mınıstrdiń málimdeýinshe, fermer agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly qarjylaı qoldaý qorymen 15 jylǵa 4%-pen qarajat ala alady. 

Jıynda sóz alǵan Túr­kis­tan oblysynyń ákimi Jan­seıit Túı­me­baev bıylǵy jarty­jyl­dyq­ta saladaǵy jalpy ónim kóle­mi 146,4 mlrd teńgeni qurap, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salys­tyrǵanda 25,4 mlrd teńgege artqanyn atap ótti. Oblys áki­miniń aıtýynsha, aýyl sharýa­shylyǵy eksportynyń kólemi 68,6 mln AQSh dollaryn qurap, ót­ken jylǵy tıisti kezeńdegiden 18,2 prosentke artqan. Budan bólek, búgingi tańda oblys boıynsha 60 myńnan asa úı sharýashylyqtary men shaǵyn fermer múshelerinen quralǵan 704 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi tirkelip, jumystaryn júr­gizýde. Baǵdarlamany júzege asy­rý maqsatynda aýyl sharýa­shylyǵyn damytýdyń 4 baǵyty aı­qyndalyp, 2018-2025 jyldarǵa arnalǵan arnaıy konsepsııa ázirlengen. Atap aıtqanda, aýdan, qalalardyń klımattyq erekshelikterine baılanysty mamandandyrý, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerin qoljetimdi nesıe qarjylarmen qamtamasyz etý, aýyl sharýashylyǵy koope­ra­tıv­teri júıesi men mashına-trak­torlyq stansalar júıesin jetil­dirý jáne sýarmaly jerler­diń kólemin ulǵaıtý, sý ótkizgish­tik qabiletin jaqsartý is-shara­laryn atqarý. О́ńir basshysynyń málimdeýinshe, osy tórt baǵyt­taǵy jumystardy júıeli túrde jú­zege asyrǵanda 5 jyl ishinde agroónerkásip keshenindegi eń­bek ónimdiligi kem degende 2,5 esege artyp, 2025 jyldary ob­lys­taǵy barlyq sýarmaly jerdiń kólemi 636,24 myń gektardy quraı­tyn bolady. Budan bólek egin sharýashylyǵynda jańadan 1570 gektarǵa qarqyndy baý, 1000 gektarǵa jańǵaq egilip, qýat­tylyǵy saǵatyna 1 tonna shy­ryn shyǵaratyn zaýyt salynady. Jalpy somasy 5,02 mlrd teńgege túrli aýylsharýashylyq tehnıkalary alynsa, jańa tuqym óńdeıtin seh ornatylady. Al mal sharýashylyǵy salasynda qosymsha 43,5 myń tonna sút, 65,8 myń tonna (tiri salmaqta) et, 67 mln dana taǵamdyq ju­myrtqa óndirilý kózdelse, eks­portqa 3 jylda 5,5 myń tonna et shyǵarylatyn bolady. О́ńir­lik salalyq baǵdarlamalar sheń­berinde óńirde 10 jylda bor­daqylaý alańdarynyń aınalasynda jalpy sútti iri qara mal basy 150 myńnan asatyn 3000 otbasylyq ferma qurylatyn bolady. Qoı basy 300 myń basqa deıin ulǵaımaq. 

Jıyn barysynda sóz alǵan fermerler de jańa memlekettik baǵdarlama jónindegi oılaryn ortaǵa saldy. 

Ǵalymjan ELShIBAI,

«Egemen Qazaqstan»