«Jatqanǵa jan jýymas» degen qaǵıdany bala jasynan berik ustanǵan tarazdyq Qadir aka bizdiń gazetimizdiń oqyrmandaryna osydan birer jyl buryn Elbasyna óz aýlasynda ósirgen júzimderi men gúlderinen jınaqtalǵan beınekasseta men fotoalbom jiberip, amandyq tilep joldaǵan haty arqyly tanys. Prezıdent Keńsesiniń basshysy Mahmut Qasymbekov qol qoıǵan jaýap hatta Elbasynyń baǵbandyq ónerge rızashylyq tanytqany men óziniń shynaıy alǵysyn jetkizýdi tapsyrǵany aıtylady. Bul jaıynda sol kezderi gazetimizdiń Jambyl oblysyndaǵy tilshisi jazǵan maqalada tolyq aıtylǵan-dy. Jýyrda eńbekti janyna serik etken aqsaqalmen jolyǵýdyń sáti tústi.
«Jatqanǵa jan jýymas» degen qaǵıdany bala jasynan berik ustanǵan tarazdyq Qadir aka bizdiń gazetimizdiń oqyrmandaryna osydan birer jyl buryn Elbasyna óz aýlasynda ósirgen júzimderi men gúlderinen jınaqtalǵan beınekasseta men fotoalbom jiberip, amandyq tilep joldaǵan haty arqyly tanys. Prezıdent Keńsesiniń basshysy Mahmut Qasymbekov qol qoıǵan jaýap hatta Elbasynyń baǵbandyq ónerge rızashylyq tanytqany men óziniń shynaıy alǵysyn jetkizýdi tapsyrǵany aıtylady. Bul jaıynda sol kezderi gazetimizdiń Jambyl oblysyndaǵy tilshisi jazǵan maqalada tolyq aıtylǵan-dy. Jýyrda eńbekti janyna serik etken aqsaqalmen jolyǵýdyń sáti tústi.
Seksenniń seńgirine qadam basqan qarııa esikti ózi ashty. Júzi jyly, qarapaıym kelgen eńbek ıesi shilińgir shildeniń mı qaınatar ystyǵynda aýlasynda qyzý jumys istep júr eken. On alty jasynan júzim ósirýdi qolǵa alǵan Qadir akamen áńgimemiz osy salanyń qyr-syry jaıynda órbidi.
– Qandaı da bir tabysty almańyz, ol tek eńbekpen ǵana keledi, – dep bastady Qadir aka áńgimesin. – Elbasy «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty maqalasynda da eńbektiń mańyzyn erekshe atady emes pe? Oǵan meniń alyp-qosarym joq. Qaı iske de bel sheship, yntamen kirisseńiz, onyń jemisin bermeýi múmkin emes. Sol úshin de men osy 3 sotyq aýlamdy kúni-túni eńbek alańyna aınaldyryp kelemin.
Bala kezinen qıynshylyqty bir kisideı ótkergen qarııa elimizdiń búgingi tynys-tirshiligine asqan táýbeshilik bildiredi. Býyny qataımaı jatyp-aq eńbekke aralasqan ol alǵashynda uzaq jyldar qurylysshy bolyp, keıin Jambyl GRES-i iske qosylǵanda órt sóndirýshi bolyp qyzmet atqaryp, sol jerden zeınetke shyǵady. Mine, sol kezden bastap onyń bala kúngi jumysy júzim ósirýge asqan yjdaǵattylyqpen qaıta kirisýi bastalady. Buryndary jumysta júrgende de qol úzip ketpegen jumysyn dóńgeletip áketedi.
О́rt sóndirý qyzmetinde júrgeninde zeınetke shyǵýǵa biraz ýaqyt qalǵanda, óziniń bólimindegi kúndelikti kúzet qyzmetindegi jigitterge úlgi retinde mekemeniń mańaıyna qııar, qyzanaq syndy baqsha ónimderin ekkizýge muryndyq bolǵandyǵyn da aıtady aqsaqal. «Keshke deıin qarap otyrǵansha, aınalańa baqsha egip, qosymsha qarasań, men emes, óziń, qala berdi, balalaryń jeıdi ǵoı osy ónimdi. Bazardan qalta-qalta etip satyp alǵansha, bul senderge berilgen tamasha múmkindik emes pe, dep aıtyp júrip aınalany kógertip tastadyq. Buǵan mekemege kelgen árbir jannyń qyzyǵa qaramaǵandary kemde-kem boldy», dep bir toqtady baǵban.
Internettegi júzim jaıyndaǵy málimetterdi bir sholǵanymda, onyń tamyryn tereńge jaıǵandary elý-alpys jyldaı ómir súretindigin oqyǵanym bar-dy. Qadir akanyń jýandyǵy otyz santımetrge jýyq eń úlken júzim túbin kórip, odan qansha ýaqyt bolǵanyn suraǵanymda, qyryq jyldan asqanyn aıtty. Japyraǵynan júzimi kóp salǵan bul túpte qyrýar máýe bastaryn kórip eriksiz tańdaı qaqtyq. Sondaı-aq, ár túp júzim baılaǵan basyn maıda tor qaltamen erinbeı qaptap shyǵýy da seksenge jaqyndaǵan qarııaǵa ońaı soqpaǵany anyq. Olaı etpese taǵy bolmaıdy. Pisýine eki jumadaı ýaqyt qalǵan ónimniń shymshyq degen jaýlary búkil eńbegin zaıa ketirýi de ǵajap emes. Sondyqtan da ol ónimi balalary men nemerelerine daıyn kúıinde jetýi úshin baryn salyp júrgeni. Bul rette eńbek etý óz aldyna, uzaq jylǵy tájirıbeniń de tıgizgen paıdasy molynan ǵoı dep topshyladyq.
– Bıylǵy júzimderimmen maqtana almaımyn. Nege deseńiz, jasym kelgesin byltyr kúzde shamam bolmaı, kómilmeı qaldy da, biraz bóligin úsik shaldy. Qalǵanyna qanaǵat dep, solardy rettep júrip jatqanym ǵoı, bul. Onyń ústine, bazardy basqa jaqqa kóshirip jiberip, byltyrǵy daıyndaǵan kóshetterimdi ótkize almaı otyrmyn. Júzimniń 15 sortynan daıyndap, jylda maýsymdyq kezderi qant-sháıimdi ajyratatynmyn. Endi osy jaǵy bas aýyrtyp tur, – deıdi aqsaq al.
Júzim egetin jurtshylyq arasynda onyń atalyǵy jáne analyǵy bolady degen sózderdi jıi estip jatamyz. Osyny bilý maqsatynda oqyrmandarǵa baǵban pikirin keltirgendi jón kórdik. Onyń aıtýynsha, júzimdegi atalyq pen analyq degen uǵymdardyń ózi durys emes. О́ziniń kóp jyldarǵy tájirıbesi boıynsha ol keıbir butaqtardyń uzyn bolyp ósip ketetinine nazar aýdarady. Uzyn bolǵanda sol býyn-býynnyń arasy da qashyq, qalyń bolyp ósedi. Muny jurt «atalyq» dep aıtady. Al býyndary jaqyndaryn «analyq» deıdi. Sol baıaǵydan kele jatqan túsinik bar, «analyq» salady, «atalyq» salmaıdy degen. Sodan býyny qashyq «atalyq» degen júzimnen eki butaǵyn qoıyp qoıdym. Ádette, alǵashynda bir túpte eki bas, kóp bolsa úsh bas salady. Myna qyzyqty qarańyz, «atalyq» degen júzimim tórt bas saldy. Bul qalaı, múmkin men jańylysqan shyǵarmyn dedim de, ózge sortyn, ıaǵnı «áıel saýsaǵyn» synap kórdim. Sóıtsem, munyń «atalyǵy» jeti bas salyp tipten tańǵaldyrdy meni. Sosyn qyza kele, ózge sorttardan qoıdym, barlyǵyndaǵy kórsetkish osydan kem bolmady. Atalyǵy analyǵynan artyq salmasa, kem salmady. Sol úshin de bul ekeýine tirelip turǵan eshteńe joq degen toqtamǵa keldim. Jalpy, júzimdi molyraq ónim alý úshin uzynyraq etip kese berse bolady. Alaıda, «áıel saýsaǵy» neǵurlym uzyn ósse, soǵurlym molynan sala beretinin aıtqym keledi. О́zderińiz estip te júrgen bolarsyzdar, Tashkentte bireýdiń qorasynan, ekinshi bireýine ótip ketipti júzim sabaqtary degendi. Sol «áıel saýsaǵy» dep jatady. Al shyndyǵynda ol iri «hýsaın» degen júzim. «Áıel saýsaǵy» shynynda boıjetkenniń saýsaǵyndaı jińishke uzyn bolyp keledi.
Qadir aka búgingi jastardy eńbekke baýlý jaıynda da óz oıyn irikpeı jetkizdi. Bazarda arba súırep júrgen jastardyń kóbiniń aýylda 20 sotyqtan jerleri bar. Tańnyń atysynan, kúnniń batysyna deıin arba ıterip kúneltkenshe, sol aýyldaǵy jerińe júzim men baqsha ónimderin egip, sodan-aq osy aqshany tabýǵa bolady ǵoı dep qansha aıtamyn olarǵa. Deni meniń sózimdi júre tyńdaıdy. Bile-bilse, meniki solardyń qamy ǵoı. Jastaıynan belderine kúsh túsirip, erteń aýrý bolyp otyrmaqshy ma orta jasqa kelgende. Osy jaǵy meni qatty oılandyrady. Olar meniń aıtqanymdy istep, osylaı árqaısysy asqan yntamen óz aýlasyn kógertip jatsa, birinshiden, ózine nápaqa, ekinshiden, ekologııalyq tazalyqty saqtaıdy, úshinshiden, jemis-jıdekten elimizde arzanshylyq bolmaı ma, deıdi aqsaqal. Iá, onyń urpaq bolashaǵyna beıjaı qaramaıtyny osy sózderinen-aq ańǵarylyp turǵandaı.
– Bir áttegen-aı deıtinim, kóp bolsa eki-úsh jyldan keıin meniń kúsh-qýatym bitetin sekildi. Sodan keıin bul júzimderimniń qaraýsyz qalatyny meniń qatty janyma batady. Kindigimnen taraǵan qos ulym tehnıkaǵa qumar bolyp shyqty. Qyzdarym bireýdiń adamy. Nemerelerim de júzimmen únemi aınalysa beredi dep oılamaımyn, – dep aǵynan jarylady akań.
Danalardan shyqqan: «Eń baqytty adam – bos ýaqyty joq adam» degen sóz bar. Sol sóz osy Qadir akańa arnap aıtylǵandaı. Onyń bizben áńgimesi arasynda: «Men jumys jasaǵanda ýaqyttyń jetpeıtini sondaı, Qudaıdan kún batar aldynda taǵy bir saǵat ýaqyt jalynyp suraımyn», degen sózderi osyǵan dálel.
Ábdirahman QYDYRBEK,
«Egemen Qazaqstan».
TARAZ.
