Ońtústikte qymyz baptaıtyn qazaqtar, Qudaıǵa shúkir, qazir az emes. Tipti, qymyzdy daıyndalý sapasyna, dámine, baptalýyna qaraı osy óńirdiń ózinde Túlkibastyń qymyzy, Qazyǵurttyń qymyzy, Qazyǵurttyń ishinde – Qarjannyń qymyzy, Tólebıdiń qymyzy, ásirese, Dıqankóldiń qymyzy dep aıdar taǵyp, aıshyqtap atap jatady. Bir sheti Sozaq, ekinshi qıyry Maqtaaraldy alyp jatqan aımaǵymyzdyń qaı túkpirinen de ulttyq sýsynymyzdyń qadiri men qasıetin baǵalaı biletin, ony baptaýdyń qyr-syryn jete meńgergen bal barmaqty sheberlerdi taba alasyz.
Ońtústikte qymyz baptaıtyn qazaqtar, Qudaıǵa shúkir, qazir az emes. Tipti, qymyzdy daıyndalý sapasyna, dámine, baptalýyna qaraı osy óńirdiń ózinde Túlkibastyń qymyzy, Qazyǵurttyń qymyzy, Qazyǵurttyń ishinde – Qarjannyń qymyzy, Tólebıdiń qymyzy, ásirese, Dıqankóldiń qymyzy dep aıdar taǵyp, aıshyqtap atap jatady. Bir sheti Sozaq, ekinshi qıyry Maqtaaraldy alyp jatqan aımaǵymyzdyń qaı túkpirinen de ulttyq sýsynymyzdyń qadiri men qasıetin baǵalaı biletin, ony baptaýdyń qyr-syryn jete meńgergen bal barmaqty sheberlerdi taba alasyz.
Tek babyn bilip, daıyndaý tehnologııasyna yqylaspen mán bergende ǵana onyń sapasy men suranysy arta túsedi. Qymyzǵa qumar jurttyń kóbinese «Shirkin, Dıqankóldiń qymyzy-aı» dep tamsanatyny osydan bolsa kerek. Bul aýylda bıe saýyp, qymyz ashytpaıtyn úı joq dese de bolǵandaı. Kedeı degeniniń ózi bir-eki jylqy ustaıdy. Naryq zamanynyń básekelestik úlgisin de dál osy aýyldan tabasyz. О́ıtkeni, óz qymyzynyń ózgeshe dámimen tamsandyryp, ony ishken adamnyń tilin úıirý úshin bul sýsyndy dıqankóldik qymyz sheberleri taza daıyndap, talǵammen dámdeýge tyrysady. Sebebi, qaladaǵy sý qosyp, kúrishtiń sýyn aralastyratyn, taǵy sol sııaqty qıturqy ádispen kólemin kóbeıtip, paıdasyn asyrǵysy keletin keıbir alypsatarlardaı emes, qasterli sýsynnyń qadirin ketirmeı, alýshylarǵa adal asyn usynyp, alǵys alyp júrgen jandar munda jeterlik. Sodan da bolar taza qymyz izdegender qaladaǵy qymyzhanalardy mise tutpaı, Dıqankólge – bal qymyz sapyrǵan aýylǵa tartyp ketedi. Aınalaıyn, aýyldyń adamdarynyń peıili de, meıiri de kól-kósir ǵoı, shirkin. Sondaı jaıdary jandardy Sársenbaı Izbasarov aǵaıdyń otbasynan kórgen qymyzqumarlar atbasyn tike osy shańyraqqa buratyny da sondyqtan. Kelgen adamǵa kúlimdep dastarqanyn jaıyp, tandyrdyń shoǵyna pisken ystyq nany men kúbiden shyqqan sap-sary maıyn qoıyp, tostaǵan toly qymyzyn usynyp, quraq ushyp qarsy alatyn Gúlsim apanyń tálimdi tárbıesi kelini Kúmisaıǵa da kóshken. Bul úıden bir ret kelip qymyzdyń dámin tatqan adam basqa jaqqa burylmaıdy.
– Bıe saýyp, qymyz baptaýdy 1995 jyldan qolǵa aldyq, – deıdi qymyz daıyndaýdyń bapkeri bolyp alǵan osy úıdiń úlken uly Nurlan. – Báıdibek aýdanynda turatyn Toqan naǵashym aýylǵa qydyryp kelgen saıyn osyndaǵy qymyz ashytatyn úılerden qymyz satyp aldyryp ishetin. Bir kelgeninde ol kisi «bıe baılaıtyn bastyrma salyńdar» dep mashınamen aǵash, shıfer ákelip tastady da, esik aldyna bir bıeni baılap ketti. Sodan bastap bul tirlikti kásipke aınaldyrdyq.
– Buǵan deıin bıe túgili sıyr saýyp kórmegen jan edim. Adam nıettense báriniń de babyn tabady. Bastapqyda ózim saýyp úırendim. Keıinnen kelinim Kúmisaı, tipti Nurlanymnyń ózi de bıeniń baýyrynan shyqpaıtyn boldy. Bul kúnderi 9-shy, 6-shy synypta oqıtyn nemerelerim Nazgúl men Aıaýlym da jeti bıeni qatar otyryp saýa beredi, – deıdi Gúlsim apaı.
Qazir shúkir, jurt qymyzdyń qadirin biletin boldy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda ulttyq bul sýsyndy ótkizýdiń ózi muń edi.
– Aýyldaǵylarǵa bul as tańsyq emes. Sondyqtan arqalap Shymkentke aparyp satamyz. Ol kezde qalada da qymyz ótkizetin jer kóp emes edi. «Alataý» shaǵyn aýdanyndaǵy shaǵyn qymyzhanaǵa nemese bazarǵa aparyp satamyz. Ol ýaqytta qalaǵa avtobýs qana qatynaıdy. Qazirgideı quıyp aparatyn ońtaıly ydys ta joq. 20-25 lıtr qymyzdy meske quıyp alyp, arqalasaq, eńkeıgende qymyzymyz mestiń aýzynan aqtarylyp, ábigerge túsetinbiz. Qalaǵa jetken soń taǵy mesimizdi súırelep júrgenimiz. Qazirgideı emes, qymyzdy alýshylar az bolǵan soń, ótken baǵasyna arzan berip ketemiz. Sóıtip júrip tıyndy tıynǵa qosyp, áıteýir, tyrmysyp tirlik ettik qoı, – deıdi Gúlsim apaı ótken kúnderge sheginis jasap.
Iá, sol eńbekteri esh ketken joq. Sársenbaı kókeniń qorasyndaǵy malynyń basy, qazyqtaǵy jylqysynyń qaramy kóbeıdi. Eski úıdiń aldynan jańa dańǵyraǵan eńseli úı salyp aldy. Nurlany mashınanyń túr-túrin aýystyryp minip júr. Osynyń bári beınettiń jemisi. Ol árıne, ońaı kelgen joq. Bıe baılap, qymyz baptaýdyń da azaby az emes. Tańǵy
