Pandemııanyń otandyq munaı-gaz óndirisine áseri

Jýyqta ǵana «Qaz­Mu­naıGaz» ulttyq kompa­nııa­­sy» AQ 2020 jyldyń toǵyz aıyn­­daǵy óndiristik nátıje­lerin jarııa etti. Kompanııa ese­binen atalǵan saldardyń Qazaq­­stan ekonomıkasynyń bas­ty tiregi bolyp otyrǵan salaǵa, sonyń ishinde otandyq kompanııa kórsetkishterine qalaı áser etkenin ańǵaramyz. Endi sol kórsetkishterdi taldap kóreıik.

Esepte baıandalǵanyndaı, 2020 jyldyń toǵyz aıynda QMG munaı jáne gaz kondensatyn óndirý kólemi 2019 jyldyń toǵyz aıymen salystyrǵanda 6,6%-ǵa azaıyp, 16 423 myń tonnany (táýligine 449 myń barrel) qurady. Ilespe jáne tabıǵı gazdy óndirý deńgeıi 0,9%-ǵa, ıaǵnı 6 173 mln tekshe metrge deıin tómendedi.

Osynyń ishinde Teńiz ken ornyndaǵy kompanııa úle­sindegi munaı óndirý 2019 jyldyń toǵyz aıymen salys­tyrǵanda 8,2%-ǵa qysqaryp, 4 032 myń ton­nany (táýligine 117 myń barrel) qurady. Al gaz óndirý 6,9% -ǵa kemip, 2 238 mln tekshe metrdi qurady. Mamandardyń aıtýy boıynsha buǵan munaı óndirý deńgeıine OPEK+ kelisiminiń shekteýleri eleýli áser etti.

Kerisinshe Qashaǵan ken ornyndaǵy kompanııa úlesin­degi munaı óndirý deńgeıi 13,8%-ǵa nemese 954 myń ton­naǵa deıin (táýligine 28 myń barrel) ósken. Tabıǵı jáne ilespe gazdy óndirý 14,6%-ǵa ulǵaıyp, 576 mln tekshe metrdi quraǵan. Mamandardyń aıtýy boıynsha mundaǵy munaı jáne gaz óndirý 2019 jyly júrgizilgen kúrdeli jóndeý jumystary­nyń nátıjesinde artty. Bul teńiz jáne jerústi ke­shenderiniń paıdalaný koef­fısıentin ulǵaıtýǵa, aıdaý qoryn 4 uń­ǵymadan 6 uń­ǵymaǵa deıin kóbeı­týge, munaı tehnologııalyq jeli­­lerinde qosymsha reboıler qon­dyrǵylaryn ornatýǵa, son­daı-aq jańa uńǵymalardy qoldanysqa engizýge múmkindik týdyrdy. 2020 jyldyń to­ǵyz aıynda Qashaǵan ken ornyn­daǵy ortasha táýliktik jalpy óndirý (sheteldik komanııalar úlesin qosa eseptegende) 100% deńgeıinde saqtalyp, táýligine 333 myń barreldi quraǵan.

Qarashyǵanaq ken ornynda QMG-nyń munaı jáne kondensat óndirý kórsetkishi toǵyz aıda 7,4%-ǵa ulǵaıyp, 816 myń tonnany (táýligine 23 myń barrel) qurady. Gaz óndirý deńgeıi 1 501 mln tekshe metrdi qurap, 2019 jyldyń toǵyz aıyndaǵy deńgeıden 7,9%-ǵa joǵary boldy. Buǵan 2019 jyl­dyń qyrkúıek-qarasha aılarynda nysandardyń aldyn ala júrgizilgen josparly jóndeý jumystarynan keıin Qarashyǵanaq óńdeý kesheniniń (QО́K) óndiristik nysandaryn jáne Gazdy keshendi daıyndaý qondyrǵylaryn (GKDQ-2 jáne GKDQ-3) jańǵyrtý yqpal etti.

Al endi munaı tasymaldaý kólemine kelsek, mamandar mundaǵy QMG operasııalyq úlesine qatysty árbir jeke qubyr kompanııasynyń tasymaldaý kólemi eskeriletinin aıtady. О́ıtkeni munaı kó­lemi­niń bir bóligin eki nemese úsh qubyr kompanııasy ta­sy­maldaýy múmkin jáne sáı­k­esinshe bul kólemder mu­naı tasymaldaýdyń shoǵyr­landyrylǵan kólemin eskere otyryp esepke alynady. Osyndaı esep boıynsha «QazTransOıldyń» munaı ta­sy­maldaý kóleminde 90% mól­sherinde, naqty ıelený úlesi kezinde 100% QMG ope­rasııalyq úlesi retinde paıdalanylady.

Mine, osyndaı eseppen alǵanda magıstraldy qubyr­lar boıynsha munaı tasymaldaý kólemi sóz bolyp otyr­­ǵan toǵyz aıda 4,6%-ǵa qys­qaryp, 48 015 myń tonnany qurady. Mamandardyń aı­týynsha, bul kórsetkishtiń tómen­­deýine 2020 jyldyń qań­tarynda munaı quramynda hlo­rorg­anıkalyq qospalar­dyń shama­dan tys mólsherde anyq­talýynyń saldarynan «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ-dan munaıdy shekteýli jetkizý jáne munaı qubyrlary júıe­sine Qumkól ken oryndary toby­nyń munaı óndirý deń­geıi­niń tabıǵı túrde kemýi sal­­darynan munaı tapsyrý kóle­miniń azaıýy jáne OPEK+ kelisimi sheńberinde munaıdy shekteýli óndirý áser etti.

2020 jyldyń toǵyz aıynda munaıdy teńizben tasymaldaý kóleminiń 13,9%-ǵa, 7 210 myń tonnaǵa deıin tómendeýi júk tıeý kidirisiniń, sony­men qatar aýa raıynyń qolaı­syz jaǵdaılary saldarynan Jerorta teńizindegi tasymaldaý kóleminiń azaıýyna baılanysty boldy.

2020 jyldyń toǵyz aıyn­da QMG magıstraldy gaz qubyr­lary arqyly gaz tasymaldaý kó­lemi 14,7%-ǵa nemese 63 448 mln tekshe metrge de­ıin tó­mendedi. Onyń tó­men­­deýi negizinen Qytaıǵa jó­nel­tiletin ortaazııalyq gaz­dyń tranzıttik kóleminiń azaıýy­na, Qazaqstan aýmaǵy ar­qyly «Gazprom» JAQ reseı­lik gazdyń tranzıttik aǵyn­darynyń tómendeýine jáne Reseıge gaz óndirý deńgeıiniń kemýi sebebinen Teńiz gazy eks­portynyń azaıýyna baılanysty boldy.

Joǵaryda sóz bolǵan bul jaǵdaılar kómirsýtek shıki­zatyn satý máselesine de áser etkenin aıtýymyz kerek. 2020 jyldyń to­ǵyz aıynda QMG-nyń ózi ón­dir­­gen munaı men gaz kondensatyn satý kólemi ótken jyldyń osyn­­daı kezeńimen salys­tyr­ǵanda 4,5%-ǵa azaıyp, 17 011 myń ton­­nany qurady. Al onyń 71%-y eks­p­ortqa shyǵaryldy. О́zi ón­dir­­gen munaıdy ishki naryq­qa jet­kizý kólemi 4 955 myń ton­­na­ny qu­rady, sonyń ishinde mu­naı­dy ári qaraı óńdeý jáne munaı ónim­derin satýǵa ope­ra­sııalyq ak­tıv­terdiń («О́zenmu­naıgaz», «Embi­munaıgaz» jáne «Qazaq­túrik­munaı») shıki munaıynyń 2 500 myń tonnasy Atyraý munaı óńdeý zaýytyna (AMО́Z) jáne Pavlodar munaı-hımııa zaýytyna (PMHZ) jetkizildi.

2020 jyldyń toǵyz aıyn­da taýarlyq gazdy satý kóle­mi 2019 jyldyń birinshi jar­ty­jyldyǵynda satylǵan kólem­men salystyrǵanda 1,5%-ǵa qysqaryp, 15 498 mln tekshe metrdi qurady. Taýarlyq gazdyń eksporty 5 936 mln tekshe metr­ge jetti, onyń 88%-y 2018 jyl­dyń qazan aıyn­da Qytaıǵa tabıǵı gazdy 10 mlrd tekshe metr deıingi kólemde jetkizý týra­ly qol qoıylǵan kelisimniń sheńberinde Qytaıǵa eksportqa jiberildi. Pandemııa saldarynan 2020 jyldyń toǵyz aıynda Qytaı baǵytyna jóneltilgen gaz eksporty josparlanǵan kó­lem­nen tómen boldy, biraq ótken jyldyń toǵyz aıyn­daǵy kórsetkishtermen salys­tyrsaq, naqty eksport kólemi ózgermedi.

Sonymen, qoryta aıtqanda, keltiril­gen bul kórsetkishter otandyq munaı-gaz salasynyń damýǵa beıim ekenin, biraq soǵan qaramastan, álemdi kernegen pan­demııa men halyqara­lyq kıkil­jiń­derdiń elimizdegi munaı men gaz ón­dirisine teris yqpalyn tıgi­zip kele jat­qanyn dáleldeı túsedi.