Úshinshi tarmaqtyń úrmeti

Eger mensinse, «Abaıdyń zamanynda bir býyndy uıqastyrýshy edi, biz bir­neshe býyndy qatar uıqastyramyz» dep aıta ma?! Al úshinshi joldyń uıqasta múl­dem sharýasy joq. Soǵan qaramastan tilge de ıkemdi, júrekke de jyly tıedi. О́zi eleýsiz bolǵanmen, úshinshi joldyń qyz­meti de úlken.

«Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń,

О́leńmen jer qoınyna kirer deneń.

О́mirdegi qyzyǵyń bári óleńmen,

Oılasańshy, bos qaqpaı eleń-seleń», – deıdi Abaı.

Osyndaǵy úshinshi joldyń ábjildi­gine qaıran qalmasqa áddiń joq. Biraq Abaı birinshi jolda da maǵynasyz sóz aıtyp otyrǵan joq qoı. Áleýmettik júgi álemet osy bir joldyń ózine qanshama dúnıe syıyp tur deseńizshi. Uzaq saparǵa shyq­qan kerýenniń basyndaı kóńildi hám muńly lep esedi.

Ekinshi jolda da tutas jaratylysty tujyrymdap aldyńa tosady. Osynda Abaı uıqas úshin óleńniń jolyn syndyrypty dese, qalaı kúlkili estiler edi. О́ıtkeni munda sózdiń uıqasynan buryn, oıdyń uıqasy ózinen-ózi úılese ketip tur. «Birneshe býynnyń uıqasynsyz-aq» «tep-tegis, jup-jumyr».

Al endi qara óleńge qarasańyz, onda ár jol maqal, ár jol mátel. Ár jol árneni aıtyp turǵandaı kórinse de, árbiriniń ózinshe maǵynasy bar. Qara óleńniń qaı-qaısysyn alsańyz da oısyz joldardy uıqastyrǵan emes. Ony shyǵar­ǵan halyq uıqasynan buryn, maǵynasyna mán bergenin baıqaısyz.

«Sý aǵady aryqta shyr aınalyp,

О́lmegenge mal biter bir aınalyp.

Oralyńnyń barynda oına da kúl,

Kim bar, kim joq kelgenshe

jyl aınalyp».

Uıqas aldamshy áser ǵana. Tereńine úıirip áketken uıqas emes. Birimen biri ishteı úndesken oı. Kádimgi muhıttaǵy ńóń-aısberg sııaqty. Maǵynasyz alyna salǵan jol da, sóz de joq. Ár jolyn estigende arqa-basyń shymyr-shymyr etedi. Birinshi jol da ómir, ekinshi jol da ómir, qalǵan eki jol da ómir-óleń.

«Osy jerde uıqas alǵa shyǵyp tur ma, oı alǵa shyǵyp tur ma?» dep jaıdaq suraq qoımaı-aq qoıalyq. Bul shýmaqty kim shyǵarsa da, uıqassyzdyqtan qash­paǵan, birinshi, maǵynasyzdyqtan qash­qan. Áıtpese, «Dúnıeni júrseńiz shyr aınalyp» dep birinshi joldy ekinshisine sáıkes keltire salý túk te qıyn emes. Onda óleńniń máni de, dámi de, sáni de keter edi.

Qyzyq úshin úıdegi óleń kitaptardy birinen keıin birin alyp aqtara bastadym. Uıqas úshin alynǵan maǵynasyz joldar biri­nen keıin biri ushyrasa berdi. Qara óleń­deı ár jolǵa ózinshe maǵyna júktep qoı­sa, taǵy túsinesiń. Sol birinshi, ekinshi jol­ǵa asa suranyp turmaǵan tarmaq­tar­dyń uıqas úshin alynǵany birden bili­nip turady.

Onyń bárin terip berseń, ókpelet­peıtin adam qalmaıdy eken. Sebebi ondaı maǵynasyz joldar ádebıette moıyn­dalǵan myqty aqyndarda da kez­desedi. Túsinikti bolý úshin: «Qyzyǵy túgil qıyndyǵyna toımaımyn, Keledi kún­der, janymda mysqal qoımaı muń» degen joldy ǵana keltireıik. Bir qarasań túp-túzý, tep-tegis, biraq ekinshi tarmaǵy maǵynasyz hám túsiniksiz.

Biraq aqyndar úshinshi jolda túzeledi de, tórtinshi jolda tııanaqtalady. Joǵa­ryda mysalǵa keltirilgen óleńniń de úshinshi joly anyq, tórtinshi joly qa­nyq. Keıde óleńdi asyǵyp oqyǵanda, úshin­shi men tórtinshi jolyn terip oqyp ke­tetiniń de sodan bolsa kerek. Uıqasqa baǵynbaıtyn erkin oı úshinshi jolda oıqastap, toqeteri tórtinshi jolda aıtylady.

Bir qyzyǵy, halyq arasyna ańyz bolyp taraǵan aqyndardan óńdelmegen joldardy jıi ushyratasyz. О́ńdep jiberse, jyp-jylmaǵaı bolyp shyǵa keler edi de, tartymdylyǵy birden joǵalar edi. Ondaı óńdemese de óńin bermeıtin joldar Esenqul Jaqypbekte jetip artylady, mysaly. Ańyz aqyn  Muqaǵalı Maqataev ta uıqas úshin óleń tabıǵatyn buzbaǵan. 

«Sen qaıtesiń janyńdy

muń bas­qanda,

О́z-ózińmen ońasha syrlasqanda.

Aqtarylǵym keledi baryp meniń,

О́geısigen ózińdeı muńdastarǵa», – deıdi Muqaǵalı.

Muqaǵalıden alynǵan osy shýmaqty Orazaqyn Asqar qara óleńge telipti. Shynynda da eger Muqaǵalı sheber uıqas qýsa, bul óleńdi basqasha jazar edi.

Sheber etikshi qusaǵan bireýge óńdeýge berse de jymyn bildirmeı jiberýi bek múmkin. Biraq birtýar aqyn demekshi, birtýar óleń de qaıta óńdelmeıtin bolýy kerek. Áýenimen, áýezimen, ishki uıqasymen tutasa týady.

Arqa-jarqa bolyp aqtarylǵan aqyn­nyń shyn beınesin munda da úshinshi jol­dan tabasyz. Úshinshi jol aqynnyń aýsar kóńilimen de, ańsar erkindigimen de ushtasyp tur. Árıne, mundaı oılar men sezimder basqa joldarda da aıtyla beredi. Biraq aqynnyń alys-jaqynnan tolǵaı kelip, tuıǵynsha túıiletin tusy úshinshi tarmaqqa tán.

Ádebıette erkin oıly aqyndar joǵa­ry baǵalanady. Úshinshi joldyń er­kindigin sımvoldyq túrde alǵa shy­ǵaryp otyrǵanymyzdy ózińizdiń de ishińiz sezgen shyǵar. Bul bir kózge kórinbeıtin, qol­men ustaýǵa da kelmeıtin tylsym syr sııaqty dúnıe. Máselen, Serik Aq­suńqarulynyń ereksheligi nede dese, árneni aıtarsyń, biraq bir nárseni tap basyp aıta almaıtyn sııaqtysyń.  

«Bu dúnıe meni unata qoıǵan joq», deıdi aqyn úshinshi jolda. Oıyn erkin aıtýǵa birinshi, ekinshi jolda uıqas mur­sat bermegen shyǵar. Al úshinshi jol­da taǵy­daı tarpyp, bórideı ulıdy. Sodan soń: «O dúnıeniń de oıy maǵan belgili», dese, ondaǵy oı úshinshi jol­ǵa súıenish qana. Osyndaǵy úshinshi jol­dyń zary ne zar eken, qulaq túrip, birge syr­lasaıyqshy.

«Qul men kúńge kúnde taba bolatyn, Nálet bizdiń júriske!» dese, qaýyp aıtqany. «Anda-sanda ǵalamdy taný úshin, Kóz salarmyn aýdandyq gazetterge» dese, taýyp aıtqany. «Dúnıeden Aqan seri qaıtty da, Serýenge shyqpaı qoıdy seksen qyz!», dese nalyp aıt­qany. «Kimsiń desem, qazaqpyn deıdi, Qazaq­tyń basy – qolynda!» dese, aryp aıtqany.

Quddy úshinshi jol erkindikke sha­qyryp atoılatqandaı tebirentedi. Ta­ba bolǵysy joq, tanyǵysy keledi, Aqan serini izdeıdi, qazaq bolǵysy bar. Mun­daǵy úshinshi jolda ne erekshelik bar deseńiz, myna tarmaqty qarańyz. «Ishinde onyń Alash joq, Abaı da joq, Iship ketkiń keledi sony kórip», deıdi aqyn. Tórtinshi joldy ózi de kúmándanǵandaı jaqshaǵa alyp jazady.

Tórtinshi jol biraq búgingi qazaqtyq sıqyń men syqpytyńdy kórsetip tur.

Áldekimder aıtyp júrgendeı uıqas­tan uıatty bolýymyz múmkin, biraq oıdan uıatty emespiz! Uıqas kerek bolsa: «Qudiret joq Qudaıdyń qýatyndaı, Uıat berdi – Ultymnyń Uıatyndaı! Topyraqqa keremet kıe saldy, Bókeıhannan – Álı­han týatyndaı!» dep termelete jóne­ler edik.

Osy shýmaqtardyń bárinde túpki oı úshinshi jolǵa qazyq baılaǵan dep kósem­sigeli otyrǵan joqpyz. Biraq aqyn­nyń qoǵamǵa ótkizgisi kelgen ıdeıasy úshinshi jolda tur. Ol birinshi, ekinshi jáne tór­tinshi tarmaqpen jasyrylǵan. Qazaq­sha oılaıtyn oqyrman sonyń ózine-aq arqalanyp ketedi. Sonyń aıasynda kıeli topyraq ıdeıasy sanaǵa sińip te úlgeredi.

Serik Aqsuńqaruly eń aldymen erkin oıdyń aqyny. Oqyrmanǵa oıyn irikpeı aıtatyny unaıdy. Prozada jazýshynyń tabıǵatty nege sýrettep otyryp alaty­nyn bilesiz be? Sebebi onyń aıtatyn da, jazatyn da  shyndyǵy joq. Sol sııaq­ty poezııada da uıqaspen áýrelenip kete­tinder óziniń kemshiligin uıqaspen búr­kemeleıdi. Onyń ádemi uıqastaryn «sosıalıstik tártipten týǵan» dep túsin­seńiz de bolady.

Joıyt jurty, – tebirengen teńizshe,

Dál bizdeı-aq egildi ǵoı – egilse.

... Muqaǵalı shyqqan elden, Musadaı,

Bir paıǵambar shyǵý kerek, menińshe?

Talaı aqyn «Mynadan meniń uıqasym myqty ǵoı» dep shyǵa kelýi múmkin. Biraq oı myqty ma, ıdeıa ótimdi me, másele sonda. Bireý «Ondaı paıǵambarymyz bar emes pe dep aıtady-aý» dep te jasqanbaıdy. Sebebi «О́leńsiz pende ólmes-aý, О́lse sory qalyń – Halyq óledi! Salyp óledi sońǵy ánin!» degen aqynnyń nıeti taza.

Iá, uıqasy joq úshinshi jol erkin­diktiń sımvoly ispetti. Sheraǵań týraly: «Arystan gúrildeıdi túsimizde, Ol – bizdi ıt pen qusqa qımaǵany», dese de sol. Onyń óleńderinde úshinshi jol qalaı oqy­sań da jalyn kúdireıtedi de turady. Biraq basqa tarmaqtary da maǵy­nasyz emes. Oıǵa qalaı keledi, qaǵazǵa so­laı túsedi.

Oıyn irikpeı aıtatyn aqynnyń ta­qy­ryby da iri, sózi de kesek. «Men Al­taıdan alty aǵash bop shyǵyp em, Alty Alash­qa aınaldyrǵan – Táńiri», dep tolǵaıdy aqyn. Men ózim jyraýlar jalǵan aıtypty, eposta ótirik aıtylypty degendi estigen joqpyn. Qaıta on­daǵy jyr joldary derek tappaǵan jerde derek ornyna júrgen.

Aqyn: «Bal – tańdaıym, Jarqyrap aq mańdaıym, Men – Epostan týǵanmyn», dep ózi de birnárseni bilip aıtqandaı. Sondyqtan da «Qazaq tilin tastap kósh­ken jurtyńa, Azattyǵym, qaıda jó­nep barasyń?!» dep aıtýǵa «epostyń bala­synyń» tolyq quqy bar. Qulaǵyńa «Qazaqtyń hany Abylaı, Abylaıym bul qalaı?» degen de saryn jetedi.

Mine, osy aqyn bıyl memlekettik syı­lyq aldy. Qýǵyn-súrgin zamany  bol­ǵanda ıt­jekkenge aıdalyp keter me edi. Keńes za­many bolsa da senzýradan ótpeı qala­tyn edi. Táýelsizdik birte-birte tilimizdi de taǵyna qondyrar degen úmit zor. Sol til­­diń tiregi – epostyń tili bola ma, álde búgin­gi qoıyrtpaq til bola ma, bir Alla bi­ledi.

Biraq shyny kerek, búginde óleń oqyl­maıdy. Sebebi birinshi, ekinshi joldarda maǵyna joǵalyp barady. Bul bas­tap­qy joldar kóbinese uıqas úshin jazylady. Odan maǵyna kórmegennen keıin, oqyr­man óleńdi jyly jaýyp­ qoıa salady. Aqyn erkin oıymdy úshin­shi jolda aıtam degen­­men, oǵan oqyrmannyń tózimi jete qoımaı­dy.

Bizdińshe, uıqasqa táýeldilik – aqyn­dar áli kúnge ala almaı kele jat­qan psı­­­ho­logııalyq kedergi. Keıbir aqyn­dar­dyń qoldanǵan uıqastary sosrealızm qur­saýyndaı óleń shýmaqtaryn qalaı qysyp turatynyn baıqaý qıyn emes. Keıde uıqas úshin alynǵan sózder óleńniń bastapqy maǵy­nasyn qaradaı álsiretip, oıdy buldyra­typ jiberedi.

Ras, óleńiniń ár býyny uıqasa týatyn sırek talanttar bolady. Oǵan ta­ǵa tańbaly tarmaqtary tabıǵı boıaýǵa qa­nyq Jumataı Jaqypbaevty jatqyzar edik. Poezııadaǵy mundaı órnek prozada bir kezde Tóleýbek Jaqypbaıulynyń qol­tańbasynan kezdeskeni esimizde. Soǵan qaraǵanda sóz naqyshy poezııada da, pro­zada da qoldan jasalmaıdy.

О́z basym aqyndar uıqasqa sheberlik úshin ǵana baılanyp qaldy degenge sen­beımin. О́rde meńzegenimizdeı, olar óleń uıqasyn ushtaǵan saıyn oqyr­mannan áldeneni jasyrǵysy keletin sııaqty. Jańalyq aıtpaý, ıdeıa tappaý, oıyn ótkize almaý, ashyq pikirge barmaý soǵan ákeletindeı. Onyń ornyn sulý sózben tol­tyryp, ádemi uıqaspen almastyryp álek.

Bir tapqyr sóz, jalǵyz utqyr oı úshin bes-alty shýmaq óleń jazý da keıin­nen shyq­ty. Áıtpese aıtar oı óleń­niń sońynda emes, ishinde aıtylatyn. Ár­bir shýmaqtyń ǵana emes, árbir joldyń da ózinshe atqaratyn qyzmeti bar. Maǵy­nasyz tar­maq, maǵynasyz shýmaq degen aty-zatymen joq. Ásirese ár shýmaqta úshin­shi jol óziniń erkindigimen óleń júgin eńsere kóterip turady.

Shyn talantta qoldan qıystyrmaı-aq, óleń ózi uıqasady. Syrtqy uıqastan góri, ishki uıqas tegeýrindi keledi. О́ıt­keni ol sózdiń uıqasynan buryn, oı­dyń uıqasyna qurylady. Olaı bolmasa: «Budan qurap óleńdi, odan qurap, Júrgen myna sháıirge obal, biraq: Kók Táńi­ri sala ma oǵan kózin, Hantáńiri ala ma odan qýat?». Muny jazǵan biz emes, oıy bizben úndes Serik Aqsuńqaruly.

Uıqas kerek árıne, uıqassyz óleń bolmaıdy. Biraq uıqas óleńdi kúsheıt­peıdi. Sondyqtan da arqa-basty bir jazyp alý úshin úshinshi jol engizilgen bolýy kerek. Búgingi uıqassyz jazylyp júrgen óleńderdi jańalyq dep jar salý da bekershilik. О́ıtkeni ol bar-jo­ǵy úshinshi joldyń basqa tarmaqtarǵa kóshken úırenshikti úlgisi ǵana.

Qaıtkende de úshinshi joly myqty aqynnyń óleńi de myqty. Mysaly, Serik Aqsuńqaruly: «Altaı – Alashtyń altyn taǵy edi burynǵy, Basyna shyqqanda jelpildep jelmen tulymym», degende erekshelenbeıdi. Soǵan ilestire: «Meniń júregim at oınap aýzyma tyǵyldy», degende kúsheıip: «Seniń de basyń aınalǵan shyǵar, qulynym?»  degende erekshelenedi.

Keremet uıqas kórip turǵan joqpyz, alaıda qınap uıqastyrsańyz áseri birden kemip sala beredi. Jalpy, shyǵar­mashylyqta «Bir jazǵandy eki óńdeý týyndynyń áserin kemitedi» degen túsinik bar. Qalaı degende de óńdemeı tura almaısyz ǵoı, tek sol qaıta óńde­gen­de al­ǵashqy áserin joǵaltyp almaý kerek. Serik Aqsuńqarulynda sol áser, sol ekpin saq­talatyny baıqalady.

Aqynnyń alǵashqy áseri sýymaǵan «Keıkiniń basy» atty sumdyq óleńi bar. Onda Mahambet pen Kenesarynyń basy qusaǵan  Keıkiniń basyn týǵan jerge ákele jatady. Osyndaǵy «Ata jaýdan kóńili qalǵan, qaıran, Bas, Art jaǵyna qaıyryla bir qarady» degende, úshinshi joldaǵy aqıqat pen tórtinshi joldaǵy mıstıka keremet shendese qalǵanyn kóresiz.

Odan keıin de uıqas kerek bolǵandyq­tan bastapqy eki jolǵa syımaǵan derek úshinshi jolǵa erkin jaıǵasyp, ereýil­dete jóneledi. «Beles, beles, beles dep, Aıdarynan sıpaǵandaı jel eskep; Bas keledi toqsan jyldaı kórmegen, О́z denesi óz kózine elestep!». Úshinshi jol bol­masa bul derek aıtylmaı qalar edi deme­sek te, taban tiregeni sol tarmaq bolyp tur.

Sodan sońǵy «Bas keledi basa kóktep ǵasyrdy, Álıhan men izdep Qanysh... Qasymdy» degen qos tarmaqta da shart­tylyq bar shyǵar. Al myna úshinshi joldaǵy «Qaraı bermeı jaýtań-jaý­tań aýyńa, Kókke qaraı kóter, qazaq, basyńdy!»  degen tarmaqtyń desi bólek. О́leńniń rýhy tórtinshi jolda turǵan­men, ýyty úshinshi jolda turǵany aıtpasa da túsinikti.

Úshinshi jolǵa ózinen ózi ekpin tú­sip turady. «Appaq qarǵa oranyp tóńi­rek bul, Nege ulyp tur ıt-qusy, kóni kepkir?!» dese, jaı-kúıdi bergeni. «Ala sıyr taǵy da túsime enip, Maǵan qarap qalaı bul móńirep tur?» dese, oıǵa salmaq salǵany. Ke­ler shýmaqtyń úshinshi jolynda «Qara sıyr qartaıyp etke ótkende, Ala sıyr edi ǵoı asyraǵan», dese, obal-saýapty aıt­qany.

Biraq bul jaı turmystyq óleń emes, úrim-butaqty túgendeıtin mıftik sıýjet. Ony tereń túsiný úshin aldyńǵy úshinshi jol­daǵy tús pen keıingi úshinshi joldaǵy óńge úńile túsken jón. Mundaǵy mıftiń sy­ry «Túsime enip ol nege muńdanady, Bult astynda bulyńǵyr kún barady. Ala sıyr ash qalsa, Aqsuńqardyń, Tuqy­mynan bul jaqta kim qalady?» degen shýmaqta tur.

Osynyń bári óleńdi maǵynaly etip jazý maqsatynan týǵan. Osy artyqshy­lyǵyn aqynnyń ózi de biledi. «Alash Anam osynda jınap aldy, Menen bas­qa saıraǵan bulbuldaryn», degeni sáni bar, máni joqtyqty meńzegeni bolar. Kelesi shýmaqtaǵy «Boıyń qalaı demeı­tin, oıyń qalaı» degen úshinshi joldyń tuspaly da sol oısyzdyq shyǵar.

Aqynnyń «Ádebı orta» degen óle­ńi­nen mysal keltirý de aýyr. Ol ja­ǵyn oqyrmannyń ózi taýyp oqýyna qal­dyraıyq. Biraq osy óleńniń óz orta­myzdaǵy oısyzdyq týraly ekenin bilgen durys. «Qarsy aldymda Abaı tur, qabaq túıip» – úshinshi jol, «Qasymym tur qasqaıyp! ...Pasternak tur...» – tórtinshi jol. Álgi orta Abaıǵa amal joq, Abaıdan basqasyn tárk etken.

Biz aıtqan úshinshi jol uıqasyna qaraı basqa jolǵa da aýysyp ketýi múmkin. Alaıda kóp uıqastyń ishinde ada­syp, ekpinin joǵaltyp alatyn tárizdi. Serik Aqsuńqarulynyń bir óle­ńin­de «Oırantaý túregelip qarsy ala­tyn» degen úshinshi jol bar. Soǵan «jar  salatyn» degen sekildi bir uıqas­ty qosarlaı qoısańyz, máni ketip qalatyndaı kórinedi.

Batys aqyndarynyń arasynda «uıqasqa baǵynbaý» degen túsinik bolypty. Muny estigen joqpyz deseńizder ózderińiz bilesizder. Biraq uıqassyz óleń jazatyndar álemde nebir dúr syı­­lyqtardy alyp jatqanǵa uqsaıdy. Onyń basty sebebi, ár jolǵa maǵyna júk­teıdi jáne oıyn erkin aıtady. Sirá, oqyrmanǵa de esh búkpesiz emin-erkin syrlasqan unaıtyn bolýy kerek.

Bir joly bir jolyna baǵynbaıtyn kádimgi qara óleńniń óńin aınaldyrǵan túri sekildi. Tek uıqasy mindetti túrde jol­dyń sońyna emes, kez kelgen jerine qoıyla beredi eken. Ol sózi áýenimen jarysa júretin qazaqy qaıyrymǵa kele de qoımas. Bizdiń aıtyp otyrǵanymyz da ondaı uıqassyz óleń emes ekenin joǵaryda qulaqqaǵys ettik.

Áıtpese «Kún men tún kúnde kelip qyrqysqanda, Dúnıe dúr etip kep, gúl qushqanda» degen joldardy da Serik Aq­suńqaruly jazdy. Osyndaǵy búkil uıqasty ustap turǵan «ú» degen jalǵyz áripti sózge usta aqyn qalaı oınatady. Al «Arqadan men izdegen Kúnekeı Qyz, Júr eken kúlimsirep Túrkistanda» degeni shyǵys támsilin eske salady. 

О́leń qazir uıqas qýalap, maǵynasyz­dyqqa ushyrady. Serik Aqsuńqaruly maǵynany uıqasqa qurban etpegen aqyn­­dardyń biri. Basqa tilge aýdarsa, uıqasyn aýdarmaıdy. Oıyn, ıdeıasyn, mazmunyn aýdarady. Sonda onyń óleńderi jalań sóz bolyp shyqpaıdy. Gerold Belgerdiń shyǵarmanyń kem­shiligi basqa tilge aýdar­ǵanda kórinedi degeni keıde ras sııaqty.

Oıdyń óleńniń sońynda emes, ishinde aıtylǵany som altyndaı salmaqtandyra túsedi eken. Sol sııaqty joldyń sońyn­daǵy uıqastan góri, ishindegi uıqas áýez­direk estiledi. «О́lsem ornym qara jer syz bolmaı ma, О́tkir til bir uıalshaq qyz bolmaı ma?» degende Abaı óleńdi ǵana emes, tutas dúnıeni uıqastyryp tur emes pe?! 

Abaıdyń jolyn ustaǵan aqyndarǵa aqyl aıtýdan aýlaqpyz. Biraq bizge aýlaqta jatqan: Tynyshtyqbektiń erkin tarmaqtardan quralatyn óleńderindegi oıshyldyǵy; Svetqalıdiń da baǵzylar­dy bádizdegen báıitsymalǵa boısaldyǵy; Serik Aqsuńqarulynyń da shynymen de epostan týǵandaı somdap-somdap sóı­leıtin tarpańdyǵy unaıdy.

Úshinshi joldyń úrmeti óleńderiniń tórt jol, tórt tarmaǵynan birdeı óre tura­tyn aqyndar bular. «Patsha ókime­tin de jek kórgen, Sovet ókimetin de jek kórgen» (S.Aqsuńqaruly) olar sosrea­lızmdi de jek kóretin bolýlary kerek. Olar keıbiriniń uıqasy tastaı bolsa da, uıqas degen psıhologııalyq kedergiden baıaǵyda ótip ketken. Sondyqtan da olarda sóz de erkin, oı da erkin.

Táýelsizdik alǵanymyzǵa otyz jyl ótse de oıy ózgermegen adamdar bar. Otyz jylda uıqastyń qursaýynan shy­ǵa almaǵan aqyndar da az emes. Serik Aq­suńqarulynyń «Zamana poıyzyn­da» degen óleńi solarǵa arnalǵan. «Sosıalızm» deı-tuǵyn stansa bul. Tús! – dedi Ol. – Sekirip túsip qaldym»,  deıdi aqyn ótkenge júgirte sholý jasap.

Odan keıin «Repressııa» deıtuǵyn stansadan, Kúlli bekzat, tektimdi túsirip ap!» degen joldardy oqısyz. Sodan soń «Kapıtalızm» deıtuǵyn stansadan, Endi taǵy ıterip túsirip tur!» degen joldar da kezegimen keledi. О́leń «Endi toqtar beketiń «Alash» degen, Estiledi bir daýys aıdaladan» degen joldarmen aıaqtalady.

Osy óleńde úshinshi jolǵa atan túıeniń beli ketetindeı salmaq salynyp tur. Birinshi jol basshy, ekinshi jol qosshy, tórtinshi jol tóreshi dep támsildeı berýge de bolady. Biraq sonyń bári uıqastan azat úshinshi joldyń úrmeti ekeninde daý joq. Úrmeti ulardaı shýlaǵan qara óleń Serik Aqsuńqaruly meńzegen «Alash» aıaldamasyna aman-esen jetse eken dep tileısiń ishteı. Úrmetiń aman bolsyn, Alash!

Júsipbek QORǴASBEK