Zamanaýı zańdar damýǵa serpin beredi

Osy kezeńde Qazaqstandaǵy kishi jáne orta bıznesti damytýǵa aıryqsha kóńil bólindi. О́ndiristi qoldaýda birqatar zańnamalyq, normatıvti-quqyqtyq aktiler qabyldandy. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy, ónerkásiptegi jeke­menshik – naryqtyq jolǵa túsken elimiz úshin tyń úrdis boldy. Alǵashqy ýaqytta ekonomıkada qarjylyq resýrstyń jetispeýshiligi ótkir sezildi. О́ndiriste aınalym qarajatynyń úlesi tómendigine qaramastan, kóptegen problemanyń sheshimin birden tabýǵa týra keldi.

Elbasynyń bastamasymen qabyl­danǵan sol kezdegi reformalar nátıjesin berdi. Ekonomıkany damytý, áleýmettik salany qoldaý, qoǵamdaǵy turaqtylyqty saqtaý maqsatynda kóptegen mańyzdy sharalar ýaqtyly uıymdastyryldy. Kásipkerliktiń qalyptasýy ońaıǵa soqqan joq: ár jasalǵan qadam memlekettiń baqylaýynda boldy. Kishi jáne orta kásip úshin bul aýyr kez edi. Osyǵan oraı, Elbasymyz kishi jáne orta kásipti tekserýge moratorıı jarııalady. Bul sheshim Parlamentten qoldaý tapty jáne ekonomıkalyq reformany iske asy­rýdyń kóptegen jańa tetikteri qalyp­tas­tyryldy. Solardyń biri ári biregeıi – «Bıznes-2020» memlekettik baǵdar­lamasy Parlament engizgen zańnamalyq ózgeristerdiń nátıjesinde tabysty iske asyryldy. Atalǵan baǵdarlamada kishi jáne orta kásiptiń, kásipkerlik pen mıkrobıznestiń damýyna qajetti qural­dar qarastyryldy.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi qyzmetin atqaryp júrgen kezimde men kórshiles Reseı Federasııasynyń Tıý­men oblysynyń gýbernatory V.Iаkýshevtiń shaqyrýymen «Kishi jáne orta kásipti qoldaý» taqyrybyndaǵy dóń­gelek ústel otyrysyna qatystym. Onyń moderatory retinde Reseı Fede­ra­sııasy Memlekettik dýmasynyń tór­aǵasy E.Naryshkın sóz sóıledi. Eki júzge jýyq adam jınalǵan kezdesýde Tıýmen oblysynyń ınvestorlary­nan bólek, sheteldik azamattar da jı­nal­ǵan salıqaly aýdıtorııa boldy. Gýber­natordyń kirispe sózinen keıin, kelesi sóz kezegi maǵan berildi.

Men reseılikterge Qazaqstanda sha­ǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalanǵanyn aıttym. Damý qorynyń nesıe alý úshin 50-85 paıyzǵa deıin kepildik mú­likti sýbsıdııalaýǵa quqyǵy jáne ınves­tı­sııa­lyq jobalarǵa 5-7 paıyzdyq nesıe berýi týraly aqparattarmen bólis­tim. Sózimniń barysynda aýdıtorııa jan­danyp ketti. Tipti dóńgelek ústelge qaty­sý­shy­lardyń biri Reseı Federasııasynda meniń aıtqanyma uqsas baǵdarlama engi­zýdi usyndy.

О́z basym avtomobıl joldary ınjener-qurylysshy mamany retinde bizdiń Parlament avtomobıl joldaryn damytýǵa qajetti zańnamalyq baza jasady dep senimmen aıta alamyn. О́ıtkeni ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynda elimizdegi avtomobıl joldaryn jóndeýge 10 jyldaı ýaqyt qarjy bólinbeı qalǵany esimizde. Sonyń saldarynan joldardyń jaǵdaıy nasharlap ketti. Osyǵan oraı 2001 jyly Parlament «Avtomobıl joldary týraly» zańdy qabyldady. Prezıdent Jarlyǵymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń avtojol salasyn damytýdyń 2001-2005 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy» qabyldanyp, memlekettik jelilik aýqymdy jol jóndeý jumystary bas­taldy. Osy kezeń aralyǵynda elimizde alǵashqy sapaly ári qaýipsiz avtobandar paıda bolyp, respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 80 paıyzy qalpyna keltirildi. Buryn qazaqstandyqtardyń súıikti demalys orny Býrabaı kýrortyna barý da qıyn bolǵany jadymyzda. Qazir ony eń jaqsy jol retinde úlgi etemiz. Jol jóndeý Astana-Almaty baǵytynan bastalyp, Pavlodar, Kókshetaý, Qostanaı joldaryn jańǵyrtýǵa jalǵasty. Keıingi jyldary da elimizdiń avtomobıl joldaryn jaqsartý isi zańnamalyq turǵydan ýaqtyly da sapaly qamtamasyz etilip, birqatar reforma júzege asty. Sońǵy kezeńde qoldanystaǵy zańnamaǵa kóptegen ózgerister engizildi.

Qazaq jeri ulan-ǵaıyr. Jetpis myń shaqyrymǵa jýyq jergilikti avtomobıl joldaryn jóndeý qazirgi tańda qolǵa alynyp, Parlament alystaǵy eldi mekenderge aparatyn joldardy qalpyna keltirýge barynsha jaǵdaı jasady.

Shırek ǵasyr ishinde Parlament aýqymdy zańnamalyq baza jasap, eli­mizdiń ilgeri damýyna asa qajetti zań­dardy qabyldady. Olardyń ishinde Qylmystyq, Qylmystyq-is júrgizý, Ákimshilik, Salyq, Keden kodeksterin atap ótken jón. Jalpy, qazaqstandyqtardyń ómiriniń barlyq salasynyń jaqsarýyna Parlamenttiń qosqan úlesi zor.

Bul týraly elimizdiń Prezıdenti Q.Toqaev óziniń «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» Joldaýynda «Elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirin jańǵyrtpaı, tabysty ekonomıkalyq reformalardy iske asyrý múmkin emes. Bul – bizdiń ustanatyn basty qaǵıdatymyz», dep atap ótken bolatyn. Joldaýda eli­mizdiń saıası júıesin damytýda «Kúshti Pre­zıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy usyny­lyp, osy baǵyttaǵy jumysqa bar kúsh-ji­ge­ri­mizdi salýymyz qajet ekeni aıtylǵan bolatyn. Bul saıası júıe formýlasy – memleket turaqtylyǵynyń negizi sanalady.

Búgingi Parlamentte memleketimizdiń damýyna, elimizdiń saıası-ekonomıkalyq órkendeýine asa qajetti sapaly zańdar qa­byldanyp keledi. Tek ótken jyldyń ózin­de elimizdiń zańnamalyq bazasy ny­ǵaıa túskeni kámil. Ol týraly Senat Tór­aǵasy M.Áshimbaev: «Parlament jyl boıy Memleket basshysynyń refor­ma­laryn jáne elimizdiń strategııalyq saıa­satyn zańnamalyq turǵydan qamta­masyz etý úshin aýqymdy jumys atqardy. Jal­py, bıyl Parlament 110 zań qa­byl­dady. Onyń 30-ǵa jýyǵyna Parlament depýtattary bastamashy boldy», degen bolatyn.

Munyń ózi depýtattardyń qarqyndy qyzmetiniń kórinisi ekeni daýsyz. Eko­nomıkany qalpyna keltirý, bıznesti qol­daý jáne azamattardy áleýmettik qor­ǵaýdy qamtamasyz etý boıynsha kóp­tegen zań qabyldandy. Bul týraly Se­nat basshysy «Jumysymyzdyń negizgi basymdyǵy – el ekonomıkasyn órkendetý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý» dep atap ótken bolatyn. Sondaı-aq Par­la­mentte demokratııalyq prosesterdi nyǵaı­týdy, adam quqyqtaryn qorǵaýdy jáne qor­shaǵan ortany qorǵaýdy kóz­deı­tin bir­qatar qujat qabyldandy. Árı­ne, aýyl­dyq jerlerdi damytý, shaǵyn jáne orta bız­neske qoldaý kórsetý já­ne ult­tyq qun­dylyqtardy dáripteý máse­leleri de kún tártibinen túsken emes. О́tken jy­­ly Senatta uıymdastyrylǵan bir­ne­she Par­lamenttik tyńdaý osy mańyz­dy baǵyt­tar boıynsha atqarylyp jatqan ju­mys­­tardyń naqty kórinisi bolyp tabylady.

Taıaýda ǵana senatorlar elimizdiń aımaq­tarynda jumys babyndaǵy saparda bolyp, jergilikti jerlerde zań­dar­­dyń oryndalý, reformalardyń júze­ge asyrylý barysymen, halyqtyń turmys-tirshiligimen tanysyp qaıtty. О́ńir­lerdegi turǵyndardyń aıtqan talap-tilekteri men usynystary zań jobalaryn talqylaý barysynda eskeriletin bolady. Memleketimizdiń damý qarqyny men ekonomıkanyń órkendeýine saı qolda­nystaǵy zańnamaǵa da tıisti ózgerister engizilip, jetildirilip otyrady. Zańdar zaman talabyna saı bolýy kerek. Bul – bizdiń basty mindetimiz.

Erik SULTANOV,

Parlament Senatynyń depýtaty