Qoǵam • 05 Naýryz, 2021

Úmit shoǵyn mazdatqan

58 ret kórsetildi

Perzent zaryn tartqan otbasy úshin «Sizder endi balaly bolasyz» degen sózden artyq qýanysh joq ekeni anyq. Aıgúl Qazybaeva óziniń dárigerlik eńbek jolynda qanshama áýletti osylaısha baqytqa keneltti deseńizshi?!

– Men ájemniń balasy boldym,– dep bastady áńgimesin keıipker. – Ol kisi gınekolog dáriger edi, al meniń balalyǵym sol ájemniń qa­syn­da, áıelder qabyldaıtyn kabınette ótip, oıynshyqtarym da gınekologtiń qural-aspaptary, oqy­ǵan kitaptarym da sol sala­da­ǵy eńbekter edi. Jalpy adam­nyń qalyptasýyna, ómirlik kóz­qa­ras­taryna otbasynyń atqa­ra­tyn róli aıryqsha ǵoı. Al meni baqqan ájem – bir úıdiń 16 balasynan tiri qalǵan jalǵyz jan. Anasy ár joly qol-aıaǵyn baýyryna alǵanda egizderin qushaǵyna alady eken de, ájem 17-shi sábı bolyp, dúnıege jal­qy kelipti. Aldyndaǵy egiz aǵa-apalarynyń bári ashtyqtyń qur­bany bolǵanda ájem 6 jasta ǵana eken. Naǵashy atam da – bir atadan qalǵan jalǵyz tuıaq. Son­dyq­tan kishkentaı kúnimnen ba­ýyr zary, bala zary ne ekenin estip óskendikten, adamnyń artynda ur­paq qalýynyń, sol iske septigińdi tıgizý­diń qanshalyqty mándi, ári al­ǵy­­sy mol izgi is bolatynyn bil­dim.

Medısına ǵylymynyń kandıdaty, dáriger-reprodýktolog, endokrınolog, elimizdegi konseptýaldy tuńǵysh reprodýksııa jáne qartaıýǵa qarsy KRAS D-klınıkasynyń basshysy Aıgúl Qazybaeva – Almaty me­dısına ınstıtýtynyń 1986 jyl­ǵy túlegi. Ol búkil eńbek jo­lyn reprodýksııaǵa arnapty. Más­keý­degi aspırantýradaǵy jyldar, odan keıingi eńbek ótili, JOO sabaq berý, dárigerlik qyzmetpen aı­na­lysý bári-bári tek osy ıgilikti maqsatqa qurylǵan. Instıtýtty támamdap oblystyq aýrýhanaǵa ju­mys­qa barǵanda aldyndaǵy ózine tálimger áriptesiniń nusqaýymen ishki álemimen úndesken osy salaǵa kelgen Aıgúl Smetqyzyna sábı ań­sa­­ǵan ananyń júkti ekenin bilgen sátin kórý eshteńemen ólshenbeıtin bol­sa kerek.

– Jumys bólmemdegi aýrýlar tarıhyna kózim túsken saıyn sondaı ózgeshe bir kúıge bólenemin. Keıde uzaq jyldar boıyna bir per­zentke zar, aǵzasynda kóptegen prob­lemasy bar osy anaǵa qalaısha kómek­tese aldyq dep tańdanatyn da kezim bolady. Árbir sondaı otba­synyń qýanyshyn kórý – shyn baqyt. Bizdiń klı­­nıkaǵa negizinen barlyq jerdi adaqtap, eń sońǵy úmitin arqa­la­ǵandar júginedi. 40 paıyzy al­matylyqtar, al qalǵany eli­miz­diń basqa óńirleri men tipti me­dı­sı­nalyq týrızmmen shetelder­den keledi. Ázerbaıjan, Reseı, Qy­taı­dan tappaǵan emin Almatydan alyp, ańsaǵan balalaryna qol jetkizdi, osyǵan qalaı qýanbassyń, – deıdi Aıgúl Smetqyzy.

Dúnıege perzent ákelý, urpaq jal­ǵastyǵynyń toqtamaýy ár sha­ńyraq úshin eń bir qasıetti dúnıe, alaıda nege bizdiń qoǵamda bel­siz­dik, bedeýlik problemalary kún tártibinen túspeıdi? Úkimet te oǵan asa mán berip, sábıge zar otba­sy­lar­ǵa kómek úshin bıyl jasandy uryqtandyrýǵa degen kvotany 7 myńǵa ulǵaıtyp otyr. Búginde elimizde 11 030 áıel bedeýlikpen esepte tur eken. Munshama adamnyń esepte turýyna ne sebep? Osynyń jaıyn mamannan surap kórdik.

– Sebepteri deısiz be? О́te kóp, jáne kúndelikti ómirde usaq-túıek sanap, mán bere ber­meıtin jaı­larmen qatar, ómirlik kóz­qa­ras­tar men tazalyq, adamdyq moral deısiz be, sonyń barlyǵy áser etedi. Solardyń bári aldymen otbasyndaǵy tárbıeden, densaýlyqqa júrdim-bardym qaramaý men durys tamaqtaný, túrli ınfeksııalardan saqtanýǵa tikeleı baılanysty. Endeshe aldymen bedeýliktiń aldyn alyp, saqtanýǵa bola ma degen saýalǵa jaýap izdeý kerek. Árıne bolady. Birinshiden, bizdiń elimizde balalar gınekologııasy joq. Al bul óte qajet. Ekin­shi­den, ıod jetispeýshiligine baı­lanysty týatyn endokrındi aýrý­lar, oǵan ústeme bala kezden jıi baspamen aýyrý, tistiń karıesiniń bolýy, fast fýt taǵamdaryn jeýden ishekterge zııan keltirý men aǵzada transmaılardyń jınalýy, túrli ınfeksııalardy otbasyna alyp kelýge sebep bolatyn erlerdiń beıbereket jynystyq qatynastarǵa túsýi syndy tolyp jatqan sebepteri bar. «Egemen Qazaqstan» ulttyq basylym bol­ǵan­dyqtan, oqyrmandardyń bir jaıtqa asa kóńil bólýin surar edim. Qazaq «Uly sózde uıat joq» deıdi. Urpaq jalǵasýyn oılamaıtyn jan joq, alaıda jastardyń nekege deıin jáne nekeden tys qatynastarda qorǵanbaýy túrli ınfeksııalardy juqtyrýǵa alyp keledi. Jáne bir qaýpi olardyń deni aǵzada jasyryn damıdy, adam ony sezinbeıdi de, sońy baryp áıeldiń jatyr jolyn bitep tastaıdy, nemese qaıta-qaıta túsik tastaýyna sebep bolady. Sondyqtan da jas­tar men jasóspirimderdiń saqtyǵy, urpaq aldyndaǵy, ult aldyndaǵy jaýapkershilikti oılaýy mańyzdy, – deıdi dáriger.

Ulttyq demografııany oılaǵan Úkimet jasandy uryqtandyrýdy qoldap, kvotanyń sanyn kóbeıtti. Árıne bul – oń sheshim, alaıda máseleni túbegeıli qarastyrýǵa, bedeýliktiń aldyn alatyn jumysqa jatpaıdy. Ol úshin ambýlatorııalyq turǵyda aldyn alý men emdeýdi jolǵa qoıý kerek. Bizdegi áıelder kon­sýltasııasy tek júkti áıel­der­men ǵana aınalysyp, olardy bosanǵansha ǵana qadaǵalaıdy. Sondyqtan bala kóterýdi keshendi qa­rastyratyn barlyq qajetti gı­ne­­kolog, ýrolog, androlog, endokrınolog tárizdi kásibı mamandary bar túrli emdeý sharalarymen qatar, tárbıe, saqtandyrý tárizdi mańyzdy isterdi de nazarda us­taıtyn tegin ambýlatorııalyq qyzmet óte qajet. Bul EK uryq­tan­dyrýǵa qaraǵanda memleketke eko­nomıkalyq turǵydan da, demo­gra­fııalyq máseleni sheshýde de tıimdirek.

Ynta-jigeri men boıyndaǵy qabi­­letin urpaq jalǵastyǵyna arnaǵan Aıgúl Smetqyzy: «Árıne bul turǵyda aıtatyn da, kóteretin de másele óte kóp, men asa bir mańyzdy degeninderine azdap bolsa da toqtaýǵa tyrystym. Biraq qalaı degende de biz ýaqytqa tek ilesip qoımaı, sál alǵa qaraıtyn, bolashaqty kózdegen josparlar túzýimiz qajet. Kerek deseńiz, bul asa mańyzdy memlekettik is, ulttyq qaýipsizdik, eldiń bolashaǵy desem de artyq emes», deıdi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Izraıl «betperdesin sheshti»

Álem • Búgin, 16:32

Ilim adamǵa ne úshin qajet?

Rýhanııat • Búgin, 16:00

Palata otyrysynyń kún tártibi bekitildi

Parlament • Búgin, 15:48

«Ýkaznoı molda»: Ol kim?

Rýhanııat • Búgin, 15:25

Prezıdent Qaırat Kelimbetovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 14:43

Qaraǵandyda qylmystyq top quryqtaldy

Qoǵam • Búgin, 12:59

Dollar qaıta qymbattap jatyr

Ekonomıka • Búgin, 11:44

ShQO-daǵy Shar ózeninde balyq qyrylýda

Aımaqtar • Búgin, 10:49

Shymbulaq shyńynan 6 adam qutqaryldy

Qoǵam • Búgin, 10:32

Qurttyń ishinen esirtki tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:43

«Astana» kósh bastady

Sport • Búgin, 09:40

Qyzylordada aýa sapasy nasharlaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:22

Shekarashy sarbazdar ant qabyldady

Qazaqstan • Búgin, 09:20

Jartylaı fınalda súrindi

Tennıs • Búgin, 07:56

Keńeıtilgen quram jarııalandy

Hokkeı • Búgin, 07:54

«Sary mysyq» festıvaldi ashady

Kıno • Búgin, 07:52

Kókpar – ulttyq minez

Rýhanııat • Búgin, 07:50

Tasqynǵa qarsy ázirlik oıdaǵydaı

Oqıǵa • Búgin, 07:40

Aq úıdiń alǵashqy meımany

Álem • Búgin, 07:38

Eski úılerdi esirkegen joba

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Zań shyǵarý talaptary jańartyldy

Saıasat • Búgin, 07:25

Uqsas jańalyqtar