Qazaqstan • 11 Sáýir, 2021

Alakólge ǵaryshker kelgende...

115 ret kórsetildi

Bizdiń aýyl – Shyǵystyń shuraıly jerleriniń biri, qasıetti babamyz Qarakereı Qabanbaı batyrdyń kindik qany tamǵan jeri, babamyz mekendegen qasıetti Alakóli, emge shıpa, dertke daýa Barlyq-Arasany bar Qabanbaı (burynǵy aty Jarbulaq) aýyly.

Mine, osy ólkege, Qabanbaı aýylyna arnaıy saparmen demalýǵa aqyn-jazýshylar, ártister, ǵalymdar, memleket qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi jáne Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen týrıster, odan qalsa kórshi Reseıden, alys-jaqyn shetel qonaqtary jaz mezgilinde kóptep aǵylady. Solardyń ishinde Orazaqyn Asqar, jazýshylar Hasen Ádibaev, Medeý Sársekeev, Qabdesh Jumádilov, Zeınolla Sánik, elimizge tanymal ártister Bıbigúl Tólegenova, Ermek Serkebaev, Mádına Eralıeva, Roza Rymbaeva, Maqpal Júnisova syndy tanymal tulǵalarymyzben aýyl halqy arasynda ártúrli is-shara, kez­desý ótkizip turatynbyz. 2007 jyly tamyz aıynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazar­baev osy Alakólge kelip demalyp qaıt­qan. Esimde, Nursultan Ábishuly teledıdardan bergen suhbatynda: «Men álemniń talaı jerin araladym, talaı jerlerdi kórdim. Biraq ózimizdiń Ala­kóldiń shyǵys jaǵyna barǵan kezde ondaı taza, móldir, emge shıpa kóldi birinshi ret kórýim», dedi.

Osyndaı qyzyqty kezdesýlerdiń biri ǵaryshker Pavel Romanovıch Popovıchpen boldy. Biz, keńshar dırektory Raqymǵalı Tóleýbekov ekeýimiz ol kezde Eńbek Qyzyl Tý ordendi asyltuqymdy «Jarbulaq» qoı keńsharynyń atynan aýdandyq partııa komıtetiniń jınalys zalynda aktıv jınalysynda otyrǵanbyz. Jınalys ústinde ulyqsat surap birinshi hatshynyń mashınıst-sekretary kirdi de, birinshi hatshyǵa: «Keshirińiz, Sizdi obkomnyń birinshi hatshysy telefonǵa shaqyrady» dedi. Jaqan Ismaǵululy Smaǵulov sóılesip kelgen boıda – «Tóleýbekov, Iýsbekov, dereý aýyldaryńa qaıtyńdar! Alakólge kele jatqan kosmonavt Popovıchpen halyqtyń kezdesýin uıymdastyryńdar!» dedi. Bul 1978-1979 jyldar bolatyn. Aýylǵa kele salyp, 2-3 saǵat ishinde kezdesýdi uıymdastyrýdy bastap kettik.

P.R.Popovıchti aýyl ónerpazdary nan-tuzben saltanatty túrde qarsy aldy. О́z sózinde Pavel Romanovıch Popovıch 1930 jyly Ýkraına hýtorynda týyp, oqý bitirgen soń áskerı-ushqysh mamandyǵyn ıgerip, ushqysh-synaqshy bolǵanyn aıtty. Ǵaryshkerler tobyna qabyldanyp, barlyq daıyndyq kýrsynan ótken. 1962 jyly 12-15 tamyz aralyǵynda kosmosqa birinshi ret ushyp, Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy. 1974 jyly ekinshi ret ushyp, ekinshi márte «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵymen marapattaldy. Aýyl turǵyndary ǵaryshkerge óte kóp suraq qoıdy. Halyq qyzyǵa tyńdap, tolyq jaýap alǵandaryna rıza bolyp, rahmetterin aıtty. Qoıǵan suraqtarynyń ishinde «Radıodan habarlaǵanda kosmonav­tardyń hal-jaǵdaıy jaqsy, óz normasynda deıdi. Al sizder ózderińizdi qalaı sezinesizder?» dedi bir aýyldasymyz. Jaýap: «Shyndyǵyn aıtqanda alǵashynda aýyr sezinemiz, basymyz aýyrady, biraz ýaqyt ótkende qalpyna keledi, bizdi arnaýly prıborlar baqylap jerge belgili normadan aspaǵandyǵyn jiberip otyrady». Suraq: «Qandaı tamaq ishesizder?», «Salmaqsyzdyqty qalaı sezdińiz?, «Jerdi kórgende ony qalaı baǵaladyńyz?», «Kosmosta basqa denelerdi, beınelerdi kórdińiz be?» jáne t.b. kóptegen suraq boldy. Sonyń ishinde «General ataǵyn qashan berdi?» degen suraqqa qyzyqty jaýap berdi. «Osy suraqty ákem de jıi qoıatyn. «Osy sen qashan general bolasyń?» deıtin. О́kinishke qaraı, maǵan generaldyq shendi jaıyraq berdi. Men kosmonavt, Keńes Odaǵynyń Batyrymyn. Mundaı ataqty árkim ala bermeıdi. Ne kóp, general  kóp desem, «Joq, men úshin generaldyń ákesi bolý úlken maqtanysh, sen general bolǵanda búkil hýtordyń halqyna toı jasaımyn» deıtin. Aıtqanyndaı, men general shenin alǵanda búkil hýtor adamdaryn shaqyryp toı jasap, «Endi búgin ólsem de armanym joq, generaldyń ákesi bolyp ólemin», dep qýandy.

Kezdesý sońynda qazaqtyń salt-dástúri­men arqasyna shapan jaýyp rah­me­timizdi aıtyp, rızashylyǵymyzdy bil­dirdik.

 

Slim Iýsbekuly,

zeınetker, 1975-1987 jyldary

Eńbek Qyzyl Tý ordendi asyl tuqymdy «Jarbulaq» qoı keńshary partııa uıymynyń hatshysy

 

SEMEI

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar