Qazaqstan • 11 Sáýir, 2021

Ulttyq úrdister úzilmeıdi

163 ret kórsetildi

О́tken jyldar ishinde osy baǵdarlamanyń ınstıtýtsıonaldyq qory qurylyp, búgingi tańda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy halyqtyń ótkeni men búginin jáne bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyratyn ıdeıalyq platformaǵa aınaldy.

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń arnaıy jobalarynyń maqsaty men min­detine turǵyndardyń nazaryn aýdaryp, azamattyq belsendiliktiń artýyna yqpal etýge, ózekti máselelerdi sheshýge qabiletti ózara tolyqtyrýshy is-shara­lardan turatyn keshendi baǵyttalǵan naqty jobalar iske asyrylýda. Byltyr Aqmola oblysynda birshama keleli ister atqarylyp, jańa bastamalar jol tapty. Naqty aıtqanda, 800 myńnan astam adamdy qamtyǵan túrli formattaǵy 8 myńdaı is-shara ótkizildi. Ulttyq qundylyqtyń temirqazyǵy – rýhanııat ekeni belgili. Al rýhanııat – tarıhpen, mádenıetpen, salt-dástúrmen, ádebıetpen, ádep-ǵuryppen, tárbıemen ólshenedi.

Búgingi qoǵamǵa zamanaýı jáne bola­shaq­­­ty jaqsy túsinetin gýmanıtarlyq bi­lik­­ti adamdar qajet. Osy oraıda mektep­ter­­­de 1200-ge jýyq «Tegin IT-synyp­tar» ashy­­lyp, oblys ortalyǵynda mektep ja­sy­na deıingi balalardan bastap stýdent jas­tarǵa deıin ǵylymǵa bet burýǵa múm­kin­­dik beretin IT-tehnologııalar men ın­no­va­­sııa­lyq ádistemelerdi úılestiretin bire­geı alań – «Bolashaq saraıy» qoldanysqa berildi.

Kez kelgen qarqyndy damý ústindegi memlekettiń tamyry hám dińgegi bolý shart. Iаǵnı tamyry degenimiz ulttyq qundylyq bolsa, dińgegi, ózegi – ulttyq rýh. Byltyr Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵy aıasynda Muhtar Áýezov­tiń «Abaı joly» ro­man epopeıasyn jastardyń jappaı oqýy­na yqpal etip, qazaqtyń bas aqyny arqyly olardyń ulttyq qundylyqtarǵa degen oń kózqa­rasyn qalyptastyryp, shy­ǵar­many tereń túsinip, óz oılaryn qaǵaz betine erkin tú­sirýine múmkindik berý maqsatynda «Biz – Abaı jolyndamyz» baıqaýy ja­rııa­lanyp, elýge tarta jastar roman-epopeıanyń aldyńǵy eki kitabyn oqyp shyǵyp, óz bilimderin kórsetken bolatyn. Bıyl «Abaı joly» romanynyń 50 jyldyǵyna oraı osy baıqaý taǵy da jarııalanyp, jastardy keıingi eki kitapty oqýǵa yntalandyrý josparlanyp otyr.

«Qalamger qazynasy» jobasy­men jer­gilikti jazý­shy­lar­dyń shyǵarma­la­ry­nyń elek­trondyq nusqa­sy jasalyp, jıyr­ma avtordyń shyǵar­malary aýdıo­kitap formatynda shy­­ǵarylyp, oqyr­man­ǵa áleý­mettik jeli ar­qyly taratyldy. Jyl so­ńynda Qazaqstannyń halyq ár­tisi Ji­­bek Baǵysovanyń ómiri men shy­ǵa­r­ma­shylyǵyna arnalǵan «О́mirlik óner mek­tebim» kitaby jaryq kórse, sáýir aıyn­da aty umyt bolýǵa aınalǵan Alash qaı­rat­keri týraly «Alash arysy – Bilál Maldybaıuly» jáne «Bilál Maldy­baı­uly. Kenesary zamanynan» atty eki kitapty jaryqqa shyǵarý jospar­la­nýda.

Zamanaýı aqparattyq-kommýnıkasııa jaǵ­daıynda jáne jahandaný úrdisinde mádenı qundylyqtardy eksporttaý, olardy saqtaý men damytýdyń neǵur­lym tıimdi joly bolyp tabylady. «Ja­han­daǵy zamanaýı qazaqstandyq má­de­nıet» arnaıy jobasy aıasynda ob­lys­tyń shyǵarmashylyq ujymdary álem­degi pandemııaǵa qaramastan onlaın rejımde Aýstrııa, Italııa, Polsha, Reseı, Túrkııa, Birikken Arab Ámirlikteri jáne basqa da kóptegen elderde halyqaralyq baı­qaýlarǵa qatysyp, júldeli boldy. Oblystyq basqarmalar men aýdandyq, qalalyq ákimdikterdiń qoldaýymen keń­se tarapynan oblys kóleminde uıym­dastyrylyp ótkiziletin «Men elimdi súıemin!», «Kúı – óner, óner – ónege», «Sý kúlkisi syldyrlaǵan», «Ertegi elinde...» «Babalar rýhy – balalarǵa», «Batamenen el kógerer...», «Qozy menen Baıandaı!», «Seriniń sertke tartqan semserindeı» baıqaýlary men kópshilik sharalary esi kirgen bala men eńkeıgen qartqa deıin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasymen qamtylýyn maqsat tutady.

«Týǵan jer» arnaıy jobasy aıasynda oblysta 6,2 mıllıard teńgege 1121 áleýmettik bastama júzege asyryldy. 900 mesenattyń kómegimen 37 nysan jańadan salynyp, 38 nysan qaıta jóndeýden ótti. Bular mektep, balabaqsha, medısınalyq mekeme, mádenıet nysany, sport alańy, jas mamandarǵa salynǵan baspana sııaqty áleýmettik mańyzy bar nysandar.

«Aýyl – el besigi» jobasynyń tıim­diligi, «kıeli oryndardyń nasıhattalýy, «Uly Dalanyń uly esimderiniń» ulyq­talýy, bilim, mádenıet, týrızm sala­syn­da atqarylyp jatqan jumystar, tyń joba­lar, halyqaralyq ǵylymı kon­fe­ren­sııalar, respýblıkalyq aqyn­dar músháırasy, aıtystar, dástúrli ánshi­ler­diń, teatrlardyń festıvali, kitap­tar­dyń jaryqqa shyǵýy, eski tarıhı jádi­ger­lerdiń tabylýy – bunyn barlyǵy qoǵam­dyq sananyń jańǵyrýy.

 Zaman talaby jańaryp jatqandyqtan, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń jyl ótken saıyn qurylymy ózgerip, ony júzege asyrý úshin jańa talaptardyń paıda bolýy zańdylyq. Jastardyń, óskeleń urpaqtyń jańashyldyqqa qumar ekeni belgili. О́skeleń urpaqtyń ulttyq rýhty, ar-uıatty, namysty, ádepti ishki jan-dúnıeniń temirqazyǵyna aınaldyrýy úshin maqsatty túrde áreket etý qajet. Osy maqsatpen óńirlik jobalyq keńse tarapynan qurylǵan «Zamandas», «On derek», «Izgilerdiń izimen», «Siz bilesiz be?», «Aqmola oblysynyń talanttary», «Jaqsylardyń kóńili altyn sandyq», «Uıada ne kórseń...» jobalary byltyrdan beri turaqty túrde áleýmettik jelide jarııalanyp keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­­tyń «Táýelsizdik bárinen qym­­bat» maqalasynda aıtqanyndaı ǵasyr­­lar qoınaýynan bastaý alyp, tirshilik ataýlynyń jańarýy ıdeıasyna negizdelgen, sondaı-aq toılaný dástúri qalyptasqan mereke – Naýryz meıramynyń ıdeologııalyq ále­ýeti orasan zor. Búginde Naýryz – jal­py­­ult­tyq birlik merekesi, tabıǵatty aıa­laý, jaqsylyq pen qaıyrymdylyq ja­saý, úlkenge qurmet, kishige izet kórse­ti­le­tin izgilik merekesi bolyp otyr. Osy oraı­­da keńse tarapynan jasalǵan «Jeti ata», «Qara shańyraq», «Yryzdyq», «Bet­a­shar», «Jıenquıryq», «Básire», «Asha­maı», «Kıiz basý», «Bereke» taqy­ryp­­­­taryndaǵy beınebaıandar rýhanı kók­jıe­­­gi­mizdi keńeıte túseri sózsiz. Qoǵam ta­ra­­py­nan maqsatty materıaldarǵa degen qy­­zy­ǵý­­shylyq ta jyl sanap artyp keledi, óıt­keni byl­tyr keńseniń resmı paraqsha­sy­na tirkelgen jazylýshylardyń sany bir myńnyń tóńireginde bolsa, bıyl on myńǵa jetti.

Oblysta týrızmdi damytyp, kórikti jer­lerin, tarıhı oryndaryn kıno salasynda nasıhattaý maqsatynda «Býrabaı aspa­ny» jobasy aıasynda ulttyq qundy­lyq­tardy dáripteıtin, ultaralyq tat­ý­lyqty nyǵaıtatyn, memlekettik tildiń márte­besin kóteretin «Balyqshylar», «Pas­port», «Muńaıma, kloýn» jáne «Te­ra­pııa» atty qysqametrajdy fılmder qazaq, orys, aǵylshyn tilinde túsirilip, kórermenge jol tartty. О́ńirlik keńse tarapynan jyl qorytyndysy boıynsha atqarylǵan jumysty saralaı kelip, baǵdarlamanyń arnaıy jobalary bo­ıynsha ótkizilgen qomaqty sharalardyń ba­syn qosyp «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasy – jańa qyrynan» atty derekti-aqparattyq fılm jasaldy.

Sonymen qatar, jyl boıy oblys­ta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda ıgerilgen ádis-tásilder men jınaqtalǵan tájirıbelerdi qalyptastyrý jáne taratý maqsatynda О́ńirlik jobalyq keńse aǵymdaǵy jylda iske asyrylǵan jobalar boıynsha 50 bettik ádistemelik jınaq ázirlep shy­ǵardy. Úsh jyldan beri qoǵamnyń ár salasyn qamtyǵan «Rýhanı Aqmola» jýrnaly jaryq kórýde.

Bıyl «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy Ulttyq jańǵyrý kezeńine ótip, jumysty ilgeriletý maqsatynda Jol kartasy daıar­landy. Onda qoǵamdyq sanany jań­ǵyrtýǵa, ult sapasyn arttyrýǵa, urpaq­tar sabaqtastyǵyn qalyptastyrýǵa baǵyt­talǵan keleli jobalar toptastyryldy. Baǵdar­lama kóp jylǵa josparlanǵan, nátı­jeli jumysty talap etetin naqty baǵyt-baǵ­dar, ustanym. Qazirgi tańda negizgi úsh baǵyt boıynsha jumys júrgizilýde. Birin­shisi – tulǵany damytý, ekinshisi – ult­tyń damýy, halyqaralyq pozısııalaý, al úshin­shisi – memleket, azamattyq qoǵam jáne jer­gilikti qoǵamdastyqtardy damytý. En­digi ýaqytta baǵdarlama halyqtyń rý­ha­nı izdenisiniń barometri bolý kerek. Sebebi bul biz úshin de, bolashaq úshin de asa qa­jetti dúnıe. Iаǵnı qoǵamdyq sa­na­­ny jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan júıeli ju­­mys­t­yń nátıjesi – bilimdi, básekege qa­bi­­­letti, eljandy, ultjandy, ana tilin ar­daq­­taıtyn, ádebıeti men mádenıetin qur­­met tutatyn, tarıhyn tanı biletin, jan-jaqty sanaly azamat bolmaq. Bul keshendi tásil barlyq memlekettik jáne qoǵamdyq ózgeristerdiń trendine, árbir qazaqstandyqtyń ómirlik maqsatyna aınalýy tıis.

Maral JAQYPOVA,

Aqmola oblystyq «Rýhanı jańǵyrý» óńirlik jobalaý keńsesiniń basshysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar