Úkimet • 08 Maýsym, 2022

Eńbek naryǵy elektrondy formatqa oıysýda

29 ret kórsetildi

2000 jyldardan keıin dúnıege kelgen urpaq eseıip, jyl saıyn 300 myńnan astam jas azamat eńbek naryǵyna qosylyp jatyr. Tıisinshe, jumys kúshiniń jańa sapalyq qurylymy qalyptasýda.

Ońtaıly onlaın-jármeńke

Búginde jalpy jumys kúshiniń 60%-yn mıllenıaldar men Z býyny quraıdy. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkish 80%-ǵa jetedi dep kútilýde. Osy úrdis, qazirgi kúrdeli ahýal jáne aldaǵy yqtımal syn-qaterler jumyspen qamtý saıasatyn qaıta qaraý qajettigin kórsetip otyr. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovanyń aıtýynsha, azamattardy jaı ǵana jumyspen qamtý emes, sapaly jumys ornyn berý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý basty mindet. Bul mindetti oryndaý úshin qazir júzege asyrylyp jatqan is-sharalarmen qatar, jańa baǵyttar boıynsha jumysty jandandyrý mańyzdy. Maqsat – jastardy jumysqa tartý. Osy maqsatta iri jáne orta kásiporyndarda bos jumys oryndaryna onlaın jármeńke ótkizý arqyly jastardy eńbekpen qamtý qolǵa alynady.

Bıyl mamyr aıynda ERG kompanııalar tobymen birlesip, bilim berý uıymdarynyń túlekterine jáne 35-ke deıingi jastarǵa arnalǵan onlaın-jármeńke pılottyq rejimde ótkizildi. Kompanııa 350 jumys ornyn usyndy. Bir aptanyń ishinde jumys berýshiniń talaptaryna sáıkes keletin 159 jas irikteýden ótip, jumysqa qabyldandy. Pılottyq jobanyń qorytyndysy ózge de mınıstrliktermen, sondaı-aq taý-ken, metallýrgııa salasyndaǵy kásiporyndardyń jáne «Samuryq-Qazynanyń» ókilderimen talqylandy. Sonyń nátıjesinde bul kompanııalarmen elektrondyq eńbek bırjasyna 20 myń bos jumys ornyn ornalastyrý týraly kelisimge qol jetkizildi. Onyń ishinde IT salasy men «Aýyl – el besigi» jobasy da bar. Bos jumys oryndardyń alǵashqy onlaın-jármeńkesi 24-30 maý­sym aralyǵynda ótedi. Ol aı saıyn uıymdastyrylyp turady.

Bıyl ulttyq jobalar aıasynda 269 myńnan astam jańa jumys orny ashylmaq. Búginde elektrondyq eńbek bırjasyna 691 kásiporyn 1 myń ınvestısııalyq jobada ashylatyn 13 609 jumys orny usynylyp otyr. Qazirgi ýaqytta bos jumys oryndaryna ótinish bergenderdiń sany 5 myńnan asty, onyń ishinde 1 myń adam jumysqa ornalastyryldy.

– Jalpy jumysqa tartý isin elektrondy bırja aıasynda júrgizýdi qoldaımyz. Onyń ashyqtyǵy jáne qoljetimdiligi jumyspen qamtý máseleleriniń jańa má­denıetin qalyptastyrýdy jáne mem­leket qolǵa alyp jatqan bastamalar­dan halqymyzdy tolyq habardar etý múmkindigin qamtamasyz etedi. Jumyspen qam­týdaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri – platforma arqyly jumyspen qam­týdy zańdastyrý. Pandemııa kezindegi shekteý sharalary jer júzinde jumyspen qamtýdyń zaman talabyna beıim tásil­derin qoldanýǵa tyń serpin berdi. Bul úrdisten Qazaqstan da shet qalǵan joq. Sıfr­landyrý men jańa tehnologııalar da el ekono­mıkasyna áserin tıgizedi. Sońǵy jyl­dary naqty sektorǵa qaraǵanda, qyz­met kórsetý salasynda jumyspen qam­tyl­ǵandardyń sany artqan, – dedi mınıstr.

Málimetterge súıensek, Qazaqstanda shamamen 500 myń adam platforma arqyly jumyspen qamtylǵan. Iаǵnı azamattar «Iаndeks», «Ýber», «Volt» jáne «Glovo» sııaqty túrli onlaın-platformalar arqyly jumys isteıdi. Mundaı jumys formaty turǵyndarǵa yńǵaıly ekeni sózsiz. Alaıda onyń basty kemshiligi – jumyspen qamtylǵandar úshin áleýmettik kepildiktiń joqtyǵy. Bir sózben aıtqanda, ondaı azamat jumyssyz qalsa nemese júktiligine jáne balaly bolýyna baılanysty jumysyn toqtatsa, memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan qajetti áleýmettik tólem ala almaıdy.

Búgingi tańda 300 myńnan astam ana osy qordan júktilik kezinde burynǵy or­tasha jalaqysynyń 100%-yn jáne bala kútimi kezeńinde jalaqysynyń 40%-yn alyp otyr. Budan basqa 105 myń jumyssyz adamǵa 6 aı boıy jalaqysynyń shamamen 40%-y tólenedi. Sońǵy jyldary bul tólemderdiń mólsherin edáýir ulǵaıtý máselesi qaralyp jatyr. Osyǵan baılanysty Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bul azamattardy áleýmettik qamsyzdandyrý júıesine tartý úshin onlaın platformalardyń negizgi operatorlarymen kezdesýler ótkizdi. Buǵan qosa bıyl 1 shildeden bastap qamtý shemalaryn pılottyq rejimde júrgizý týraly sheshim qabyldandy. Jumystyń nátıjesi jyl sońyna qaraı usynylady.

– Azamattardyń jekelegen sanattaryn jumysqa ornalastyrý jáne óz isin ashýǵa memlekettik qoldaý kórsetý mańyzdy. Sondyqtan maqsatty toptarǵa tıimdi jáne turaqty jumys ornyn ashatyn mekemelerge sýbsıdııa bólý jalǵasady. Bıyl 100 myń jumys orny josparlanyp, oǵan bıýdjetten 77 mlrd teńge bólindi. Búginge deıin 84,4 myń azamat osyndaı jumysqa tartyldy. Halyqtyń áleýmettik osal toptary men jastardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaý mańyzdy. Osyndaı 20 myń grantty qarjylandyrýǵa bıýdjetten 25,8 mıllıard teńge kózdelgen. Qazirgi kezde 1 myń 400-den astam azamat grant ıegeri atandy. Memleket tehnologııalardyń damý qarqynyn eskere otyryp, jumys kúshiniń biliktiligi men mashyǵyn únemi jetildirý kerektigine nazar aýdarady. Jumys berýshilerdiń talabyna sáıkes, bıyl 36 myń adamdy oqytý jáne qaıta daıarlyqtan ótkizý josparlanǵan. Qazirdiń ózinde 9 myńnan astam azamat bul múmkindikti paıdalanyp úlgerdi. Bos jumys oryndaryna joldama usyný jalǵasady. Bul shara elek­trondyq eńbek bırjasy negizinde júzege asyrylady. Bıyl shek 350 myń deń­geıinde belgilendi, onyń ishinde 91 myń adam jumysqa ornalasty. Jalpy joǵaryda atap ótilgen memlekettik qoldaý sharalary aıasynda bıyl 500 myńnan asa adamdy jumyspen qamtý kózdelgen, – dedi T.Dúısenova.

Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylov Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bıyl jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalary aıtarlyqtaı kúsheıtilgenin atap ótti. Máselen, jastar praktıkasyna, «alǵashqy jumys orny» jobasyna qatysýshylardyń jalaqysy artyp, qatysý merzimi uzartyldy. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, mundaǵy eń mańyzdy másele – turaqty jumys oryndaryn qurý. «Bıyl ulttyq jobalardy iske asyrý aıasynda shamamen 270 myńdaı turaqty jumys orny qurylýy tıis. Bul jospar oryndalýy kerek», dedi Á.Smaıylov.

Premer-Mınıstr kásipkerlik negiz­derin oqytý jumyspen qamtýdyń tıimdi quralyna aınalǵanyn atap ótti. О́tken jyly osyndaı kýrstarda 33 myńnan astam adam oqyp, onyń 15 myńy óz bız­nesin ashty. Bul rette business.enbek.kz bir­yńǵaı kásipkerlik bastamalardy qol­daý portaly arqyly kásipkerlik negiz­derine oqytý men granttar berý boıynsha bıznes-prosester avtomattandyryldy.

Á.Smaıylov Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha bıyldan bastap memlekettik organdar men barlyq deńgeıdegi ákim­derdiń jumysynyń tıimdiligi jańa jumys oryndaryn qurý boıynsha KPI-ǵa qol jetkizý negizinde baǵalanatynyn atap ótti. Osyǵan oraı Úkimet basshysy birqatar tapsyrma berdi.

– Jobalar men baǵdarlamalardy iske asyrý esebinen turaqty bos jumys oryndaryn kóbeıtýdi qamtamasyz etý kerek. Jastarmen jáne áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattarmen jumys isteý úshin jumyspen qamtý ortalyqtarynda «bir tereze» tásilin qamtamasyz etý qajet. Sıfrlyq platformalar aıasynda jumys isteıtin adamdarǵa áleýmettik kepildikter berý úshin zańnamany jetildirý bo­ıynsha usynystar engizý mańyzdy. 25 maýsymǵa deıin ákimderdi baǵalaý úshin árbir 10 myń turǵynǵa shaqqanda keminde 100 jańa jumys orny ındıkatoryn belgilep, jańa jumys oryndaryn naqty esepke alý ádistemesin bekitý kerek. Sýb­sı­dııalanatyn jumyspen qamtý baǵdar­lamalaryna qatysýshylardyń keminde 60%-yn turaqty jumysqa ornalastyrýdy qamtamasyz etý qajet, – dedi Á.Smaıylov.

r

Elimizde astyq qory jetkilikti

Sondaı-aq Úkimet otyrysynda egis naýqanyn ótkizý máseleleri qaraldy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń dereginshe, qazirgi jaǵdaı boıynsha dándi daqyldardy egý Aqtóbe (97,7%) jáne Batys Qazaqstan (86,2%) oblystarynan basqa barlyq oblysta aıaqtalǵan. Atalǵan óńirlerde qatty jaýyn-shashynǵa baılanysty egis jumys­tary keıinge qaldyryldy. Osy aptanyń sońyna deıin aıaqtaý josparlanyp otyr.

– Máselen, jazdyq daqyldar 19,8 mln ga nemese belgilengen jospardan 100,2%, kartop 189,6 myń ga, kókónis-baqsha da­qyl­dary 269,2 myń ga, kópjyldyq shóp­ter 429,6 myń ga alqapqa sebildi. 3,1 mln ga maıly daqyldar, 12,3 myń ga qant qyzylshasy, 121,1 myń ga maqta egildi. Eldiń jalpy egis alańy 23,1 mln ga qu­rady. Bul 2021 jyldyń kórsetkishinen 105 myń ga artyq, – dedi mınıstr.

Sonymen qatar júrgizilip jatqan egis alqaptaryn ártaraptandyrýǵa jáne dara daqyldy egisten ketý jumysyna sáıkes, astyq alqaptary 285,5 myń ga qysqartyldy. Maıly daqyldar 24,9 myń ga, kartop 2,4 myń ga, kókónis 1,7 myń ga jáne jem-shóp daqyldary 448,1 myń ga óskeni baıqalady.

Á.Smaıylov Úkimettiń aýyl sharýa­shylyǵy salasyn qarjylandyryp, mate­rıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý úshin barlyq qajetti sheshimderdi qabyldaǵanyn atap ótti. Máselen, fermerlerdi qoldaý maqsatynda bıýdjettik kredıttiń jalpy somasy 140 mlrd teńgege deıin, aýyl sharýashylyǵy ónimin forvardtyq satyp alý arqyly qarjylandyrý eki esege, ıaǵnı 80 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy. Jalpy agroónerkásip salasyn qarjylandyrýǵa bıýdjetti naqtylaý kezinde qosymsha 298 mlrd teńge bólindi. Odan bólek, dızel otynynyń qajetti kólemi na­ryq­tyq baǵadan 10-15% tómen baǵamen jetki­zildi. Otandyq óndirýshilerden alynatyn mıneraldyq tyńaıtqyshtardyń ba­ǵasy tómendetildi. Osylaısha, bıyl agroónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaý sharalary kúsheıtildi.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, ótken jyly qurǵaqshylyq bolǵanyna qaramastan, bıdaıǵa degen ishki qajet­tilik tolyǵymen qamtamasyz etildi. «Eks­port­tyq mindettemelerdi oryndap, qajetti qor jınap aldyq. Bıyl jańa ónimdi jınap alǵansha, elimizde jetkilikti astyq qory bar», dedi Premer-Mınıstr.

Bul oraıda BUU-nyń naýryzdaǵy bıýl­letenine sáıkes, Qazaqstanda bıyl as­tyqtyń túsimi ortasha jyldyq kórsetkish­ten joǵary bolýy kerek. 18-19 mln tonna astyq jınalsa, ishki qajettilik shamamen 8 mln tonnany quraıdy. Tipti qolaısyz aýa-raıy men jınalatyn ónimniń boljamy nashar bolǵan kúnniń ózinde Qazaqstan óziniń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etedi.

Á.Smaıylov egis jumystary qar­qynynyń jaqsy ekenin atap ótip, tıisti memlekettik organdardyń aldyna birqatar mindet qoıdy.

– Qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdi qoldaý, agroǵylymdy damytý, eldiń klımatyna saı keletin, qurǵaqshylyqqa tózimdi, túsimi joǵary sorttardy jasap shyǵarý sharalaryn qabyldaý kerek. Mol ónim alýǵa múmkindik beretin agro­tehnologııalyq talaptardyń saqtalýyn erekshe baqylaýda ustaý mańyzdy. О́simdik sharýashylyǵy ónimderin jetkizýge aldyn ala kelisimsharttar jasaý qamtamasyz etilýi tıis. Agroónerkásip sýbektilerin memlekettik qoldaý sharalaryn jetildirý úshin josparlanyp otyrǵan ózgeristerdi bıznes qoǵamdastyqpen egjeı-tegjeıli talqylaý kerek. «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasyna» forvardtyq sharttar aıasynda astyq kólemin ýaqtyly jetkizý boıynsha aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń mindettemeleriniń saqtalýyn qamtamasyz etý qajet. Bul qor keıin ishki naryqty astyqpen qamtamasyz etý úshin kerek, – dedi Úkimet basshysy.

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar