foto: ashyq derekkóz
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń zertteýleri negizinde jasalǵan esepke sáıkes, 2025 jyldyń úshinshi toqsanynda halyqtyń shyǵynynyń 57,2%-y azyq-túlikke jumsalǵan. Bul – 2021 jyldan bergi eń joǵary kórsetkish. Buǵan deıin mundaı deńgeı tek pandemııanyń alǵashqy jylynda (58%) tirkelgen edi.
Salystyrý úshin aıtsaq, damyǵan elderde azyq-túlikke jumsalatyn shyǵyn 10-15% shamasynda ǵana.
Aımaqtar arasyndaǵy aıyrmashylyq
Keıbir óńirlerde jaǵdaı odan da kúrdeli. 2025 jyldyń maýsym-qyrkúıek aılarynda azyq-túlik shyǵyndarynyń úlesi:
- Jetisý oblysynda – 65,8%;
- Túrkistan oblysynda – 65,3%;
- Almaty oblysynda – 62,2%-dy quraıdy.
Bul óńirlerdiń ortaq sıpaty – agrarlyq baǵyt jáne ekonomıkalyq damý deńgeıiniń tómendigi.
Al salystyrmaly túrde tómen kórsetkishter:
- Qaraǵandy oblysynda – 50,6%;
- Soltústik Qazaqstan oblysynda – 51,4%;
- Aqmola oblysynda – 51,8%.
Degenmen, 50%-dan asatyn kórsetkishterdiń ózi eýropalyq eldermen salystyrǵanda óte joǵary.
Engel zańy ne deıdi?
XIX ǵasyrda nemis statıstıgi Ernst Engel tutyný qurylymyna qatysty zańdylyqty sıpattaǵan. Engel zańy boıynsha, otbasy tabysy artqan saıyn azyq-túlikke jumsalatyn úles azaıady. Al tabys tómen bolǵan jaǵdaıda bıýdjettiń basym bóligi tamaqqa ketedi.
Jumyrtqa men sary maı qymbattaǵan: Jetisýda baǵany negizsiz ósirgen kásipkerler jaýapqa tartyldy
Iаǵnı, azyq-túlik shyǵynynyń joǵary úlesi – halyqtyń ál-aýqaty tómen ekeniniń mańyzdy áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishi.
Qala men aýyldyń kórsetkishi qandaı?
2025 jyldyń úshinshi toqsanynda aýyldyq jerde azyq-túlik shyǵyndarynyń úlesi – 58,7%-dy, al qalalarda – 56,5%-dy quraǵan. Bul aýyl halqy tabysynyń tómen ekenin kórsetedi. Keıbir aýyldyq óńirlerde bul kórsetkish 66,1%-ǵa deıin jetken.
Qalalarda azyq-túlik shyǵyny bir jylda 3,5%-dyq tarmaqqa ósken. Aýylda ósim nebári 0,7 tarmaqty qurady. Muny aýyl turǵyndarynyń jeke qosalqy sharýashylyq arqyly ózin-ózi ishinara qamtamasyz etýimen túsindirýge bolady.
Naqty shyǵyndar qalaı ózgerdi?
Qala turǵyndarynyń azyq-túlikke jumsaǵan qarajaty 15,5%-ǵa ósti. Eń kóp qymbattaǵan taǵamdar:
-
Et ónimderi – +22,3%;
-
Jemis-jıdek – +18,6%;
-
Kókónis – +16,8%;
-
Maı jáne toń maı – +16,4%.
Al aýylda ósim 11% shamasynda boldy. Bir qyzyǵy, aýylda qant, tosap, bal, shokolad pen kondıterlik ónimderge shyǵyn 5,5%-ǵa azaıǵan. Qalada kerisinshe, bul sanattaǵy shyǵyn 7,2%-ǵa artqan.
Tamaqtyń aqshasy tehnıkalyq buıymdardan únemdelgen
Azyq-túlik qymbattaǵandyqtan, ásirese qala turǵyndary ózge taýarlardan únemdeýge májbúr bolǵan. Qalalarda azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar úlesi 26%-dan 22,2%-ǵa deıin qysqardy. Jalpy shyǵyn 240,9 myń teńgeden 220,2 myń teńgege azaıdy. Sonymen qatar:
- Avtokólik taýarlary men janarmaı shyǵyny – 30,2%;
- Telefon satyp alý – 19,1%;
- Turmystyq tehnıka – 7,2%;
- Úı jóndeý shyǵyny – 19,3%;
- Jıhaz jańartý – 2%;
- Dári-dármek shyǵyny 5,8%-ǵa ósken.
Aýylda jaǵdaı sál ózgeshe. Munda suıytylǵan gazǵa shyǵyn aıtarlyqtaı joǵary (23,9 myń teńge, al qalada – 2,4 myń teńge). Gaz baǵasy men tutyný kóleminiń artýyna baılanysty shyǵyn 20,4%-ǵa kóbeıgen.
Bıýdjetti qaıta bólý úshin aýyl turǵyndary da tehnıka, telefon jáne jóndeý taýarlaryna az jumsaı bastaǵan. Biraq kıim-keshekke (7%) jáne avtokólikke qatysty shyǵyndar (4%) ósken.
Bul jaǵdaı otbasylardyń uzaq merzimdi josparlaryn – jóndeý, tehnıka alý, ınvestısııa, bilim men demalys shyǵyndaryn keıinge shegerýge májbúr etip otyr.
