Azıadaǵa 10 myń týrıst keledi!
Al Qazaqstan qonaqtardy nesimen tańǵaldyryp, ne tábárik etedi?
Demalystan keıingi alǵashqy jumys kúni Qysqy Azııa oıyndary daıyndyǵynyń dúbirimen jalǵasyn tapty. Almatyda “7-shi qysqy Azııa oıyndaryn uıymdastyrý komıtetiniń atqarýshy dıreksııasy” AQ prezıdenti Anatóli Qulnazarov pen “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy” zańdy tulǵalar birlestiginiń (ZTB) tóraıymy Rashıda Shaıkenova yntymaqtastyq pen ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıdy.
Anatóli Qulnazarovtyń aıtýynsha, memorandým elimizge keletin týrıster legin qalyptastyrý úshin qysqy Azııa oıyndaryn nasıhattaýǵa jáne bul baǵytta birlesken is-sharalardy júzege asyrý maqsatynda jasalynyp otyr. Memorandýmǵa sáıkes, Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy Azııa oıyndary kezinde elimizge kelip-ketetin týroperatorlar men týrısterge keńes berý, halyqaralyq týrıstik kórmelerde oıyndardy nasıhattaý, turǵyndar arasynda týrıstik mádenıetti qalyptastyrý boıynsha jumystar júrgizedi. Oıyndardy uıymdastyrý dıreksııasy da óz kezeginde qaýymdastyqqa Qazaqstannyń týrıstik salasyn damytýǵa kómek kórsetedi.
Qalaı desek te, Azııa oıyndary Qazaqstanǵa jańa múmkindikter týdyratyny sózsiz. Halyqaralyq standarttar men FISO jáne OCA talaptaryna saı salynǵan sporttyq nysandar qurylysy, otandyq sportshylardyń jańa býynyn qalyptastyrýǵa arnalǵan baza qurý – bizdiń elimizde buryn-sońdy bolmaǵan qubylys.
– Oıyndarǵa mýltıplıkatıvtik áser tán ekenin umytpaý qajet. Olar qoǵamnyń ekonomıkalyq ál-aýqatyna ońdy yqpalyn tıgizedi. Bul jerde týrızm salasy mańyzdy ról atqarady. Qysqy Azııa oıyndary kezinde elimizge 10 myń sheteldik qonaq keledi dep kútýdemiz. Týrısterge oıyndar týraly durys nasıhat júrgizip, túrli múmkindikter jasaý úshin Týrıstik qaýymdastyqpen arnaıy memorandým jasap otyrmyz. Mundaı sporttyq iri sharalar ekonomıkaǵa oń áserin tıgizedi. Osydan kelip oıyndardyń týrıstik salany damytýǵa serpin beretinin baıqaýǵa bolady, – dedi Anatóli Qulnazarov.
О́z kezeginde “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy” ZTB-niń tóraıymy Rashıda Shaıkenova alǵa qoıylǵan maqsattardy júzege asyrý úshin Qazaqstannyń 9 jetekshi týrıstik operatoryn tartýdy usyndy.
– Bul iri sporttyq shara elimizdiń týrızm salasynyń damýyna túrtki bolady. Máselen, qazir ár týrısten 2 myń dollarǵa jýyq qarjy qalady. Osyny eseptep kórsek, oıyndardyń eki qalanyń bıýdjetine qansha paıda ákeletinin kórýge bolady. Sondyqtan týrısterdi tartýǵa bul is-sharanyń oń áseri tıedi dep oılaımyn, – dedi Rashıda Shaıkenova.
A.Qulnazarovtyń aıtýynsha, sheteldikter tarapynan Azıadaǵa kelýge qyzyǵýshylyq jetkilikti, múddelilik te bar. Osyǵan oraı bul kúnderi sportshylardy akkredıtasııalaý men konaqtardyń delegasııalaryn tirkeý jumystaryn ońaılatýdyń túrli sharalary qolǵa alynyp jatyr. Ol Qazaqstan týrıster úshin jańa “týrıstik ónim” bolyp sanalatyndyǵyn, tek sońǵy jyly elimizge álemdik ekonomıkalyq resessııaǵa qaramastan, 4,5 mıllıon týrıst kelip-ketkenin alǵa tartty. Al dástúrli týrıstik elderge joly túsetinderdiń legi aıtarlyqtaı azaıyp otyrǵanda, bul qaperge alar kórsetkish bolyp tabylady. Aq Olımpıada Qazaqstannyń týrıstik ımıdjiniń qalyptasýyna aıtarlyqtaı septigin tıgizýi tıis. Ulttyq týrónimderdiń tartymdy etip, týrızm salasyn jańa beleske kóteretin jáne Qazaqstannyń álemdik týrıstik rynokqa ıntegrasııalanýyna jol ashatyn Azııa oıyndaryna “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵynyń” tartylyp otyrǵany qaı jaǵynan alǵanda da quptarlyq shara.
Al Rashıda Shaıkenova joǵaryda atalǵandaı, kózdegen maqsatqa jetip, týrısterdiń kóńilinen shyǵý úshin elimizdegi: “Complete Service”, “Gýlnar Týr”, “Arnai Tour”, “Turan Asia LLP”, “Sky Eagle”, “Sadmol”, “Otyrar Trevel”, “Bıýro pýteshestvıı Kompas”, “VDA Company” Globýs syndy toǵyz jetekshi týroperatordy tartýdy usynyp otyr.
Qysqy Olımpıada kezinde ońtústik astanadaǵy qonaqúıler lyq toly bolady, sondyqtan olarǵa joǵary sapaly týrıstik qyzmet te kórsetý qajet. Týrısterdiń servıstik qyzmetti maqtap, tabıǵı resýrstarymyzdy tıisinshe tamashalap, as mázirimizdi maqtap ketýi – aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa kelip-ketýshilerdiń molaıýyna, qazaqstandyq týrızmniń biz armandaǵandaı dárejede damýyna myqty áserin tıgizbek.
Tek Azıada aıasynda Almatyǵa 10 myńnan astam qonaq keletini boljanyp otyrǵanyn ataǵanbyz. Sol qonaqtardyń sporttyq dodalardan alar áseri bir bólek, Qazaqstan degen elden alary bir bólek ekendigi aıan. Osy turǵydan kelgende, týrıster bizdiń elden estelikke qandaı tábárikter áketedi, ulttyq sývenırler jasaý máselesi nendeı bolyp jatyr degen saýalǵa Qulnazarov myrza tómendegideı mazmunda jaýap berdi.
Bul kúnderi ulttyq kádesyı jasaıtyn kompanııalar men Almatyda Alataýdy baýraılap jatqan Sheberler aýylynda túrli buıymdar jasalynýda eken. Ol buıymdar qazaqqa tán bolmyspen bezendirilip, ulttyq naqyshtaǵy boıaýlarǵa malynǵan.
– Máselen, bizder úshin 100-200 dollarlyq kádesyılar qymbattaý kóringenmen, sapaly buıymdardy qaltasy kóteretin, qýana-qýana satyp alatyn qonaqtar jetkilikti bolady, – dedi týrızmniń uńǵyl-shuńǵylyn jaqsy biletin Rashıda Shaıkenova hanym.
Qysqasy, Azıada qaı jaǵynan alsaq ta tamasha jańa múmkindikter men týrızmniń jańa kókjıegi ǵana emes, eldigimizge de úlken syn bolǵaly tur.
Aınash ESALI.
ALMATY.
Sonymen, kún sanap jaqyndaı túsken 2011 jylǵy VII Qysqy Azııa oıyndary baǵdarlamasynyń basym bóligi Almatyda ótpekshi. Sporttyq jarystardyń 8 túri ońtústik astananyń enshisinde. Bular – shańǵy jarystary, bıatlon, taý shańǵysy, sporttyq frıstaıl, tuǵyrdan shańǵymen sekirý, áıelder arasyndaǵy shaıbaly hokkeı jáne Qazaqstan óziniń qojaıyndyq quzyrymen qosqan dopty hokkeı (bendı) men shańǵydaǵy sporttyq baǵdarlaý.
Astana men Almatyny qatar qamtıtyn Qysqy Azıada buryn-sońdy Qazaqstanda ótip júrgen jarystardyń eń aýqymdysy ekenin taǵy bir ret qaperge salyp qoıǵan artyq bolmas. Aımańdaı qos qalamyzǵa otyz elden 1100-den astam sportshy, 600-ge qaraılas resmı adamdar men qurmetti qonaqtar, 1000-ǵa jýyq BAQ ókilderi, sondaı-aq birneshe myń týrıst at basyn tireıdi dep kútilýde. Sonymen qatar oıyndardy ótkizý aıasynda 45 azııalyq eldiń sporttyq qozǵalystarynyń basshylary qatysatyn Azııa Olımpııalyq keńesiniń kezekti Bas assambleıasy bas qospaq.
Almatyda osynaý aıtýly jarystar kezinde 2500 eriktini jumysqa tartý kózdelgen. Búginde solardyń 2300-den astamy resmı tirkeýden ótip, qyrkúıekte jan-jaqty daıyndyqqa kirispekshi. Azııa oıyndarynyń básekelik rýhyna saı muz ben jalyn taıtalasqan qar ulpasy jáne tolassyz qozǵalysty beıneleıtin kóshpendi arbasynyń dońǵalaǵy túrindegi emblemasy bekitildi. Onyń oń jaq joǵarysyndaǵy sáýle shashqan kún barlyq sportshy qaýymnyń yntymaq-birligin beıneleıdi.
Azıada alaýynyń 2011 jyldyń 12 qańtarynda Almatyǵa jetkizilýiniń ózi de rásimdi qýanyshty mereke bolmaq. Alaý saltanatpen qarsy alynǵannan keıin kóshelerde estafetalatyp júrip ótip, sodan soń aımaqtarǵa attanyp ketedi.
Azıadanyń almatylyq bóliginde el nazary Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıyna kóbirek aýmaq. Sebebi, munda shaıbaly hokkeıden áıelder arasyndaǵy jarys jalaýy jelbireýmen birge VII Qysqy Azııa oıyndarynyń jabylý saltanaty da ótpek. Osynaý mańyzy zor rásimdi ótkizý úshin eń laıyqty tańdaýly oryn retinde “elý bir put kirdiń tasyn kótergen”, qazaqtyń halyqtyq sportynyń kósh basynda turǵan Balýan atamyz atyndaǵy kóz qýandyra jańalanǵan, kórkeıgen, keńeıgen Sport saraıynyń tańdalyp alynǵandyǵy da súıinishti jaılardyń biri der edik. Mundaı sheshimniń ótken shilde aıynyń jetinshi juldyzynda keshendi ǵımaratqa Elbasymyz Nursultan Nazarbaev arnaıy kelip, aralap kórgennen keıin bekem naqtylyqpen tujyrym tabýy Almaty jurtshylyǵynyń asqaq kóńilin odan ári ósire órletip, mereılendire túsken edi.
Osy rettegi jumystar jaıynda Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń dırektory Iýrıı Zaharın bylaısha áńgimeleıdi:
– Sport saraıynyń buryn qandaı bolǵandyǵyn sizder bilesizder. Qazirgi kelbet-keskinin, minekı, kórip tursyzdar. Aıyrma jer men kókteı. Eń aldymen, Sport saraıyn qaıtadan jańartyp salý jaıyna keler bolsaq, munda ári sporttyq, ári mádenı turǵydaǵy barlyq sharalardy ótkizýge bolarlyqtaı jaǵdaılar túgel eskerildi. Kómekshi orynjaılardy keńeıtýge basa kóńil bólinip, sonyń nátıjesinde olardyń jalpy aýdany 10 myń sharshy metrge ulǵaıtyldy. Bul degenińiz kıim aýystyratyn jerler, sport zaldary, baspasóz ortalyǵy jáne basqalar. Sondaı-aq minberdiń otyrǵyshtary aýystyrylyp, ondaǵy kórermenderdiń oryn sany aıtarlyqtaı kóbeıdi. Buryn 3800 oryn bolsa, endi 5 myń bolmaq. Qazir otyrǵyshtardy ornatý jumystary júrip jatyr. Aldaǵy aptada osy jumys tolyq aıaqtalǵan kezde orynnyń naqpa-naq dál sanyn da aıtyp bere alamyz. Eger buryn minberdiń jaılylyǵy talapqa saı kelmese, otyrǵyshtar tar bolsa, endi ol jaǵynan eshkim syn taǵa almaıdy.
Sport saraıynyń jalpy aýdany 22 myń sharshy metr desek, onyń 2000 shashy metrin negizgi arena alyp jatyr. Negizgi arenadan basqa kómekshi orynjaılarǵa toqtalar bolsaq, olar – joǵaryda aıtqanymyzǵa qosa, dýshqa túsetin jaılar, saýnalar, jattyǵý zaly, horeografııalyq zal, tóreshiler bólmeleri, jýrnalısterge, múgedekterge arnalǵan oryndar, t.b. Osynyń bári Sport saraıyn qaıta jóndeý kezinde áýel bastan muqııat oılastyryldy.
Qazirgi ýaqytta rekonstrýksııa márege jetip qaldy. Iаǵnı, osy aıdyń aıaǵyna deıin biz qalǵan jumystardyń barlyǵyn aıaqtaýǵa tıispiz. Qazir alynǵan jańa jabdyqtardy rettestirip, qurastyryp, ornatý qolǵa alyndy. Tablo, jaryq, dybys. Bári talap deńgeıinde.
Jalpy jumys barysynda eshqandaı qıynshylyq týyndap kórgen joq. Qarjylandyrý kózdelgen kólemde júrip turdy. Birinshi kezektegi 14,5 mıllıard teńge ıgerilip, is júzinde jumys jerine jetkizildi. Keshenniń ekinshi kezegi – jabyq jattyǵý muz aıdyny men 650 máshınege laıyqtalǵan 7 qabatty parkıngtiń qurylysy bul kúnderde qarqyn ala tústi. Munyń bárin jeltoqsan aıyna deıin aıaqtaýǵa tıispiz. Jumysty “Almaty” qurylys-montaj kásiporny óz moıynyna alyp, atqarýda. Kún saıyn 800-ge deıin adam eńbek etedi. Árıne, jumys aýqymy kúndelikti ózgerip turady. Jumys qoly jetkilikti. Materıaldar ýaqtyly kelip túsýde. Sondyqtan, kidiris, bógesin joq. Tehnologııa turǵysyndaǵy jabdyqtardy da túgel alyp bolǵanbyz.
Sport saraıynyń kelbet-kórki tamasha. Qasbeti de, jalpy qaı jaǵynan qarasańyz da jarqyrap, eńselenip kórinedi. Ishki jaılary da ǵajap, zamanaýı úrdis-úlgige ábden saı. Foıesi, kıim iletin oryndar aınadaı jaltyrap, jaınap tur. Bylaısha aıtqanda, bul saraı ámbebap sporttyq ǵımaratqa jatady. Sporttyń barlyq túrlerinen derlik jarys ótkizýge bolady. Qysqy túrlerin alsaq: hokkeı, mánerlep syrǵanaý, short-trek, odan qala berdi: boks, kúres, voleıbol, basketbol, t.b.
Qala basshylyǵy, sport basqarmasy Sport saraıynyń jańalanyp salynýyna kóp kúsh-jiger jumsaýda. Oıyndardyń osynda ótetin jabylý saltanatynyń ssenarııin de osy bastan ázirlep, ol úshin ne qajettiń bárin jasaýymyz kerek.
Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń bas ınjeneri Eskendir Zýlýfov:
–Iá, mine, ózińiz kórip tursyz, Balýan Sholaq atamyz atyndaǵy Sport kesheniniń tutastaı beınesi tanymastaı ózgerdi. Osy zamandyq ǵajaıyp jańa túrge endi. Munda iske qosylǵan barlyq tehnologııa da osy zamandyq, álemdik ozyq deńgeıde. Respýblıkamyzda ǵana emes, dúnıe júziniń basqa elderimen salystyrǵanda da sırek kezdesetin jaǵdaı. Jaryqty mýzyka, jaryqtandyrýdyń alýan túrli tetikteri, sporttyq oıyndardyń údesine oraılasý, telehabar taratýǵa ońtaılylyq jáne basqalary osyndaı jumystardyń sońǵy tehnologııalyq nusqasyna negizdelgen. Bular áý bastan osylaı oılastyrylǵan.
Munyń jospary Týrızm jáne sport mınıstrligi deńgeıinde bekitildi. Jalpy, Azıadaǵa daıyndyq oraıynda bizdiń qala boıynsha kóp jumystar tyndyryldy. Bir jaǵynan, bul ózi qaladaǵy birden-bir osyndaı jalǵyz jer. Balalar men jastar konkıdi qaıda teppek osy Sport saraıy bolmasa? Bul, endi, turaqty paıdalanýymyzǵa, óz ıgiligimizge qalady emes pe. Qasynda 2500 kórermen oryndyq jabyq stadıon salynyp jatyr. Osynyń bári bolashaǵymyz úshin jasalyp, halyqqa arnalǵan. Bul – óte jaqsy, izgilikti is. Sebebi, sport árqashan jeńip shyǵady. Jastar men balalarymyzdyń janserigi sport bolsa, elimiz utylmaıdy. Adamnyń jasy sportpen uzara túspek. Almaty osyndaı asa kórikti ǵımaratty syılyqqa almaq.
Az ǵana jumys qaldy. Azıadaǵa ýaqytynan buryn daıyn bolamyz. Qyrkúıekten bastap munda jarystar ótkize bastaımyz. Áýeli dzıýdoshylardy, sosyn bes jup kásipqoı boks sańlaqtaryn qabyldaımyz. Qysqasy, arenamyz kez-kelgen jarys túrin ótkizýge ázir. Tehnologııalyq orynjaılardy, májilis zalyn, baspasóz ortalyǵyn, kúlli medısına, esirtki tekserý ótkelegi, taǵy basqalaryn qosyp alǵanda, aldaǵy Azııa oıyndary sııaqty iri aýqymdy, mártebeli jarysty joǵary deńgeıde ótkizý úshin ne qajettiń bári qarastyrylǵan, barlyq kerekti nárseler saqadaı-saı uıymdastyrylǵan. Eń bastysy, Sport saraıymyz qaı jaǵynan alǵanda da sapaly ári kóz tartarlyqtaı kórikti etip salyndy.
Iá, óz isiniń bilgir mamany Eskendir Osmanuly aıtsa aıtqandaı, Balýan atamyz atyndaǵy Sport saraıynyń kórik-kelbetine kóz toıǵandaı. Al, oǵan qosymsha, Azıadanyń jabylý saltanatynyń osynda ótýi ataqty Saraıdyń mártebesin odan ári asyryp, kórer kózge súıkimdiligin de arttyra túskendeı.
P.S. Sóz sońynda bir ǵana jaıdy eskertkimiz keledi. Qasterli esimdi ala tursa da, Sport saraıynda álde de bolsa Balýan Sholaqtyń ózi umyt qaldyrylǵan sııaqty. Munda keletin kórermen jurtshylyqqa, álemniń ár elinen toqaılasatyn sportshy qaýym men qyzyǵýshy týrısterge Balýan Sholaqtyń kim ekendiginen maǵlumat bererlik máseleler osy bastan eskerilip, qolǵa alynýy kerek-aq. Foıeniń kórnekti jerine ulttyq án óneriniń ǵana emes, ulttyq sportymyzdyń da uly tulǵasynyń beınesi salynyp, áıtpese portreti ilinip, Balýan atamyz týraly býklet shyǵarylsa, tipten, mýzeı sıpattas bir burysh uıymdastyrylsa, quba-qup der edik. Al, Balýan Sholaqtyń arýaǵy aldaǵy Azıadada bizdiń sportshylardy qoldaıtyny, esimi el mereıin asyrýǵa qyzmet eteri kámil deı berińiz.
Qorǵanbek AMANJOL. Almaty.
----------------------------------
Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
Demalystan keıingi alǵashqy jumys kúni Qysqy Azııa oıyndary daıyndyǵynyń dúbirimen jalǵasyn tapty. Almatyda “7-shi qysqy Azııa oıyndaryn uıymdastyrý komıtetiniń atqarýshy dıreksııasy” AQ prezıdenti Anatóli Qulnazarov pen “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy” zańdy tulǵalar birlestiginiń (ZTB) tóraıymy Rashıda Shaıkenova yntymaqtastyq pen ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıdy.
Anatóli Qulnazarovtyń aıtýynsha, memorandým elimizge keletin týrıster legin qalyptastyrý úshin qysqy Azııa oıyndaryn nasıhattaýǵa jáne bul baǵytta birlesken is-sharalardy júzege asyrý maqsatynda jasalynyp otyr. Memorandýmǵa sáıkes, Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy Azııa oıyndary kezinde elimizge kelip-ketetin týroperatorlar men týrısterge keńes berý, halyqaralyq týrıstik kórmelerde oıyndardy nasıhattaý, turǵyndar arasynda týrıstik mádenıetti qalyptastyrý boıynsha jumystar júrgizedi. Oıyndardy uıymdastyrý dıreksııasy da óz kezeginde qaýymdastyqqa Qazaqstannyń týrıstik salasyn damytýǵa kómek kórsetedi.
Qalaı desek te, Azııa oıyndary Qazaqstanǵa jańa múmkindikter týdyratyny sózsiz. Halyqaralyq standarttar men FISO jáne OCA talaptaryna saı salynǵan sporttyq nysandar qurylysy, otandyq sportshylardyń jańa býynyn qalyptastyrýǵa arnalǵan baza qurý – bizdiń elimizde buryn-sońdy bolmaǵan qubylys.
– Oıyndarǵa mýltıplıkatıvtik áser tán ekenin umytpaý qajet. Olar qoǵamnyń ekonomıkalyq ál-aýqatyna ońdy yqpalyn tıgizedi. Bul jerde týrızm salasy mańyzdy ról atqarady. Qysqy Azııa oıyndary kezinde elimizge 10 myń sheteldik qonaq keledi dep kútýdemiz. Týrısterge oıyndar týraly durys nasıhat júrgizip, túrli múmkindikter jasaý úshin Týrıstik qaýymdastyqpen arnaıy memorandým jasap otyrmyz. Mundaı sporttyq iri sharalar ekonomıkaǵa oń áserin tıgizedi. Osydan kelip oıyndardyń týrıstik salany damytýǵa serpin beretinin baıqaýǵa bolady, – dedi Anatóli Qulnazarov.
О́z kezeginde “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵy” ZTB-niń tóraıymy Rashıda Shaıkenova alǵa qoıylǵan maqsattardy júzege asyrý úshin Qazaqstannyń 9 jetekshi týrıstik operatoryn tartýdy usyndy.
– Bul iri sporttyq shara elimizdiń týrızm salasynyń damýyna túrtki bolady. Máselen, qazir ár týrısten 2 myń dollarǵa jýyq qarjy qalady. Osyny eseptep kórsek, oıyndardyń eki qalanyń bıýdjetine qansha paıda ákeletinin kórýge bolady. Sondyqtan týrısterdi tartýǵa bul is-sharanyń oń áseri tıedi dep oılaımyn, – dedi Rashıda Shaıkenova.
A.Qulnazarovtyń aıtýynsha, sheteldikter tarapynan Azıadaǵa kelýge qyzyǵýshylyq jetkilikti, múddelilik te bar. Osyǵan oraı bul kúnderi sportshylardy akkredıtasııalaý men konaqtardyń delegasııalaryn tirkeý jumystaryn ońaılatýdyń túrli sharalary qolǵa alynyp jatyr. Ol Qazaqstan týrıster úshin jańa “týrıstik ónim” bolyp sanalatyndyǵyn, tek sońǵy jyly elimizge álemdik ekonomıkalyq resessııaǵa qaramastan, 4,5 mıllıon týrıst kelip-ketkenin alǵa tartty. Al dástúrli týrıstik elderge joly túsetinderdiń legi aıtarlyqtaı azaıyp otyrǵanda, bul qaperge alar kórsetkish bolyp tabylady. Aq Olımpıada Qazaqstannyń týrıstik ımıdjiniń qalyptasýyna aıtarlyqtaı septigin tıgizýi tıis. Ulttyq týrónimderdiń tartymdy etip, týrızm salasyn jańa beleske kóteretin jáne Qazaqstannyń álemdik týrıstik rynokqa ıntegrasııalanýyna jol ashatyn Azııa oıyndaryna “Qazaqstan Týrıstik qaýymdastyǵynyń” tartylyp otyrǵany qaı jaǵynan alǵanda da quptarlyq shara.
Al Rashıda Shaıkenova joǵaryda atalǵandaı, kózdegen maqsatqa jetip, týrısterdiń kóńilinen shyǵý úshin elimizdegi: “Complete Service”, “Gýlnar Týr”, “Arnai Tour”, “Turan Asia LLP”, “Sky Eagle”, “Sadmol”, “Otyrar Trevel”, “Bıýro pýteshestvıı Kompas”, “VDA Company” Globýs syndy toǵyz jetekshi týroperatordy tartýdy usynyp otyr.
Qysqy Olımpıada kezinde ońtústik astanadaǵy qonaqúıler lyq toly bolady, sondyqtan olarǵa joǵary sapaly týrıstik qyzmet te kórsetý qajet. Týrısterdiń servıstik qyzmetti maqtap, tabıǵı resýrstarymyzdy tıisinshe tamashalap, as mázirimizdi maqtap ketýi – aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa kelip-ketýshilerdiń molaıýyna, qazaqstandyq týrızmniń biz armandaǵandaı dárejede damýyna myqty áserin tıgizbek.
Tek Azıada aıasynda Almatyǵa 10 myńnan astam qonaq keletini boljanyp otyrǵanyn ataǵanbyz. Sol qonaqtardyń sporttyq dodalardan alar áseri bir bólek, Qazaqstan degen elden alary bir bólek ekendigi aıan. Osy turǵydan kelgende, týrıster bizdiń elden estelikke qandaı tábárikter áketedi, ulttyq sývenırler jasaý máselesi nendeı bolyp jatyr degen saýalǵa Qulnazarov myrza tómendegideı mazmunda jaýap berdi.
Bul kúnderi ulttyq kádesyı jasaıtyn kompanııalar men Almatyda Alataýdy baýraılap jatqan Sheberler aýylynda túrli buıymdar jasalynýda eken. Ol buıymdar qazaqqa tán bolmyspen bezendirilip, ulttyq naqyshtaǵy boıaýlarǵa malynǵan.
– Máselen, bizder úshin 100-200 dollarlyq kádesyılar qymbattaý kóringenmen, sapaly buıymdardy qaltasy kóteretin, qýana-qýana satyp alatyn qonaqtar jetkilikti bolady, – dedi týrızmniń uńǵyl-shuńǵylyn jaqsy biletin Rashıda Shaıkenova hanym.
Qysqasy, Azıada qaı jaǵynan alsaq ta tamasha jańa múmkindikter men týrızmniń jańa kókjıegi ǵana emes, eldigimizge de úlken syn bolǵaly tur.
Aınash ESALI.
ALMATY.
* * *
Jastarymyz jarap tur
Senbi kúni Olımpııalyq qalashyqtaǵy Qazaqstan delegasııasynyń shtabyna Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jasóspirimder Olımpıadasynyń tuńǵysh chempıony atanǵan Jánibek Qandybaevtyń atyna quttyqtaý hat keldi. Onda jas talant ıesin shyn júregimen quttyqtaǵan Senat Tóraǵasy onyń jeńisi barlyq Qazaqstan halqynyń mereıin ósirgenin, osy jeńis arqyly ol sportta úlken tabysqa jetip, barshamyzǵa úlken syılyq jasaǵanyn jetkizipti. Alystaǵy Otanymyzdan Olımpıada ótip jatqan jerge keletin quttyqtaý hattar qaı kezde bolsyn sportshylardy qaırap, jigerlerine jiger, minezderine minez qosyp otyratyny belgili ǵoı. Osy joly da Olımpııalyq qalashyqqa Qasym-Jomart Kemelulynyń atynan hat kelip túskende jasy 20-ǵa da tolmaǵan keshegi mektep partasynda otyryp, sport zaldarynda jarystarǵa daıyndalyp júrgen ini-qaryndastarymyzdyń kózinen ushqyn kórinip, kelesi jarystarǵa bilek sybana daıyndalyp ketkenderin óz kózimizben kórdik. Sol kúni eskek esýde Tımofeı Emelıanov (Olımpııalyq daıarlaý ortalyǵy, Astana) jańa qashyqtyqqa jarysyp, medal úshin kúresý múmkindigine ıe boldy. Al dzıýdoda 66 kg. deıingi salmaqta qaraǵandylyq Qaırat Aǵybaev eki jekpe-jek ótkizip, sonyń bireýin jeńip, besinshi orynda qaldy. Osydan keıin boksshylar aıqasy bastaldy. Qazaqstan quramasy sapynan birinshi bolyp sharshy alańǵa shyqqan ShQO ókili Ádilet Raqyshev 75 kg. deıingi salmaqta vengrlik qarsylasyna 1:6 esebimen ese jiberip aldy. Degenmen, sporttyń basqa túrlerinde otandastarymyz alǵashqy oıyndaryn jaqsy bastady. Gandboldan qyzdar quramasy 12 tamyz kúni Domınıkan Respýblıkasynda aıaqtalǵan álem chempıonatynan Sıngapýrge birden kelisimen, qyzýy basylmaǵan temirdeı Avstralııa quramasyn 45:16 esebimen oısyrata jeńdi. Biraq kelesi oıynynda qyzdarymyz Danııa quramasymen kezdesip, 15:40 esebimen jeńilip qaldy. Al keshe keshkisin olar Reseı komandasymen oınady. Osy matchta jeńgen komanda fınalda Brazılııa men Danııa arasynda ótetin oıynnyń jeńimpazymen kezdesedi. Al utylǵan komandalar úshinshi oryn úshin talasady. Osy kúni qazirgi bessaıysta almatylyq Dılıara Ilııasova laıyqty deńgeıde óner kórsete almady. Ol jarysqa qatysqan 24 sportshynyń ishinen 19-shy orynda qaldy. Kelesi kúni at sportynan ótken jarysqa Tımýr Patarov shyqty. Munda ol ózimen birge básekege túsken qarsylastary sııaqty barlyq kedergilerden qınalmaı ótip, medal úshin kúresý múmkindigine ıe boldy. Eskek esýden Tımofeı Emelıanov shırek fınalda rýmynııalyq sportshymen jarysty. О́kinishke qaraı, onyń qaıyǵy orta jolda tolqynǵa shydaı almaı aýdarylyp qaldy. Onyń bul jeńilisiniń sebebin keıin bilsek, sportshylarǵa qaıyqty ózderi tańdap beretin uıymdastyrýshylar Emelıanovqa salmaǵy 75 kg. adamǵa arnalǵan qaıyqty bergen eken. Al Tımofeıdiń salmaǵy 90 kg. ekeni belgili. Uıymdastyrýshylardyń osy jaǵyn eskermeı bizdiń sportshyǵa ózinen jeńil adamǵa arnalǵan qaıyqty usynǵany qynjyltady. Degenmen, qazir oǵan ókinip otyrǵan Emelıanov joq. Ol endi kanoe jarysynyń basqa túrinen baǵymdy synap kóremin dep bilegin túrip júr. Bokstan jarystar odan ári jalǵasýda. Qazaqstan quramasynda birinshi kezdesýinde utylǵan Ádilet Raqyshev endi besinshi oryn úshin jasóspirimder arasyndaǵy eki dúrkin álem chempıony, ırlandyq boksshymen qolǵap túıistiredi. Jeksenbi kúni ziltemirshi, Olımpıadanyń kúmis júldegeri Zýlfııa Chınshanlo elge attandy. Ol aldaǵy kezde eresekter arasynda ótetin halyqaralyq jarystarǵa daıyndalatyn bolady. Ázirshe Qazaqstan quramasy eki altyn, eki kúmis jáne bir qola medalmen jalpy komandalyq esepte 205 eldiń arasynda 8-shi orynda keledi. Bul jasóspirimder úshin jaman kórsetkish emes. Bizdiń sportshylar ishinen grek-rım kúresinen Jánibek Qandybaev pen aýyr atletıkadan Jazıra Japparǵul altyn medaldi ıelense, taekvondoshy Nursultan Mamaev pen ziltemirshi Zýlfııa Chınshanlo kúmis júldeni, al qola medaldi aýyr atletıkadan Rústem Sybaıdyń enshilegeni belgili. Sońǵysy boksshy Rýstam Sybaevtyń týǵan inisi. Ardaq TOǴYMOV, arnaıy “Egemen Qazaqstan” úshin – Sıngapýrden.* * *
Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıy
Almaty. Abaı dańǵyly, 44
Sonymen, kún sanap jaqyndaı túsken 2011 jylǵy VII Qysqy Azııa oıyndary baǵdarlamasynyń basym bóligi Almatyda ótpekshi. Sporttyq jarystardyń 8 túri ońtústik astananyń enshisinde. Bular – shańǵy jarystary, bıatlon, taý shańǵysy, sporttyq frıstaıl, tuǵyrdan shańǵymen sekirý, áıelder arasyndaǵy shaıbaly hokkeı jáne Qazaqstan óziniń qojaıyndyq quzyrymen qosqan dopty hokkeı (bendı) men shańǵydaǵy sporttyq baǵdarlaý.
Astana men Almatyny qatar qamtıtyn Qysqy Azıada buryn-sońdy Qazaqstanda ótip júrgen jarystardyń eń aýqymdysy ekenin taǵy bir ret qaperge salyp qoıǵan artyq bolmas. Aımańdaı qos qalamyzǵa otyz elden 1100-den astam sportshy, 600-ge qaraılas resmı adamdar men qurmetti qonaqtar, 1000-ǵa jýyq BAQ ókilderi, sondaı-aq birneshe myń týrıst at basyn tireıdi dep kútilýde. Sonymen qatar oıyndardy ótkizý aıasynda 45 azııalyq eldiń sporttyq qozǵalystarynyń basshylary qatysatyn Azııa Olımpııalyq keńesiniń kezekti Bas assambleıasy bas qospaq.
Almatyda osynaý aıtýly jarystar kezinde 2500 eriktini jumysqa tartý kózdelgen. Búginde solardyń 2300-den astamy resmı tirkeýden ótip, qyrkúıekte jan-jaqty daıyndyqqa kirispekshi. Azııa oıyndarynyń básekelik rýhyna saı muz ben jalyn taıtalasqan qar ulpasy jáne tolassyz qozǵalysty beıneleıtin kóshpendi arbasynyń dońǵalaǵy túrindegi emblemasy bekitildi. Onyń oń jaq joǵarysyndaǵy sáýle shashqan kún barlyq sportshy qaýymnyń yntymaq-birligin beıneleıdi.
Azıada alaýynyń 2011 jyldyń 12 qańtarynda Almatyǵa jetkizilýiniń ózi de rásimdi qýanyshty mereke bolmaq. Alaý saltanatpen qarsy alynǵannan keıin kóshelerde estafetalatyp júrip ótip, sodan soń aımaqtarǵa attanyp ketedi.
Azıadanyń almatylyq bóliginde el nazary Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıyna kóbirek aýmaq. Sebebi, munda shaıbaly hokkeıden áıelder arasyndaǵy jarys jalaýy jelbireýmen birge VII Qysqy Azııa oıyndarynyń jabylý saltanaty da ótpek. Osynaý mańyzy zor rásimdi ótkizý úshin eń laıyqty tańdaýly oryn retinde “elý bir put kirdiń tasyn kótergen”, qazaqtyń halyqtyq sportynyń kósh basynda turǵan Balýan atamyz atyndaǵy kóz qýandyra jańalanǵan, kórkeıgen, keńeıgen Sport saraıynyń tańdalyp alynǵandyǵy da súıinishti jaılardyń biri der edik. Mundaı sheshimniń ótken shilde aıynyń jetinshi juldyzynda keshendi ǵımaratqa Elbasymyz Nursultan Nazarbaev arnaıy kelip, aralap kórgennen keıin bekem naqtylyqpen tujyrym tabýy Almaty jurtshylyǵynyń asqaq kóńilin odan ári ósire órletip, mereılendire túsken edi.
Osy rettegi jumystar jaıynda Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń dırektory Iýrıı Zaharın bylaısha áńgimeleıdi:
– Sport saraıynyń buryn qandaı bolǵandyǵyn sizder bilesizder. Qazirgi kelbet-keskinin, minekı, kórip tursyzdar. Aıyrma jer men kókteı. Eń aldymen, Sport saraıyn qaıtadan jańartyp salý jaıyna keler bolsaq, munda ári sporttyq, ári mádenı turǵydaǵy barlyq sharalardy ótkizýge bolarlyqtaı jaǵdaılar túgel eskerildi. Kómekshi orynjaılardy keńeıtýge basa kóńil bólinip, sonyń nátıjesinde olardyń jalpy aýdany 10 myń sharshy metrge ulǵaıtyldy. Bul degenińiz kıim aýystyratyn jerler, sport zaldary, baspasóz ortalyǵy jáne basqalar. Sondaı-aq minberdiń otyrǵyshtary aýystyrylyp, ondaǵy kórermenderdiń oryn sany aıtarlyqtaı kóbeıdi. Buryn 3800 oryn bolsa, endi 5 myń bolmaq. Qazir otyrǵyshtardy ornatý jumystary júrip jatyr. Aldaǵy aptada osy jumys tolyq aıaqtalǵan kezde orynnyń naqpa-naq dál sanyn da aıtyp bere alamyz. Eger buryn minberdiń jaılylyǵy talapqa saı kelmese, otyrǵyshtar tar bolsa, endi ol jaǵynan eshkim syn taǵa almaıdy.
Sport saraıynyń jalpy aýdany 22 myń sharshy metr desek, onyń 2000 shashy metrin negizgi arena alyp jatyr. Negizgi arenadan basqa kómekshi orynjaılarǵa toqtalar bolsaq, olar – joǵaryda aıtqanymyzǵa qosa, dýshqa túsetin jaılar, saýnalar, jattyǵý zaly, horeografııalyq zal, tóreshiler bólmeleri, jýrnalısterge, múgedekterge arnalǵan oryndar, t.b. Osynyń bári Sport saraıyn qaıta jóndeý kezinde áýel bastan muqııat oılastyryldy.
Qazirgi ýaqytta rekonstrýksııa márege jetip qaldy. Iаǵnı, osy aıdyń aıaǵyna deıin biz qalǵan jumystardyń barlyǵyn aıaqtaýǵa tıispiz. Qazir alynǵan jańa jabdyqtardy rettestirip, qurastyryp, ornatý qolǵa alyndy. Tablo, jaryq, dybys. Bári talap deńgeıinde.
Jalpy jumys barysynda eshqandaı qıynshylyq týyndap kórgen joq. Qarjylandyrý kózdelgen kólemde júrip turdy. Birinshi kezektegi 14,5 mıllıard teńge ıgerilip, is júzinde jumys jerine jetkizildi. Keshenniń ekinshi kezegi – jabyq jattyǵý muz aıdyny men 650 máshınege laıyqtalǵan 7 qabatty parkıngtiń qurylysy bul kúnderde qarqyn ala tústi. Munyń bárin jeltoqsan aıyna deıin aıaqtaýǵa tıispiz. Jumysty “Almaty” qurylys-montaj kásiporny óz moıynyna alyp, atqarýda. Kún saıyn 800-ge deıin adam eńbek etedi. Árıne, jumys aýqymy kúndelikti ózgerip turady. Jumys qoly jetkilikti. Materıaldar ýaqtyly kelip túsýde. Sondyqtan, kidiris, bógesin joq. Tehnologııa turǵysyndaǵy jabdyqtardy da túgel alyp bolǵanbyz.
Sport saraıynyń kelbet-kórki tamasha. Qasbeti de, jalpy qaı jaǵynan qarasańyz da jarqyrap, eńselenip kórinedi. Ishki jaılary da ǵajap, zamanaýı úrdis-úlgige ábden saı. Foıesi, kıim iletin oryndar aınadaı jaltyrap, jaınap tur. Bylaısha aıtqanda, bul saraı ámbebap sporttyq ǵımaratqa jatady. Sporttyń barlyq túrlerinen derlik jarys ótkizýge bolady. Qysqy túrlerin alsaq: hokkeı, mánerlep syrǵanaý, short-trek, odan qala berdi: boks, kúres, voleıbol, basketbol, t.b.
Qala basshylyǵy, sport basqarmasy Sport saraıynyń jańalanyp salynýyna kóp kúsh-jiger jumsaýda. Oıyndardyń osynda ótetin jabylý saltanatynyń ssenarııin de osy bastan ázirlep, ol úshin ne qajettiń bárin jasaýymyz kerek.
Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń bas ınjeneri Eskendir Zýlýfov:
–Iá, mine, ózińiz kórip tursyz, Balýan Sholaq atamyz atyndaǵy Sport kesheniniń tutastaı beınesi tanymastaı ózgerdi. Osy zamandyq ǵajaıyp jańa túrge endi. Munda iske qosylǵan barlyq tehnologııa da osy zamandyq, álemdik ozyq deńgeıde. Respýblıkamyzda ǵana emes, dúnıe júziniń basqa elderimen salystyrǵanda da sırek kezdesetin jaǵdaı. Jaryqty mýzyka, jaryqtandyrýdyń alýan túrli tetikteri, sporttyq oıyndardyń údesine oraılasý, telehabar taratýǵa ońtaılylyq jáne basqalary osyndaı jumystardyń sońǵy tehnologııalyq nusqasyna negizdelgen. Bular áý bastan osylaı oılastyrylǵan.
Munyń jospary Týrızm jáne sport mınıstrligi deńgeıinde bekitildi. Jalpy, Azıadaǵa daıyndyq oraıynda bizdiń qala boıynsha kóp jumystar tyndyryldy. Bir jaǵynan, bul ózi qaladaǵy birden-bir osyndaı jalǵyz jer. Balalar men jastar konkıdi qaıda teppek osy Sport saraıy bolmasa? Bul, endi, turaqty paıdalanýymyzǵa, óz ıgiligimizge qalady emes pe. Qasynda 2500 kórermen oryndyq jabyq stadıon salynyp jatyr. Osynyń bári bolashaǵymyz úshin jasalyp, halyqqa arnalǵan. Bul – óte jaqsy, izgilikti is. Sebebi, sport árqashan jeńip shyǵady. Jastar men balalarymyzdyń janserigi sport bolsa, elimiz utylmaıdy. Adamnyń jasy sportpen uzara túspek. Almaty osyndaı asa kórikti ǵımaratty syılyqqa almaq.
Az ǵana jumys qaldy. Azıadaǵa ýaqytynan buryn daıyn bolamyz. Qyrkúıekten bastap munda jarystar ótkize bastaımyz. Áýeli dzıýdoshylardy, sosyn bes jup kásipqoı boks sańlaqtaryn qabyldaımyz. Qysqasy, arenamyz kez-kelgen jarys túrin ótkizýge ázir. Tehnologııalyq orynjaılardy, májilis zalyn, baspasóz ortalyǵyn, kúlli medısına, esirtki tekserý ótkelegi, taǵy basqalaryn qosyp alǵanda, aldaǵy Azııa oıyndary sııaqty iri aýqymdy, mártebeli jarysty joǵary deńgeıde ótkizý úshin ne qajettiń bári qarastyrylǵan, barlyq kerekti nárseler saqadaı-saı uıymdastyrylǵan. Eń bastysy, Sport saraıymyz qaı jaǵynan alǵanda da sapaly ári kóz tartarlyqtaı kórikti etip salyndy.
Iá, óz isiniń bilgir mamany Eskendir Osmanuly aıtsa aıtqandaı, Balýan atamyz atyndaǵy Sport saraıynyń kórik-kelbetine kóz toıǵandaı. Al, oǵan qosymsha, Azıadanyń jabylý saltanatynyń osynda ótýi ataqty Saraıdyń mártebesin odan ári asyryp, kórer kózge súıkimdiligin de arttyra túskendeı.
P.S. Sóz sońynda bir ǵana jaıdy eskertkimiz keledi. Qasterli esimdi ala tursa da, Sport saraıynda álde de bolsa Balýan Sholaqtyń ózi umyt qaldyrylǵan sııaqty. Munda keletin kórermen jurtshylyqqa, álemniń ár elinen toqaılasatyn sportshy qaýym men qyzyǵýshy týrısterge Balýan Sholaqtyń kim ekendiginen maǵlumat bererlik máseleler osy bastan eskerilip, qolǵa alynýy kerek-aq. Foıeniń kórnekti jerine ulttyq án óneriniń ǵana emes, ulttyq sportymyzdyń da uly tulǵasynyń beınesi salynyp, áıtpese portreti ilinip, Balýan atamyz týraly býklet shyǵarylsa, tipten, mýzeı sıpattas bir burysh uıymdastyrylsa, quba-qup der edik. Al, Balýan Sholaqtyń arýaǵy aldaǵy Azıadada bizdiń sportshylardy qoldaıtyny, esimi el mereıin asyrýǵa qyzmet eteri kámil deı berińiz.
Qorǵanbek AMANJOL. Almaty.
----------------------------------
Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
