Jańbyrsyz jaz

Úrpıgen dúnıeniń úreıin ala bıylǵy úrker tasqa tústi... Áýelden kún raıynyń qupııasy men qubylysynyń jeti amalyn jete biletin jeteli úlkender jaǵy myna úrkerdiń kókjıekke jaqyndaı kelip, tasqa túskenin kórse... bir jamanshylyq bolar dep ish tarta qalatyn. Sýsyma qumnyń arasyndaǵy soǵys áreketteri júrip jatqan áldebir arab eliniń jaz boıy janyp jatqan munaı órtine qos qanaty birdeı kúıgen shalajansar tylsym tirshiliktiń qara túndiginen býdaqtaǵan qara tútininen dúnıeniń tórt buryshy da tunshyǵyp bara jatqandaı edi. Jer ústiniń tońy jibip, topan sýy qaıtqaly shańqaıynan shaqyraıa shyǵyp kele jatqan kún kóziniń sharpyǵan jalyny kúı­di­re almaǵan shaǵyl qumnyń baýyrymen jor­ǵalaǵan bar tirshiligin myna órt aıaýsyz jal­map keledi. Sol órt shalyp, qos ókpesi qa­by­nyp, alqynyp jatqan daýasyz dú­nıe­niń keler kúnderinen úmitin úz­beı, bir aýyl bolyp ala jaz­daı aspanǵa te­l­mire qa­ra­ǵan­da­ry­men, jaryq­tyq bir tamshy jaý­yn tamsaıshy! – Qudaıdyń my­na kúni taǵy sha­­qy­raıyp ketken eken, bul búgin de jaýmaıyn degeni me, á?.. Qap áttegen-aı, á... egin-shóp kúıip ketetin boldy-aý endi?!. Daıyn turǵan tańǵy shaı­yn ishýge otyra bere kóńi­lin­degi kúndegi ýaıymyn jasyra al­maǵan Bekish qarttyń bul degeni bir úıli jan­nyń ishinde áýeli óz áıeline jaqpaı qaldy. – Kúıip ketpek túgili, – dedi eki kózi qantalaǵan salpy erin báıbishe ytyrynyp:—Janyp ketse de, onda ne aqyń bar osy seniń?! Shaıyńdy ish onan da! Nemene áli kúnge deıin birgádir­ligińdi umyta almaı júrmisiń?! Aıaǵyn buzaý basyp ketkendeı dolyryp shyǵa kelgen áıeline ejelgi ǵadeti boıynsha lám-mım dep jaýap qatpaǵan qalpy ol da óziniń shaıyn soraptaýǵa kiristi. Osy úıdiń qazanyn qyryp kele jatqanyna da qyryq jyldaı ýaqyt bolǵandyǵyna qaramastan, qabaǵyna qar jaýǵan qalpy túnerip otyrar túri osy baıǵustyń. Boıǵa bitken minezi de bul! Túzelmesine de, óziniń túzeı de almasyna kózi ábden jáne de baıaǵyda jetkennen keıin baryp, áıeline judyryǵyn ala júgirýdi bul da qoıǵan. Sabaǵannan sabasyna túser bolsa Bekishtiń osy Márııami-aq adam bolyp qalar edi-aý! Ol jeńdi, bul jeńildi. Jeńistik bermeı-aq qoıǵan áıeldiń yǵyna shyǵyp, yńǵaıyna jyǵylyp, aıtqanyn istep, aıdaǵanyna kóngennen basqa lajy da qalmady. Tórkinine jas kezinde-aq aparyp tastaǵysy kelip edi, shekesi torsyqtaı eki ulyn qımaǵanynan buryn, qaltasyndaǵy qyzyl bılettiń qaharynan qoryqty. Ol kezde óziń kommýnıst bolyp, óziń qatyn jiberip qoısań, ıtjekkenge aıdalmaǵanyńmen de, sońyńnan ıt qosyp, aıtaqtap, aıqaılatar aǵaıynnan yǵynǵan. Jáne de áıel zatynyń ishine qyzǵanyshtyń qyzyl shoǵy bir túspesin deńiz! Sol qyzyl shoq bir tústi me, ol ózin de, janynda jatqan baıy seni de sol qyzǵanyshtyń qyzyl qolamtasymen ómir boıy qaqtap ótedi eken-aý. Bekish osy aýyldyń brıgadıri bolyp júrgen sonaý bir jyldary ortalyqtan jaz boıy osy aýylǵa as pisirýge keletin qyz-qyrqynnan qyzǵanyp, tóseginde dóńbekshıtin Márııaminiń jańaǵy “birgádirligińdi umyta almaı júrmisiń” degen kekesininiń kóńil kesesiniń túbinde qalyp qoıǵan baıaǵy sol... sol bir jyldardyń qyzǵanyshynan qalǵan bir tamshy ýy bolatyn áli de qyjyldap jatqan. Qaıyńnyń qyzyl shoǵymen buqtyrylyp ákelingen aq samaýyrdyń sýy ortalanǵan tusta mańdaıy jipsigen Bekish únsiz jymıdy. Esine ár neniń túskeni de bul. – Saıtanyń elestep otyr ma kóz aldyńa?! Bol endi, soraptamaı! Sút tartýym kerek! Taǵy da óziniń Márııaminiń aıtqany bul! Úırengen, úırengeni bylaı turyp... tipti qulaǵyna qazir maıdaı jaǵatyn osy bir úr úniniń ar jaǵynan áıeliniń ózine degen júrek túkpirinde jatqan áldebir tátti sybysyn estıtin. Tabıǵatynan tuıyq, onyń ústine “qyryq jerden tyıym” kórip ósken qazaq qyzy qashan da bolsyn qushaǵynda jatqan erine de erkin erkeleı almaı, tula boıynda býlyqqan sezimine de erik bere almaı qystyǵyp, qysyla-qysyla qyz, uıala-uıala ul tabatyn áıteýir. Obaly neshik, qysylsa da, uıalsa da solardyń kóbi qazirginiń qyzyl erin bes-alty áıeli jabylyp taba almaıtyn onshaqty balany bir ózderi-aq qınalmaı-aq týyp tastaı beretin batyrlyqtary da bolýshy edi. Zamanyna oraı qaıtse de bala týmaýdyń ádisin de, dárisin de tapqaly, salt basty, sabaý qamshyly qyz da, kelinshek te kóbeıgeni bir basqa, sor bolǵanda talaı bir kúıip-janyp qosylǵan qosaqtardyń bir tósektegi qyzyqtary da uzaqqa barmaı júr. Úılenbeı jatyp, minezderi úılespeı qalatyndyqtaryn qaıtersiń solardyń?! Ońyp turǵan minez munyń myna Márııamynda bar edi dep kim aıta qoıar, káne?! Úılengen eken... úılesti de, úırendi de... sosyn kóndi de bárine... Eki qolyn keýdesine qoıyp, adalyn aıtar bolsa áýelde Bekishtiń de kóndikkisi joq bolatyn. Bas asaýy bar munyń bulań keziniń bultaǵyna salǵyzbaǵan jaryqtyq ákesi edi. Qyzǵanyshtyń tabasyna salyp qýyryp ala jónelgen Márııaminiń ýly tilimen shaqqanyna onan ári shydaı almaı, bosaǵada ilýli turǵan qamshysyn alyp, shyńǵyrtyp sabap jatqa­nynyń ústine ákesi túsken. – Táıt ári, – dep aqyrdy aıbyndy áke. – Qatyn sabaǵyshyn qaraı kór munyń!.. Sol joly sol áke tórkinine ketip qalǵan ke­li­niniń sońynan úlken basyn ıip ózi barǵan. Da­ladan tunjyraı kelip, keshki asyn asyǵys-úsigis iship bola bergen Bekishke ákesi: – Otyra tur, – degen. – Sen sharýańnan qalmaı-aq qoı, ana Úlgilige ózim baryp qaıtqaly otyrmyn. Kelindi alyp keleıin! Sabasyna túsken bolar ol da!.. Bekish úndeı qoımady. – Áı, nege úndemeısiń?! – Ne deımin endi?! – Ondaı bolsa, budan bylaı qatynyńa qol kótergenińdi qoı! – Jaraıdy, – dep murnynyń astynan mińgirlep qana jaýap berip otyrǵan ulyna ámirshi áke ǵumyr boıy umytyla qoımas taǵy bir ósıetin qaldyrǵan edi sol joly. – Mynany kórdiń be, – degen jaryqtyq ákesi jańa ǵana mújip tastaǵan qoıdyń qa­byrǵasyn qolyna alyp. – Myna qabyrǵanyń basy qısyq pa, eı?! – Iá, qısyq... – Iá, bolsa, qudaı áıeldi áýelde er adamnyń qabyrǵasynan jaratty degen sóz bar. –Qa­byr­ǵanyń myna qısyq bitken basyn túzete alar ma ediń?! Týmysynan jýastaý Bekish ákesine bir, qa­byr­ǵanyń qısyq basyna bir jal­taq­tap qarap otyryp, óziniń saýa­ly­na ózi jaýap berip, sóılep ketken ákeni onan ári tyńdaýmen boldy. – Eshqashan túzete almaı­syń!.. Túzetemin dep kórshi káne, synyp ketsin. Endeshe, áıel de sol sııaqty. Qatynyńdy túzetemin dep endi áýrege túsýshi bolma. Jazym qylarsyń... Jaryqtyq ákeniń sol jolǵy aıtqany esine túsip jymıǵany sol edi Bekishtiń... – Ata, osy... kúıdirip jiberdi dep kúnde qudaımen ursysa bergenshe, búkil aýyl bolyp sol qudaıdan jańbyr tilep, tasattyq nege bermeısizder?.. – Á! Oıbaı-aý, ne deıt mynaý?! Tórdegi túgi shyqqan qyzylala tekemettiń ústinde ala mysyqpen alańsyz oınap jatqan nemeresiniń myna sózi aspannan jaı túskendeı áser etti. Á degende ne aıtaryn bilmeı qalǵan Bekish qart qýanǵany bolar, eki ıyǵy selkildep, kózinen jas parlaǵansha rahattana kúlsin-aı kelip. – Áı, kúshik, sen ony qaıdan estip, qaıdan bilip júrsiń?! – Bilemin! Atasyna óz sóziniń unaǵanyn uǵa qalǵan esti bala masattanyp qaldy. – Oı, qulynshaq! Aýzyńa bul sózdi qudaıdyń ózi salǵan bolar?!Ras-aý, osy biz nesine tasattyq bermeı júrmiz, á?! – Myna Ulan ǵurly mılaryńnyń joq­ty­ǵy da! Qabaǵyna sál-pál bolsa da jylylyq ornaǵan Márııam taǵy da muny ilip qaldy. Ilgeni bolmasa, zili joq, onyń da kóńilinen nemeresine degen jan shýaǵy tógilip turǵan edi. Aıaq astynan ábigerge túse qalǵan Bekish sóıleı júrip, dalaǵa shyqty. Uly shilde aptabynyń ottyǵynan soǵyp turǵan ańyzaq jel birden tynysyn taryltyp jiberdi. Aýanyń ózi alaýlap janyp turǵandaı. Jappa qorany panalap, quıryǵyn sabalap, sonalap turǵan tor bıeniń oqta-tekte pysqyrǵany bolmasa, bóten tirshiliktiń ózge belgisin baıqaı almady. Tipti aýyl qotanynyń ózi qańyrap, bos qalǵandaı. Shaqyraıǵan kún kóziniń kúıdirip áketip bara jatqan jalynynan jan saqtarlyq kóleńke izdegen. Sóıtip turǵanda osy aýyldaǵy on qaraly nemis tútininen qalǵan jalǵyz tuqym Karldiń daryldaǵan motosıkliniń daýysyn qulaǵy shaldy. Aýyldyń arǵy basynan zýlap kelip, janynan óte bergen Karlge: – Áı, toqtashy, – dep qolyn kóterip, belgi berdi. Ol da ótip baryp, jalt buryldy da, kósheniń qoıý shańyn aspanǵa kóterip, Bekishtiń aldyna kelip tura qaldy. – Áı, Káril, kimge aıtarymdy bilmeı tur edim, jaqsy jolyqtyń-aý óziń! Myna kún bolsa kúıip tur, aýyl bolyp jınalyp, tasattyq berip, qudaıdan jańbyr tilesek qaıtedi osy ?!. – Jón... jón, Beke! Baıaǵyda bizdiń bala kezimizde osy aýyldyń úlkenderi solaı jasap jatpaýshy ma edi?! Bul nıetiń durys eken! Bekish óz oıynyń alǵash aıtqan adamynan qoldaýǵa ıe bola ketkenine shyn qýanyp qaldy. Endi ár úıden tıyn-teben jınaýdyń, qurban­dyqqa shalar maldyń jaıy qalaı bolar eken degen ishki oıyn aıtýǵa oqtala bergeni sol edi: – Áı, Beke, – dedi Karl. – Biraq osy bar ǵoı!... – Iá, biraǵyń ne! – Bekish tańdanǵan únin jasyra almady. – Alty aı qys boıy “Alla taǵala aspa­ny­myzdy ashyq qylsyn” dep et jep, araq iship ti­lek aıtýshy edińder birińniń úıińe biriń omyrt­qaǵa barǵanda. Endi sol Alladan jańbyr sura­ǵan­daryń... bylaı ózi... kishkene yńǵaısyzdaý da eken. Sol arada oıyp túsken myna sózimen adal oıynyń aıran asyryn shyǵara salǵan Karlge tis jaryp, jaýap qaıtara almastan, teris aınalyp, taýy shaǵylyp, qaıtadan óz úıine kelip kirdi. – Unjurǵań túsip ketipti ǵoı, tóbeńnen qudaı ura salǵannyń qaı jaǵyndasyń?! Sútin tartyp bolyp, ydysyna juqqan qaımaǵyn saýsaqtarymen jalap otyrǵan áıeli shalyn taǵy da shalyp tústi. – Márııam-aý, sen qalyp ediń endi meni jer qylmaǵan! Syrtqa shyǵaryp aıta almaǵan oıǵa býlyqqan qalpy salqyn úıiniń tórindegi bóstegine kelip qısaıǵan. Keler aptanyń jumasynda tasattyq beremiz dep ýaǵadalasqan shaǵyn aýyldyń shyrqyna kóp uzamaı shyrpy túskendeı boldy. Áýelde qar­sylyq bildire qoımaǵan aýyl adamdarynyń ár shańyraqtan aqsha shyǵaryp, soǵan soıatyn qoı satyp alýǵa kelgende qınala bastaǵandary da bol­maı qalmady. Aıtary joq, qoı degenińniń baǵa­sy da kúıip tur. Shirkin, baıaǵydaı Máskeý araǵynyń bir bótelkesine bir qoıdy óńgerip alyp júre beretin zaman qaıda endi. Quıymshaǵy qurttap, sabalaq quıryǵy kúldirep júrgen qoıynyń ózine júz dollar suraǵanda, qanyń basyńa teýip qalshyldap ketkenińdi de bilmeı qalasyń. – Aq taýyqtyń artyn ańdyp, sonyń eki jumyrtqasynyń bireýin jep, bireýin bazarǵa shyǵaryp, kún kórip otyrǵan menen ne suraı­syń, – dep syrt aınalǵandar kóbeıgenin kór­gennen keıin, óziniń qurdasy Qulyn­baı­dyń kekesh balasy Saǵyntaı kómek­teser degen dámesimen kesh túse Bekish sol úıge barǵan. – A-a-a-as-as – salaýmaǵaleıkým, – dep qos qolyn qýsyra kelip sálem bergen Saǵyntaı óz ákesiniń syıly bir qurdasyn jyly qarsy aldy. Tiliniń osy bir múkistigi bar deme­seń, sharýasyna pysyq, kisiligi de mol, basqalaı bir aıyp taǵa qoıarlyq mini joq, bir qudaıǵa qaraǵan deıtin osy eldiń bilikti azamaty osy Saǵyntaı. – A-a-a-aǵa! T-t-t-ta-a-tasattyqqa, – dep Saǵyntaı tutyǵa sóılep, óziniń qorasynda semirtip otyrǵan bir qoıyn aqysyz-pulsyz beretindigin aıtqanda, bir maldyń yńǵaıy kele qalǵandyǵyna esi shyǵa qýandy. – Alda, jarqynym-aı, myń jasa! Nıetińdi Alla jarylqasyn! Qurdasynyń balasyna batasyn berip, kóńili bir ornyqqan Bekish aldaǵy juma kúni beriletin tasattyqtyń jaı-japsaryn Saǵyntaımen aqyldasa bastaǵany sol edi, kósheniń arǵy betindegi qarama-qarsy úıdiń keń qorasynyń esigi syqyrlap ashyldy da, ishten birin-biri súıeı-múıeı, ándete táltirektegen ekeý shyqty. Kóshkende jylqy aıdaımyn a-ha-a-aý!.. – Páli, myna ekeýiniń áni búgin de jarasa qalypty ǵoı! Jataǵan kóp úılerdiń birinde jasyryn satylyp jatar qytaı spırtinen qoldan araq jasap shyǵarýdy birazdan beri kásip etip júrgen Seriktiń shym qorasynan shyǵyp, alqymdary isinip, ahaýlap, alqynyp aldyna kelgen myna ekeýin kórip, tyjyryna qaldy. – A-ǵa! Bizge ur-urys-pań-yzshy! Ish-sek, óz eńbegimizge ish-tik! – Buldap júrgenderiń qaı eńbek osy sen ekeýińdiki?! Yqylyq atyp, ázer sóılep turǵan Qadyrdyń betine qarap edi, kúldirep isinip turǵan aýzy-basyna sary ushyq qaptap ketken eken. Júregi aınyp, jerge bir túkirdi de: – E, ishińder... ishińder, – dedi qamyǵyp. – Sender ishpeı qoısańdar sol ispirtińdi jasap shyǵaryp jatqan qytaıyńnyń zaýyty toqtap qalyp, kórshi memleketke zalal tıgizip júrermiz. Áı, aınalaıyndar-aı!.. – Aǵa rahmet! – Ishtik qoı, mine! Iship júrmiz ǵoı, mine! Ishemiz... Kóshkende jylqy aıdaımyn a-a-ha-a-aý!... – Qoı deımin, pátshaǵar, búkil aýyldy dúrliktirmeı! Án aıtqan ne teńiń edi seniń? – A- ǵa, men ne án aıta al-maı-myn-ba, á?! Aı-ta-myn! Dom-by-ra bar ma, ákelsh!.. – Áı, dombrıst konchaı, – dedi Beısenbaı dombyra suratyp turǵan Qadyrǵa. – Onan da tiske basar jeıtin bir nárseń bar ma, alǵyzshy úıińnen, – dep Saǵyntaıǵa qarady. – Ishimdi jalap barady. Kórsetemin men olarǵa! Ana alaıaq Seriktiń qatqan qara qatynynan zakýskaǵa tym bolmasa bir tilim qara nan da surap ala almaısyń. Saıqal neme, qyrýar bótelkelerin jýǵyzyp aldy da, torǵaıdyń tobyǵyndaı rómkemen ispirt berdi de qýyp jiberdi. Ishim kúıip, janyp baramyn. – Kú- kú-Kúlásh! M... my-my-nalarǵa... Saǵyntaıdyń tiliniń ushynda turǵan oıyn aıtpaı-aq túsinýge daǵdylanǵan Kúlásh shosha­la­synan jańa pisirgen baýyrsaǵy men sary maı­yn salǵan tabaǵyn alyp shyǵyp, aldaryna qoıdy. – Seniń qatynyń mynaý, mine!.. Balanyń judyryǵynyń basyndaı qyzyl baýyrsaqty sary maıǵa batyryp alyp, qomaǵaılana aýzyna salyp jiberip, maljańdap shaınaı bastaǵan Beısenbaı Saǵyntaıǵa qarap, bas barmaǵyn shoshaıtty. Osy aýyldyń qabyrǵasy ǵana qalqıyp, úreıińdi alyp, úńireıip, ıesiz bos qalǵan shaǵyn klýbtyń shamdary bir sónbeıtin zamandardyń talaı da talaı bir keshinde osy Beısenbaı men Qadyr da úkili dombyralaryn ustap sahnaǵa da shyqqan kúnder bolǵan. Qatar otyra qalyp, bul ekeýi Dáýletkereıdiń “Qosalqasyn” sylqyldata tartqanda, arqasy bar talaı qazaq oryndarynan bir turyp, bir otyryp jelpinip te, jeligip te qalýshy edi. Osy ekeýi sol ónerlerimen aýdan, onan ári Kókshetaý asyp, el ishiniń ónerli jastarynyń talaı bir baıqaýlaryna da qatysyp, maqtaý estip, san márte júldeler de alǵan. Bulardy alǵa salyp, maqtanyp, mereılengen eldiń qos birdeı ónerli azamattarynyń sońǵy birer jyldyń aıasynda endi araqqumar, “osy aýyldyń qos alqashy” atanyp, aza bas­taǵandyǵyna solardyń zamanyn ba, álde adamyn aıyptarsyń ba?! Káne, osy ekeýiniń kinálisi qaısysy?! Zamanynyń osy bir zar ıletip, ózegińdi teser qasiretimen Bekish qarttyń júregi tún balasy jylap shyqty. Uıqy kórmeı dóń­bekshigen ol tóseginen erte turyp, óriste tusaýly júrgen bıesin ustap mindi de, jolǵa shyqty. Kórshi aýyldyń kóńili jaqyn moldasy Meńdibaı bolsa uıqysynan jańa turyp, tańǵy shaıyn ishýge otyra bergeni de sol eken. – Apyr-aý, qulqyn sáriden ne ǵyp júrsiń? Aýyl-aımaǵyń tynysh pa áıteýir? – Allaǵa shúkir! Tynysh, tynysh, Meke! – E jarady onda! Kel, shaıǵa otyr! Aýyl-úıdiń amandyǵyn surasyp, ózekti ómirdiń taǵy bir tańynyń sháıine qanǵan qos qarııa áńgimege kiristi. – Tasattyq beremiz degen nıetteriń jón eken! Alla razy bolsyn! Meńdibaı molda sol tasattyq kúni jańbyr tileý duǵasyn oqyp berýge ózine qolqa salyp otyrǵan syılasy Bekishke buldanbaı-aq birden kelisimin berdi. Soǵan ishteı qýanyp, máz bolyp otyrǵan Bekishtiń tań gúlindeı ashylyp, jadyrap, jaınaı bastaǵan kóńili álgindeı bolmaı jatyp solyp qalaryn kim bilgen?! – Osy Beke, seniń elińniń nıeti jaman... Bekish Meńdibaı moldaǵa jalt qarady. – Iá, nege olaı deısiz? – Nege deısiń be, aıtaıyn! Anada álgi... kimniń balasy edi asylyp qalǵan?! – Smaǵuldyń ǵoı... – Iá... sol Smaǵuldyń balasynyń janazasyn shyǵaryp ber dep qolqa salyp, óziń kelgennen keıin kóńilińdi qımaı bara qalyp edim... Sondaǵy elińniń jas óliktiń jyrtysyna talasyp jatqandaryn kórip túńilip ketip edim... Bekish úndeı almady. – Erteń tasattyǵyńda da solaı bolyp júrmesin, – dedi Meńdibaı molda syrbazdanyp. – Etke talasyp zırat basyn dúrliktermesin. Sony qatty tapsyr jurtyńa. Birer apta boıy óziniń aýyldastaryn tasattyq berýge ázer degende kóndirip, bar sharýasyn retine keltirip baryp, kóńili bir jaılanǵan Bekish qart: “E, Alla, sátin sala gór” degen tileýimen tósegine jatqan beı­senbiniń keshinen jumaǵa aýǵan tún ortasynda Seriktiń shym qorasynan órt shyqty. Túngi aspanǵa órilip baryp, jalańdap kóterilgen qyzyl jalynnyń ortasynda qalǵan úı men qorasyna qaraı tap-tap berip, zar ılep eńiregen Seriktiń áıeli Gúlnárǵa bes-alty áıel ázer ıe bolyp tur. – Qý, qudaı, qurttyń-aý, – dep zarlaǵan áıeline bir, órtenip jatqan úıi men qorasyna bir júgirip Seriktiń de kiresili-shyǵasyly esi bar edi. – Kók bóshkedegi kóp ispirt janyp jatyr. Qap, túgi qalmaıtyn boldy-aý, – dep ókingen Beısenbaı sharpyǵan jalynnan eki betin qolymen kólegeıleı qorǵalanyp turǵan Qadyrǵa aıqaı saldy. – Áı, esalań, ne ǵyp tursyń?! Bol... sý... sý ákelseıshi! Atańa nálet, ispirt... ispirt ja­nyp jatqan joq pa, ne ǵyp tursyń, bol... bol! Beısenbaı dosynyń “ispirt janyp jatqan joq pa” degen jan aıqaıynan selt etip esin jıyp ala qoıǵan Qadyr qolyndaǵy bos qaýǵamen qudyqqa qaraı júgirdi. Álgindeı bolmaı jatyp jel turyp, áp-sátte daýyl kóterildi de, órship alǵan órttiń shoǵy ushyp baryp Seriktiń qorasymen japsarlas salynǵan úıdiń úıýli turǵan shóbine tústi. Qyrdyń basyn, oıdyń túbin qyryp, qysqa daıyndaǵan bir úıdiń azyn-aýlaq shóbi shytyrlap janǵanda, qudaı saqtasyn… janyna jan balasy jaqyndaı almady. Shóbi janyp jatqanyn kórip áý deýge de shamasy kelmeı, sol úıdiń baıǵus áıeli talyp, bala-shaǵasy ýlap-shýlap jatqanda, soqqan jeldiń ekpinimen gýildegen qyzyl jalyn kelesi... onan keıingi de biraz úılerdiń tóbesin qyzyl tilimen jalmap, jalap jatqan edi. Solynan turyp, jeligip alǵan jeldiń elikken ekpinimen birge oınaǵan qyzyl jalyn da álde kimderde óshi bardaı, endi sol keginiń qaıtar kezi kelgendeı qutyrynyp, órshı tústi. Jalpaq jahannyń bar saıtan dúnıesin sol saıtannyń óziniń otty tilimen áýeli bir jalmap, bir tazartyp alyp, sonan soń... sonan soń ǵana tirshilikti qaıyra jańartyp, jańalaǵysy kelgendeı jaǵalasyp bara jatqan Seriktiń ispirt qorasynan bastalǵan órt tań qylań bere ala jazdaı bir tamshy jaýyn tambaǵan shildeniń aptap ystyǵyna qýrap qalǵan eginge tústi. Qyzyl dúnıege qyzyqqannan kózderi qyzaryp, esi de ketken, esirik júrekterin jyn da jaılaǵannan beri bir-biriniń etin biri jep, qanyn ishýden de taıynbaıtyn kúnáhar pendelerin shyjǵyryp qaqtaıtyn dál osyndaı ottyń bul dúnıede de barlyǵyn... onan soń... o dúnıede de bolatyndyǵyn ulyla­rym da... ulyqtarym da... urylarym da uǵar... uǵynar da ur da jyq myna zamannyń zar ılep, zapyran qusqan tirshiliginiń ıeleri tym bolmasa... endigi arada... bir-biriniń kóz jastarynan ımener de, ımanyna ıiler degen úlpildegen úkili bir úmitin úzbeı baryp…sol órt aýdan ortalyǵyna jeter-jetpes aralyqtaǵy tas joldan asa almaı, byqsyp baryp sóngen edi. Aýyl irgesindegi taly men teregi, aq qaıyńy aralas ósken qalyń toǵaıdyń arasyna jaz boıy ury almasyn dep arqandap ustap júrgen qaraý Qalıdyń qońyr bıesi shiderin úzgenimen, qyl moınyndaǵy shynjyryn úze almaı, býynyp aram óldi. Jal-quıryǵy kúıgen eken. Janýardyń jany qınalsa kerek... qulyn tastap jiberipti. Jabal ERǴALIEV KО́KShETAÝ.