Derbestik qujaty nemese Ata Zańdy dáripteý dástúri jalǵasýda

Ata Zańymyzdy ardaqtaý, ony óskeleń býynǵa nasıhattaý sharalary Konstıtýsııa qabyldanýynyń 15 jyl­dyǵy qarsańynda  qaı kezdegiden de belsendirek qolǵa alynýda. Sonyń biri – Almatyda 24 tamyzda ótken “Kons­tıtýsııa – memlekettiń demokratııalyq damýynyń negizi” atty qalalyq ǵyly­mı-tájirıbelik konferensııa. Konstıtýsııa kúniniń qoǵamdyq mańyzyn arttyrýdy jáne Ata Zańdy dáripteý dástúrin nyǵaıtýdy kózdegen konferensııany Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov ashsa, óskeleń upaqty konstıtýsııalyq qurylymdy qurmetteý rýhynda tárbıeleýdi, jurt­shylyqtyń nazaryn Negizgi Zańǵa mem­lekettiń joǵary zańdyq kúshke ıe qol­da­nystaǵy quqyqtyq qaınar kózi retin­de aýdarýdy maqsat tutqan jıynǵa qala­daǵy iri mekemelerdiń jetekshileri, JOO rektorlary, áleýmettik sala qyz­metkerleri, bıznes-qurylymdardyń, saıası partııalar men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty. Qala ákimi óz sózinde táýelsizdiktiń ón boıyndaǵy Qazaqstan tańdaǵan  tatýlyq pen aýyzbirshilik joly, saıası ustanymy, strategııalyq damýdyń ba­sym baǵyttaryn aıqyn uǵyný úrdisi – barlyq ilkimdi isterge, tolaıym tabystarǵa jetektegenin tıek etti. Ahmetjan Esimov Konstıtýsııaǵa 2007 jyly engizilgen ózgertýlerde de birtalaı ja­ńalyqtar bolǵanyn atap ótti.  Qoǵamdyq-saıası ómirdiń tamy­ry­na qan júgirtken jańa tolyqtyrýlar Parlamenttiń bedelin kóterip, saıası par­tııalar men azamattyq qoǵam ınstı­týttarynyń rólin arttyrǵanyn atady. Ata Zańdy jasaýǵa atsalysqan­dar­dyń biri, UǴA akademıgi Sultan Sar­taev memlekettiń basty qujaty ekono­mı­kanyń eń qıyn kezeńderinde  qabyl­danǵanyn eske saldy. Ǵalym elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen tustan beri bizdiń búgingi ómir talaptaryna saı keletin zańnamalar jasalynyp, ol zańdar qoǵam ómiriniń barlyq tetikterin tıimdi úılestirip kele jatqanyna erekshe toqtaldy. Akademık Salyq Zımanov memleket damýyndaǵy quqyq qorǵaý organdary men sot júıesiniń atqaratyn róline nazar aýdaryp, quqyq qorǵaý júıesin reformalaýdyń faktor­lary týraly áńgimeledi jáne  sot júıe­si quqyq qorǵaý salasynyń ózegi men dińgegi degen dáıekterin  tarqatyp ótti. Tamyryn tarıhtan, Jeti Jarǵydan alatyn Ata Zańnyń, memlekettiń tuǵyr­ly qujatynyń halyq ómirinde kelisim taýyp jatqany  basqa da tıisti tulǵalar tarapynan sóz boldy. Mine, osynyń arqasynda Qazaq­standy búginde álemdik qoǵamdastyq ultaralyq jáne dinaralyq kelisim ornyqqan, turaqty damyp kele jatqan, bolashaǵy aıqyn memleket retinde tanyp otyr. Aınash ESALI.

* * *

Negizgi zańnyń mańyzyna mán berildi

Keshe “Atameken” Qazaqstan kar­ta­sy” etnokesheninde “Konstıtýsııa – ege­men Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń kepili” taqyrybynda on-line júıesinde konferensııa ótkizildi. Konferensııaǵa elimiz zańnamasynyń kókeıkesti tustary men jetistikterine kásibı turǵydan taldaý jasaý, Qazaq­stan Konstıtýsııasynyń múmkindigin ári qaraı paıdalanýdyń joldaryn tal­qylaý, qazaqstandyq qoǵam men mem­le­kettiń saıası kezeńderin súzgiden ótkizý, ultjandylyqqa tárbıeleý, ulttyq sa­nany oıatý, rýhanı qundylyqtardy na­sı­hattaý syndy máseleler ózek boldy. Astana qalasy mádenıet basqarma­sy­nyń tikeleı qoldaýymen uıymdas­ty­rylǵan on-line júıesindegi bul konferensııaǵa elimiz Konstıtýsııalyq Keńesiniń músheleri, Astana qalasynyń ákimdigi, elshilikter, Astana qalasynyń ishki saıasat basqarmasy men bilim basqarmasy, etnomádenı ortalyqtar men qoǵamdyq birlestikter ókilderi, qala mektepteriniń muǵalimderi men oqýshylary qatysty. Jıyn barysynda sóz alǵan Kons­tıtýsııalyq Keńestiń múshesi Anar Jaıylǵanova jınalǵandarǵa jeke Kons­tıtýsııa túsinigi, onyń maqsaty men mindetteri, tulǵanyń quqyǵy men erkindiginiń qamtamasyz etilýi, Qazaq­stan Respýblıkasy Konstıtýsııa zań­na­malarynyń mán-maǵynasy jóninde jan-jaqty áńgimelep berdi. Al “Eýro­palyq quqyq jáne adam quqyqtary” ınstıtýtynyń dırektory Marat Báshi­mov Konstıtýsııanyń azamattyq qoǵam damýyndaǵy orny men adam quqyqta­ry­nyń qorǵalýy jónindegi óz oı-paıymymen bólisti. Sondaı-aq ol Ata Zańda azamattyq qoǵam damýynyń ne­giz­gi normalarynyń saqtalǵandyǵyn atap ótti. “Azamattyq qoǵam damýynyń negizi adam quqyqtarynyń qorǵalýynan bastaý alady. Bul rette Konstıtý­sııa­nyń mańyzy aıryqsha”, dedi M.Báshimov. Konferensııa kezinde óz oıyn tarqatqan Memlekettik tarıh ınstı­tý­tynyń dırektory Búrkit Aıaǵan Ata Zańnyń tarıhyna sholý jasap, Konstıtýsııaǵa kezinde azdaǵan óz­ger­týlerdiń engizilgendigine, alaıda onyń negizgi ózeginiń saqtalǵan­dyǵyna aıryqsha mán berdi. Sharaǵa qatysýshylar son­daı-aq álemdik konstıtý­sııalyq damý keńistigin­degi Qazaqstan Ata Zańynyń beınesi men orny jó­nin­de óz oıla­ryn ortaǵa saldy. Láıla EDILQYZY.