О́mirdiń ózindeı ómirsheń

“Mahabbat, qyzyq mol jyldar” Aǵanyń aıtqany Men 67 jyldan beri “Egemen Qazaq­stan­nyń” avtorymyn. Onyń ishinde 17 jyl tikeleı redaksııada qyzmet istedim. Osy ga­zette tárbıelenip, jazýshylyq dáre­jesine jet­tim. Birneshe derekti kórkem kitaptardyń av­­tory boldym. Sol shyǵarmalarymnyń bi­reýi “Mahabbat, qyzyq mol jyldar” romany. Bul romanymnyń jaryqqa shyqqanyna bıyl 40 jyl toldy. Kezinde ol kitap týra­ly oqyrmandardan on myńnan asa hat aldym. Olardyń bári avtorǵa shyn júrekten alǵys aıtty. “Mahabbat, qyzyq mol jyldar” romany boıynsha qazaq radıosy radıospektakl (rejıs­seri Saparǵalı Sháripov) jasap, mıllıondaǵan tyńdarmandy tánti etti. “Qazaqfılm” stýdııasy ol roman boıynsha derekti fılm shyǵardy (rejısseri Halıla Omarov). Qytaı Halyq Res­pýblıkasynyń Shyńjan-Uıǵyr avtonomııaly raıonynda arab árpimen basylyp shyǵyp, ol romandy Úrimshi radıosy bir aı boıy efır­den oqyp, óz tyńdarmandaryn qýantty. Roman kezinde Qazaq KSR Memlekettik syılyǵyna usy­nyldy. Birsypyra oqyrmandar jańa týǵan jas sábılerine romannyń bas keıipkerleri Meńtaı men Erboldyń attaryn qoıdy. Ol kezdegi kóptegen jas jigitter óz Meńtaılaryn izdep taýyp, qosylyp, baqytty ata-ana dárejesine jetti. Qazir súıikti ata, áje bolyp otyr. “Mahabbat, qyzyq mol jyldar” romanynyń oqyrmanǵa áseri áli kúnge deıin álsiregen joq, 40 jyl ishinde 12 ret qaıta basylyp shyqsa da, Almatydan alys oblystardyń oqyrmandary maǵan telefon soǵyp, sol kitabymdy suraıdy. Orys­shasyn nege qaıta basyp shyǵarmaısyz dep renjıdi. Roman baspadan shyqqanyna 39 jyl ótken­nen keıin, byltyr Semeı qalasyndaǵy Abaı atyn­daǵy qazaq mýzykalyq-drama teatry (dırektory Adaı Azamatov) “Mahabbat, qyzyq mol jyldar” degen jańa spektakl shyǵardy. Bul spektakldi Semeı jurtshylyǵy zor yntamen kórdi. Odan keıin spektakldi teatr ujymy Taldyqorǵan, Almaty kalalaryna ákelip kórsetti. Almatyda Ǵ.Músirepov atyndaǵy jas­tar teatrynda sahnalandy. Odan keıin Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­versıtetiniń Stýdentter saraıynda qatarynan eki kún qoıylyp, ony 10 myńnan asa stýdent kórdi. Osy ýnıversıtettiń fılologııa fakýltetiniń ómirinen alyp jazylǵan roman boıynsha qo­ıyl­ǵan bul spektakldi kórgen fılologııa fa­kýl­­tetiniń qazirgi dekany, professor Qanseıit Áb­dezuly Semeı teatrynyń ujymyna alǵys aıtty. – Bizdiń soǵystan keıingi stýdent kezimizdi oıdaǵydaı etip kórsetkenderińiz úshin fılo­logııa fakýlteti atynan jáne ýnıversıtet atynan úlken rahmet. Tolqyn-tolqyn jastarymyz úshin tárbıelik mańyzy zor bul roman eshqashanda eskirmeıdi, – dedi ol. Osylardyń bárin oılana kelip, bıyl qurmetti Premer-Mınıstrimiz Kárim Másimovke hat jazdym. Romanymnyń jaǵdaıyn aıttym. So­nyń 40 jyldyǵyna baılanysty romandy orys tilinde shyǵaryp berýine kómektesýin ótindim. Jaqynda Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Mu­ham­med myrzadan hat aldym. Ol bylaı dep jazypty: “Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrligi sizdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K.Másimovtiń atyna jazǵan hatyńyzdy qarap, tómendegini habarlaıdy. Rasynda, “Mahabbat, qyzyq mol jyldar” romanyńyzdyń shyqqanyna 40 jyl tolsa da, onyń ózektiligi jáne jas urpaqty pa­trı­ottyq rýhta tárbıeleý mańyzdylyǵy óte zor. Osyǵan oraı, bıyl kúz aılarynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi atalǵan romannyń aıasynda kelesi sharalardy ótkizýdi josparlap otyr; “Mahabbatsyz dúnıe bos...” atty shyǵarmalar saıysy (Qazaq memlekettik qyzdar pedagogı­kalyq ýnıversıteti); “Esten ketpes erlik sabaqtary” atty dóńgelek ústel (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti); “Jalyn atqan jastyq shaq” atty mádenı-tanymdyq kesh (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti); “Adamshylyqtyń aldy – mahabbat, ádilet, sezim” atty dóńgelek ústel (I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti)”. Mine, osyndaı hat alyp, qýanyp otyrmyn, qurmetti jurtshylyq. Endi sizderden osy jaǵdaıdy qalyń oqyrmanyma habarlap, gazetten sol romanǵa arnalǵan bir maqala berýlerińizdi suraımyn. Bul oqıǵaǵa menimen birge oqyr­man­darym da qýansa eken deımin. Sonymen birge, meniń romanymnyń tár­bıelik mańyzyn eskerip, ol týraly joǵary oqý oryndaryna arnaýly konferensııalar ót­kizýdi uıǵarǵandary jáne ol roman boıynsha fılm jasaýdy oılastyrmaq bolǵandary úshin Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Ká­rim Másimov myrzaǵa, mınıstrler Muhtar Qul-Muhammed, Janseıit Túımebaev, Asqar Ju­ma­ǵa­lıev myrzalarǵa shyn júrekten alǵys aıtamyn. Qurmetpen, Ázilhan NURShAIYQOV, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń jáne A.A.Fadeev atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty 15.09.2010 jyl. * * * Ininiń iltıpaty Qadirli Ázaǵa! Sizben alǵash ret júzdes­kenimnen beri attaı 37 jyl ýaqyt óte shyǵypty. 1973 jyly maýsym aıynda KazGÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin támamdap, dıplom alyp, ol qýanyshymdy sizben bóliskenim, shańyraǵyńyzdan, ıaǵnı Halıma jeńeshemniń óz qolynan dám tatqanym, sonda bes aı boıy jazǵan dıplom jumysymdy ózińizdiń qolyńyzǵa ımene usynǵanym áli kóz aldymda. Ár oqıǵanyń óz ýájdi sebepteri bolady. Men sonda nege sizdiń jýrnalıstik sheberligińizdi dıplom jumysyma arqaý etip aldym? Tipti, meni bul nıetten sizdiń: “Meni qaıtesiń. Sen dıp­lomdy Muqan Imanjanovtan qorǵa. Ol – qazaq jýrnalıstıkasynyń bir beldi tulǵasy”, degen úzirli sózderińiz de qaıtara almady... ...1970 jyldyń qysy men úshin asa aýyr boldy. Jeltoqsannyń qaqaǵan aıazynda asqar taýdaı maıdanger ákem 65-ke qaraǵan shaǵynda aýyr naý­qastan kóz jumdy. Súreńsiz ótip jatqan kúnderdiń birinde kóshede kezdesken kitap dúkeniniń satýshysy: – Jańa kitaptar tústi, solardy kórseńshi, – dedi. Qazaq kitaptarynyń arasynan qolyma eń al­dymen ilikkeni “Mahabbat, qyzyq mol jyl­­dar” romany boldy. Onyń alǵashqy betindegi: Qudaı-aý, qaıda sol jyldar, Mahabbat, qyzyq mol jyldar? Aqyryn-aqyryn sheginip, Alystap ketti qurǵyrlar, – dep uly Abaıdyń epıgrafqa alynǵan óleń joldary kózime ottaı basyldy. Avtory meniń ákem sııaqty maıdanger eken. Ishteı jaqyn tartyp qaldym. Jaı baıandaý túrinde bastalatyn kitap mazmuny barǵan saıyn shırap, qyzyqtyra túskendeı. Bas almaı ári qaraı oqı berdim. Anam kitaptyń epılogyndaǵy “...Anaǵa súıis­penshilik, jarǵa qushtarlyq, otanǵa perzenttilik, týǵan topyraqqa boryshtylyq sezim­derdiń bári mahabbatqa baılanysty. Adam boıyndaǵy eń asyl qasıet adamgershilik sezimi de mahabbatpen sabaqtas. О́ıtkeni, mahabbat qadirin bilmeıtin adamda adamgershilik sezimi bolmaıdy, al adamgershiligi joq kisiniń júregin mahabbat mekendemeıdi”, degen jerin qaıta oqytty da: – Balam, osy sózder ár ýaqyt este ustaıtyn, jaqsy adam bolýǵa bastaıtyn ǵıbratty sózder eken. Sen de olardy jadyńa tut, umytpa, júregińniń túkpirinde saqta, – dedi meıirlenip. Halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqovpen syrt­taı etene tanystyǵym osylaı bastalyp edi. Fakýltettiń barlyq kýrstary támam­dalyp, endi dıplom jazatyn ýaqyt taıandy. Kafedra meńgerýshisi, jany izgi professor Taýman Amandosov aǵaıǵa bardym. “Nur­sha­ıy­qov saǵan oıynshyq emes, oılan”, dedi ustazym. Oılana kelip, “Ázilhan Nurshaıyqovtyń jýrnalıstik sheberligi” degen taqyrypqa toqtadym da bel sheship kiristim. ... Qoljazbamdy túzep, dıplom jumysyn daıyn qylyp, mashınkaǵa úsh dana etip bastyryp, birinshi danasyn kafedraǵa qorǵaýǵa tapsyrǵanymda Almatyda mamyrajaı jaz da ornaǵan edi. Maǵan sarapshy bolý belgili qııal­ger-jazýshy, ǵalym Abdýl-Ha­mıt Marha­baevqa júkteldi. Ol dıplom jumysymdy oqyp shyǵyp, qorǵaýǵa jaraıdy degen baǵa berdi. Sóıtip, “Ázilhan Nurshaıyqovtyń jýr­na­lıstik sheberligi” taqyrybyna jazylǵan dıplom jumysym memlekettik komıssııanyń biraýyzdan uıǵarýymen “bes” dep baǵalandy. – Áı, Sháıkenov, sen azyraq bógel, – degen Temirbek (Qojakeev) aǵamyzdyń sańq etken daýysyn estidim. Dekannyń qasyna bardym. Barlyq adamdar shyǵyp, ekeýmiz ǵana qalǵanda: – Seniń dıplom jumysyń áli de bolsa bir qaınaýy ishinde, jetildirýdi qajet etedi. Nur­shaıyqov – ár sózine mán berip, salmaq artyp, shyǵarmanyń syrtqy pishinin de, ishki mazmunyn da birdeı ustaıtyn qalamger. Bes aldym dep keýdeńe nan pispesin. Ol – seniń emes, Nur­shaıyqovtyń besi, – dedi. Qazaq jýrnalıstıkasy men ádebıetiniń bir bi­likti tulǵasy, ǵalym aǵanyń sózin shyndyqtyń ózi dep qabyldadym. Dıplom alý jolyndaǵy alǵashqy jetis­tigimdi aıtyp ózińizdi qýantaıyn dep telefon shalǵanymda siz: – Jaqsy, biraq sen memlekettik emtıhandy tap­syrǵannan keıin ǵana maqtan, – dep telefon tutqasyn qoıa saldyńyz. О́rekpip turǵan kóńilim sý sepkendeı basyldy. Qazir oılap otyrsam, siz sonda ol sózderdi sol kezdegi jastardyń boıyndaǵy bir kinárat minezdi jaqsy biletindikten maǵan janashyr kóńilden aıtqan ekensiz. Ol kinárat – bizdiń saýyqshyldyǵymyz, bir jetistik bolsa, sony toılap ketetindigimiz bolsa kerek... ...Mine, “Mahabbat, qyzyq mol jyldardy” qolyma taǵy alyp otyrmyn. Alǵash jaryq kórgenine attaı 40 jyl ótipti. San paraq­ta­lyp, san oqylyp, san qoldan ótip, betteri sar­ǵa­ıyp, kónere bastaǵan. Biraq ondaǵy ja­zý­lardy ýaqyt tozdyra almady, olar sol jaı­naǵan, taza qalpy sanany jańǵyrtyp, kóńildi tolqytady, ómirdi qaltqysyz súıýge shaqyrady, adamgershilikke úndeıdi. Bul kitap meniń alańsyz jastyq shaǵymnyń, tolysyp, ese­ıýim­niń, jar qushyp, ul-qyz ósirip, nemere sú­ıýim­niń, aqar-shaqar bir shańyraqtyń basy bo­lýym­nyń kýágeri, qolymnan tastamas serigim. Ol jalǵyz men ǵana emes, qalyń oqyrman qa­ýym­nyń izdep júrip oqıtyn súıikti shy­ǵarmasy. Kitapqa degen oqyrman yqylasy budan 40 jyl buryn qandaı bolsa, búgin de dál sondaı. О́tken jyly jazda siz Taldyqorǵan qa­la­synda Jetisý ýnıversıteti stýdentteriniń sha­qyrýymen kezdesý ótkizdińiz. Zalda ıne shanshar oryn bolmady. Sonda qazirgi stýdent qaýymnyń romanǵa, onyń avtoryna degen ystyq iltıpatyn taǵy kórdim. Jastar sol ótken ǵasyrdyń 70-shi jyldardaǵy tap biz sııaqty kórindi. Sizge albyrt ta ańǵal, pák te taza sezimmen óz saýaldaryn qoıyp, pikirlerin, oı­la­ryn, asyl armandaryn aıtyp jatty. Budan men “Mahabbat, qyzyq mol jyldardyń” ómir­sheń­digin, jyl ótken saıyn onyń jasaryp, jań­ǵyra beretinin anyq baıqadym. “Jaqsynyń aty máńgi, aqynnyń haty máńgi” degen osy bolsa kerek. Orynbaı ShÁIKENOV, jýrnalıst.